عکس| کلیسای زور زور ماکو؛ اثری تاریخی در سکوتی دلفریب

«کلیسای زور زور ماکو» یکی از زیباترین کلیساهای آذربایجان غربی و ثبت شده در فهرست جهانی یونسکو هرساله میزبان گردشگران و مسافران شده و برای آنان از تاریخ و زیبایی هایش روایت می‌کند.

«کلیسای زورزور» عبادتگاهی تاریخی بوده که در کنار روستایی به نام بارون قرار گرفته و در سکوتی زیبا و دلفریب نیز فرو رفته است؛ این بنا خودش را در دهانه دره‌ای جا کرده که رودخانه زنگمار از آن می گذرد و هر تکه از آن داستان‌هایی تاریخی و رازهایی سر به مهر را در دل دارد.

این کلیسا نامش کلیسای مریم مقدس است که با نام زور زور شهرت یافته و با چشم اندازی تماشایی در کنار خود یکی از منحصر به فرد ترین تصاویر را برای گردشگران به نمایش در می آورد. ظاهر کلیسا بسیار ساده و پر ارزش است همین خود دلیلی شده تا نامش در فهرست آثار ملی ایران قرار بگیرد و علاوه بر آن در فهرست جهانی یونسکو هم به ثبت رسیده است و توجه جهانیان را به خود جلب کرده است.

تاریخ کلیسای زور زور ماکو

این کلیسا توسط اسقف اعظم تادئوس مقدس به نام زکریا ساخته شده و به یکی از مراکز تعلیمات دینی، فرهنگی و ادبی مسیحیت تبدیل شده است. نکته جالبی که درباره این کلیسا وجود دارد داستان تاریخی آن است؛ داستان این کلیسا به زمانی باز می گردد که پاپ، رهبر کاتولیک ها تصمیم گرفت پیشنهاد قبول دین کاتولیک توسط ارامنه و قبول رهبریت پاپ برکلیسای ارمنی را بپذیرد، البته به شرط آنکه اروپاییان به ارامنه کمک کنند تا کلیسای ارمنی را تحت سلطه در آورده و همگان را مجاب به پیروی از کلیسای کاتولیک کند. مقر رهبر کلیسای ارامنه در شهر «سیس» که پایتخت سیلیسیه (جنوب ترکیه) بود. به دنبال این پیشنهاد، «هتوم دوم» پادشاه سیلیسیه، گروهی از درباریان وی و رهبر کلیسای ارامنه، به امید دریافت کمک از اروپاییان آن را پذیرفتند.

این تصمیم موجب بوجود آمدن اختلافاتی در بین پیروان این دین شد؛ با توجه به بروز این تنش ها زکریا مسوول ساخت کلیسای زور زور در ماکو طی سال ۱۲۹۸ میلادی با عنوان مریم مقدس شد و همچنین احداث ساختمان‌هایی به عنوان مرکز علمی و مذهبی را آغاز کرد.

این کار چند مزیت در پی داشت؛ یکی آنکه با انتقال مبلغان مذهبی از قره کلیسا، شدت تنش ها کاهش می یافت و دیگری آن که یک مرکز علمی و مذهبی برای آموزش روحانیان تاسیس می شد تا به اشاعه کاتولیک کمک کند و به مانعی بزرگ در برابر تلاش های دو مرکز علمی مذهبی مهم ارامنه یعنی «گلازور و داتو» برای جلوگیری از تبلیغ کاتولیک تبدیل شود.

ساخت کلیسای زور زور در ماکو در سال ۱۳۱۴ میلادی پایان یافت و طول مدت فعالیت خود توانست نزدیک به ۱۲ روحانی با شهرت جهانی در کلیساهای کاتولیک تربیت کند که از جمله آن ها می توان به«اسقف هوانس» اشاره داشت که در سال ۱۳۳۰ میلادی به عنوان اسقف اعظم و مسئول مرکز علمی دیر کرنا شناخته شد.

پس از فوت هوانس زور زورتسی در سال ۱۳۳۸ میلادی این کلیسا دیگر همانند قبل رونق نداشت و با نقل مکان میسیونرهای دومینیکن به سمت نخجوان دیگر نتوانست به عنوان یک مرکز آموزشی به کار خودش ادامه دهد. از این زمان«زور زور»به یک مرکز مذهبی تبدیل شده و تا اوایل قرن ۱۷ میلادی و اوج جنگ های ایران و عثمانی به فعالیت خودش ادامه داد اما از آن پس متروکه ای از آن برجای ماند و در حال حاضر جاذبه ای برای گردشگری در شهر ماکو به شمار می رود.

