عکس| خورهه محلات، سکونتگاه هزاره دوم قبل از میلاد

بررسی های به عمل آمده در دشت خورهه محلات ثابت کرده که حداقل از هزاره دوم قبل از میلاد این منطقه مسکونی بوده است و آثاری از دوره‌های اشکانیان و ساسانیان و دوره اسلامی به وفور در این روستا یافت می‌شود.

شهرستان محلات دارای جاذبه‌های طبیعی و تاریخی متعددی است که یکی از این جاذبه‌ها محوطه تاریخی و باستانی خورهه است که در مجاورت روستایی به همین نام و در ۴۸ کیلومتری شمال شرق شهرستان محلات، در استان مرکزی قرار دارد.

محوطه آتشکده آتش کوه از جمله مهمترین آثار بر جای مانده از دوران باستان ایران زمین است که بیش از سه هزار و۵۰۰ متر وسعت دارد و مورخان از این مجموعه به عنوان، آتشکده، معبد، کاخ و مرکز برگزاری جشن ها و مراسم های مذهبی و ملی، عمارت و منزل ییلاقی و قبرستان یاد کرده اند که در دوره های باستان و دوره اسلامی مورد استفاده بوده است.

محوطه معبد خورهه محلات از یک بنای اربابی شامل بخش درونی، اتاق‌های متعدد و محوطه بیرونی تشکیل شده است. از این محوطه تاریخی تنها دو ستون متشکل از ۶قطعه سنگ با مجموع ارتفاع هشت متر، بقایای فرو ریخته ستون‌ها، بخشی از دیواره‌های سنگی، گورها و آثار به دست آمده به جا مانده است.

ایوان اصلی دارای ۱۲ ستون در دو ردیف بوده که اکنون دو ستون آن باقی مانده است و جنس آنها از جنس سنگ تراورتن محلات است که اکنون نیز دارای معادنی است.این آثار با آثاری چون تخت جمشید از نظر نقش بندی تفاوت داشته و از پایه ستون به طرف بالا به شکل مخروطه ناقص باریک ساخته شده و سطح مخروط ها حلزونی است. پایه این ستون ها مدور ساده و سر ستون ها به سبک و شیوه ایونیک که نوعی دیگر از ستون سازی یونان با افکار و اسلوب محلی است، ساخته شده است.

وجود بقایایی از یک اثر تاریخی قبل از اسلام در خورهه به این روستای کهن و تاریخی اهمیت ویژه‌ای بخشیده است.

موقعیت جغرافیایی حکایت از آن دارد که این منطقه تاریخی در ازمنه باستان و قبل از اسلام در سر راه‌های تجاری عمده همدان به کاشان و قم به نیمه‌ور و اصفهان قرار داشته و اهمیت آن به مراتب بیش از امروز بوده است.

مهدی رهبر که مسئولیت فصل سوم کاوش‌های باستان شناسی خورهه را برعهده داشته در گزارش این کاوش‌ها با تاکید بر هویت اشکانی محوطه باستانی خورهه نوشته است: متاسفانه تاکنون هیچ مدرک قابل اطمینانی جهت تاریخ‌گذاری بنای قرعه به دست نیامده است. وی در جای دیگری تاریخ تقریبی آن بنا را در دوره بین ۱۵۰ تا ۲۵۰ میلادی اعلام کرده است.

به نوشته وی بنای خورهه تا آخر دوره اشکانی به حیات خود ادامه داده و سپس با پیروزی ساسانیان تخریب شده است و بعد از مدتی در اواسط دوره ساسانی بر روی خرابه‌های دوره اشکانی بناهایی نه چندان جالب جهت سکونت ساخته شده و آخرین بار نیز به صورت گورستان اسلامی مورد استفاده قرار گرفته که تا قرن هشتم هجری قمری ادامه داشته است.

خورهه در روزگار پادشاهی ناصرالدین شاه قریه‌ای بوده جزو محلات که به نوشته محمد حسین میرزا مهندس در نهایت آبادی و خضارت و استعداد و دارای ۱۵۰ خانوار رعیت بوده است باغات بسیار مثمر داشته و از وجود تاسیساتی همچون حمام، مسجد و تکیه نیز برخوردار بوده است.

در هنگام بازدید مهندس و همکارش ایل فیوج در آنجا به ییلاق ساکن چادر بودند و به صنعت آهنگری اشتغال داشتند به نوشته مورخان در شرق معبد خورهه و چشمه آن امامزاده‌ای زیبا قرار گرفته که در کل با مسیر چشمه و جوی های سنگی شمالی آن و سنگ‌های پیرامون قبور پیرامون امامزاده فضای کهن و قدیمی را ایجاد می‌کند سنگ قبرهایی که از اوایل قرن یازدهم هجری به یادگار مانده‌اند.

منبع: ایرنا