تصاویر| خان تختی سلماس؛ جلوه زیبای شکوه تاریخ ایران در برابر دشمنان

کتیبه خان تختی سلماس جلوه زیبایی از شکوه ایران باستان است که گردشگران داخلی و خارجی را به سکوت و تامل در تاریخ، آن هم در دشتی وسیع وا می دارد.

در اطراف شهر سلماس و نزدیک به روستای خان تختی، کتیبه ایی در دل کوهی استوار به نام کوه پیر چاووش نگاشته شده است. وجود کتیبه خان تختی (Stone inscriptions of Khan Takhti) گویای اصالت و هویت این منطقه از کشورمان است. این کتیبه که در زمان ساسانیان حک شده است نشان از رویداد های تاریخی و فتوحات آن زمان توسط ایرانی ها دارد.

کتیبه خان تختی، جز آثار ملی به حساب می‌آید و دیدن آن ما را با یکی از اصیل ترین جاذبه های تاریخی آشنا می‌سازد؛ این کتیبه در واقع نشان از شکوه و غرور ایران باستان دارد زیرا بر طبق اطلاعات به دست آمده از این حکاکی ها، نمایش پیروزی در برابر سلطه روم است.

راه رسیدن به کتیبه، بوسیله پله هایی که در مسیر تعبیه شده آسان است و گردشگران می‌توانند از نزدیک این کتیبه را ببیند و از دیدن آن لذت ببرند.

تاریخچه کتیبه خان تختی سلماس

طبق تحقیقات انجام شده قدمت «کتیبه خان تختی سلماس» به دوره ساسانیان و قرن سوم میلادی برمی‌گردد و حدود ۱۸ قرن قدمت دارد و بسیاری از باستان شناسان از جمله «کارپنتر، فلاندرز، کوست،دمرگان، لمان و والتر هینتز» اقدام به معرفی این سنگ نگاره ها کرده اند.

رومی ها بارها به این مناطق حمله کرده اند که در یکی از این حملات، «جولیانوس» امپراطور روم به سلماس حمله و این شهر را به سلطه خود درآورد. در واقع کسانی که در نوشته های خود از نام «جیلیا کاموس» به معنی «سرزمین دانه های کامل»برای شهر سلماس استفاده کرده بودند آن را تصرف کردند.

اما در یکی از مهم ترین جنگ ها، اردشیر بابکان و جانشین او شاپور اول از ساسانیان، ارتش های روم را شکست دادند و موفق به تسخیر ارمنستان شدند. حکاکی ارزشمند سنگ خان تختی سلماس در حقیقت مربوط به این پیروزی است.

در این مونوگرافی می بینیم که والریانوس امپراطور روم در مقابل شاپور ساسانی زانو زده است. همچنین می بینیم که حاکم محلی ارمنستان به اردشیر و شاپور هدیه می دهد.

حفاری های انجام شده در سلماس این شهر را به دوران مادها مربوط می‌سازد. در زمان هخامنشیان، سلماس به «زروند»معروف بود و پس از سقوط خسرو اشکانی به دلیل موقعیتی که بین ایران و روم وجود داشت تحت سلطه ساسانیان قرار گرفت.

معماری کتیبه خان تختی سلماس

کتیبه خان تختی حدود ۲ متر عرض و حدود ۲.۵ تا ۳.۵ متر طول دارد. این کنده کاری های گران بها از سطح زمین با ارتفاع ۲ متر نصب شده اند و زیبایی و ظرافت آنها توجه هر بیننده ای را به خود جلب می کند. این حکاکی مردانی را به تصویر می کشد که پیاده و سواره هستند و آنچه در سرشان است، شبیه تاج است.

لباس این مردان شبیه لباسی است که در زمان حکومت اردشیر (یکی از سلطنت های سلسله ساسانیان) پوشیدن آن مرسوم بوده است. در واقع تصور بر این است که سوار چپ اردشیر بابکان و سوارکار راست شاپور اول است. اردشیر بنیان گذار سلسله ساسانی بود. شاپور اول پسر اردشیر و ولیعهد وی بود. هر دو پادشاهانی قدرتمند بودند که در دوران سلطنت خود پیروزی های باشکوهی بر رومیان داشتند. در مسیر رسیدن به کتیبه، پله هایی طراحی شده‌اند تا بازدید از کتیبه خان تختی سلماس راحت تر گردد.

این نقش برجسته متعلق به قرن سوم میلادی و دوره پادشاهی ساسانیان است. سلماس کنونی در دوره اشکانیان یکی از مناطق حائل بین ایران و امپراتوری روم بوده و پس از آن به محل درگیری‌های نظامی دو ابرقدرت شاهنشاهی ایران ساسانی و امپراتوری روم بدل شد.

سنگ‌نگاره خان‌تختی یادگار یکی از پیروزی‌های ایرانیان بر رومیان است و در آن اردشیر بابکان و ولیعهدش شاپور یکم تصویر شده‌است که در بازگشت از فتح ارمنستان و پیروزی بر سپاهیان روم، دو تن از حکمرانان ارمنی محلی، هدایایی به ایشان تقدیم می‌کنند.

این نگاره حدود ۵ متر عرض و ۲/۵ تا ۲/۸ متر طول دارد. در این سنگ‌نگاره دو نفر سوار و دو نفر پیاده هستند. سوار سمت چپ اردشیر بابکان است و سوار سمت راست شاپور یکم که در مقام ولیعهدی است و تاجی همانند پدرش دارد؛ تاریخ ایجاد این نگاره ۲۳۸ میلادی است.

سنگ‌نگاره ساسانی خان‌تختی مربوط به دوره ساسانیان است و در کیلومتر ۱۵جاده سلماس به ارومیه در نزدیکی روستای میناس و روی کوه پیرچاووش واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شمارهٔ ثبت ۱۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

از شهرستان سلماس ۶۱ اثر تاریخی در فهرست آثار ملی کشوربه ثبت رسیده است.

قلعه کوراوغلو هدر، امامزاده کهنه شهر، امامزاده برگشاد (امامزاده هشتم)، آبشار خورخورا، آبشار تمر، کلیساهای هفتوان،خسروا، قلعه چهریق، قلعه قارنی‌یاریق، دره زولا چای، تالاب چیچک، تالاب آق زیارت، دره تمر، آب گرم ایسی‌سو، سنگ نگاره خان‌تختی، تپه مغانجوق، حمام شیخ، نهر علیشاه، پل علیشاه، مسجد آقا یا مسجد امام حسن (ع) در ضلع جنوبی سلماس (دیلمقان قدیم)، قبر پیرمردان، قبر قول هارتون، آغ داغ قلعه سی، خرابه های دئرگه، زنجیرقلعه تمر و تپه اهرنجان و تپه هفتوان از جمله آثار تاریخی و گردشگری شهرستان سلماس هستند.

سلمس یکی از شهرهای اصیل استان آذربایجان غربی و دارای پیشینه تاریخی با اصالتی است که در دشت واقع شده است و به نام شاهپور در دوران پهلوی شناخته می‌شد. در کتاب های باستانی شهر سلماس به عنوان شهری با بازارهای خوب و مسجدی که از سنگ ساخته شده معروف است.

آذربایجان غربی بیش از یک هزار و ۸۰۰ اثر تاریخی ثبت جهانی و ملی دارد که در این میان تخت سلیمان تکاب، قره کلیسای چالدران، آیین مذهبی قرزه کلیسای چالدران، کاروانسرای شاه عباسی خوی و کلیسای زور زور ماکو در فهرست جهانی قرار گرفته اند.

منبع: ایرنا