کلیسای زور زور تنها بنای تاریخی جا به جا شده

«کلیسای زور زور» تنها بنای تاریخی ایران است که در جای اصلی خود قرار ندارد و یک بار جا به جا شده است؛ این کلیسا در فضایی بسیار زیبا واقع شده و چشم اندازی تماشایی را پیش روی شما قرار می دهد.

فلسفه ی نامگذاری کلیسای زور زور

با توجه به این که ساخت این کلیسا زیر نظر یکی از مشهورترین اسقف ها به نام«هوانس زور زورتسی» فعالیت داشته و از سال ۱۳۴۱ میلادی در این کلیسا اقامت داشته است برهمین اساس احتمالا نام این کلیسا از وی برگرفته شده است.

«هوانس زور زورتسی» کتاب ها و مقالات بسیاری را ترجمه نموده و کتاب هایی نیز در خصوص رسالت حضرت دانیال، انجیل متی و غیره به قلم خود نوشته است. اکثر این کتب در مرکز نگهداری کتب خطی ایروان در ارمنستان نگهداری می شوند.

معماری کلیسای زور زور در ماکو

از لحاظ ساختار معماری کلیسای زور زور در ماکو بنایی صلیبی شکل بود و مانند سایر کلیساهای ارمنی هم عصر خودش با سنگ هایی تراشیده در حجم های مختلفی ساخته شده است. این ساختمان در نمای داخلی و خارجی خود سنگ های تراش دار و منظمی دارد که به صورت خط کشی بر روی هم قرار گرفته اند و بند ملات در ظاهر آن به چشم نمی خورد، همین خود سبب جذابیت بالای این کلیسا شده است. سازندگان سنگ ها در گذشته، آنها را به گونه ای تراشیده بودند که هر دو سنگ در یکدیگر چفت شده و محکم می‌گشتند.

قسمت بیرونی کلیسای زور زور دارای ابعادی برابر با ۲۰.۷ در ۱۰.۵ متر است و پس از تجزیه و تحلیل تناسب های آن پلان و انتقال آن بر نمای ساختمان مشخص شده است که ارتفاع آن برابر ۵۸.۱۲ متر است.

برای ورود به این کلیسا تنها می توان از سمت غربی آن که دری فلزی با نوشته های ارمنی و نقش صلیب دارد وارد شد و درون بنا هم چهار طاق با قوس های بیضی شکل به چشم می خورند و همچنین چهار نورگیر کوچک در چهار ضلع آن وجود دارد که گنبدی ۱۶ ضلعی به صورت عرقچین بر روی ساختمان آن قرار گرفته و در ساق آن هم نورگیرهایی تعبیه شده است.

این کلیسا اگرچه ظاهر ساده ای دارد اما تزیینات جالبی دارد که یکی از آن ها نقش صلیب بر روی سنگ ها و ستون ‌های کاذبی است که در اطراف پنجره‌ ها و نورگیرها قرار دارند و به قوس جناغی ختم می شوند.

دسترسی به کلیسای زور زور ماکو

به منظور دسترسی به کلیسای زور زور ماکو باید به سمت سد بارون به راه افتاد که جاده آن قسمت غربی شهر قرار گرفته است و می توان خود را از جاده آسفالته پر پیچ و خم به سمت تاسیسات مربوط به سد رساند که این جاده در قسمت غربی شهر قرار دارد.

با گذر از این قسمت، بعد از طی حدود ۵۰۰ متر وارد جاده خاکی فرعی شده که با تابلوی کلیسای مریم مقدس (زور زور) مشخص شده است و پس از حدود ۷۰۰ متر می‌توان به کلیسا رسید.

کلیسای زور زور ماکو در سال ۱۳۸۷ به ثبت جهانی رسیده است و علاوه براین قره کلیسای چالدران نیز با قدمتی طولانی و به عبارتی نخستین کلیسای جهان مسیحیت از دیگر آثار تاریخی ثبت جهانی شده استان است.

آذربایجان غربی هرساله با بیش از یک هزار و ۸۰۰ اثر تاریخی ثبت ملی شده و پنج اثر ثبت جهانی به میزبانی از گردشگران و مسافران می پردازد.

منبع: ایرنا