سفر به تهران قدیم؛ خیابان‌های تهران، پیش از ورود اتومبیل

حدود یک قرن پیش، پیش از آن‌که اتومبیل به پدیده‌ای رایج در تهران تبدیل شود، زندگی شهری با ریتمی متفاوت جریان داشت و درشکه‌ها اصلی‌ترین وسیله جابه‌جایی مردم بودند. درشکه‌چی‌ها چهره‌های آشنای خیابان‌های شهر بودند و مسافران را از نقطه‌ای به نقطه دیگر می‌رساندند. با این حال فعالیت آن‌ها بی‌قانون نبود؛ درشکه‌ها پلاک شهربانی داشتند، معاینه می‌شدند و صاحبانشان موظف به پرداخت مالیات بودند. حتی با ورود دوچرخه به تهران نیز این وسیله تازه از پرداخت «نواقل» یا همان مالیات وسایل نقلیه معاف نبود و برای آن پلاک برنجی صادر می‌شد.

درشکه‌های تهران اغلب از روسیه وارد می‌شدند و برخی از آن‌ها بسیار زیبا و مجلل بودند. درشکه‌های تک‌اسبه معمولاً تنها دو نفر گنجایش داشتند و بیشتر در اختیار جوانان مرفه قرار می‌گرفتند. نمونه‌های باشکوه‌تری نیز توسط مهاجران قفقازی به شهر آورده شد؛ درشکه‌هایی با چرخ‌های برنزی و اسب‌های نیرومند که با یراق‌های درخشان آراسته می‌شدند.

سورچی‌ها نیز ظاهری خاص داشتند؛ با لباس‌های مرتب، ریش‌های بلند و کلاه‌های ویژه، و هنگام عبور از خیابان با فریاد «خبردار» عابران را کنار می‌زدند. بعدها بوق درشکه هم به کار گرفته شد، هرچند بسیاری از رانندگان همچنان همان فریاد قدیمی را ترجیح می‌دادند.

درون هر درشکه کیف چرمی کوچکی قرار داشت که نرخ کرایه مسیرهای مختلف در آن نوشته شده بود؛ از امامزاده حسن و شهرری گرفته تا شمیران و روستاهای اطراف تهران. حتی مقرراتی برای مسافران وجود داشت؛ برای نمونه سوار شدن زن و مرد نامحرم در یک درشکه ممنوع بود و اگر مسافر زن بود باید سقف درشکه پایین کشیده می‌شد.

در کنار درشکه‌ها، نخستین اتومبیل‌ها نیز کم‌کم در شهر ظاهر شدند. اولین خودرو برای مظفرالدین‌شاه وارد شد و به «کالسکه دودی» شهرت یافت. با این حال دیدن اتومبیل در خیابان آن‌قدر نادر بود که مردم برای تماشای آن کنار جاده می‌ایستادند. بعدها با ورود خودروهای فورد و کامیون‌ها، چهره حمل‌ونقل شهری آرام‌آرام دگرگون شد.

در همان زمان، عبور از برخی جاده‌ها نیز مستلزم پرداخت عوارض بود. در مسیرهایی مانند جاده تهران به انزلی یا حتی راه تهران به شمیران، مأموران با زنجیری که در عرض جاده می‌بستند، وسایل نقلیه را متوقف کرده و باج راه‌داری دریافت می‌کردند؛ عوارضی که بخشی از درآمد دولت و شهرداری به شمار می‌رفت. این تصویرها نشان می‌دهد که حمل‌ونقل در تهران قدیم، با همه سادگی‌اش، نظمی ویژه و داستان‌های شنیدنی فراوان داشت.

منبع: خبرآنلاین