تصاویر| ریوی خراسان‌شمالی؛ جایی که تاریخ هنوز نفس می‌کشد

دشت‌های خراسان شمالی، جایی که سکوت خاک، هزاران سال تاریخ را در سینه دارد، «ریوی» ایستاده است؛ نه چون ویرانه‌ای خاموش بلکه گویی تمدنی کهن که همچنان در میان آجرها، زنده است و نفس می‌کشد.

وقتی بهار پا می‌گذارد بر جاده‌ها، چشم‌انداز ایران پر می‌شود از رنگ‌هایی که جان تازه‌ای به دل می‌دهند.

بیشتر مسافران راه شهرهای تاریخی و معروف‌ را در پیش می‌گیرند اما اگر کمی از مسیرهای همیشگی فاصله بگیری، در دل خراسان شمالی محوطه‌ای نهفته که هزاران سال تاریخ در خاکش نفس می‌کشد؛ «ریوی». جایی که سکوتش شبیه مکثی طولانی میان صفحات کتابی باستانی است.

ریوی کجاست؛ جایی میان کوه و افسانه

این محوطه تاریخی در دشت میان‌کوهی سملقان جای گرفته؛ تنها چند کیلومتر پایین‌تر از جلگه اترک و میان مزارع روستاهای نجف و قره‌مصلی.

نزدیکی به آب و خاک حاصلخیز باعث شده ردپای زندگی در بیش از ۱۱۲ محوطه باستانی این دشت به جا بماند؛ گویی این سرزمین هزاران سال از انسان‌ها مهمان‌نوازی کرده است.

نامی که از دل خاک برخاست

واژه «ریوی» در زبان کرمانج به معنای روباه است.

این نام از زمانی بر این تپه‌ها نشست که حفاری‌های غیرمجاز، بخش‌هایی از زمین را شبیه لانه روباه سوراخ‌سوراخ کرد.

اما امروز همین خاک زخمی، گنجینه‌ای از رازهای دوران ماد و هخامنشی را در خود پنهان دارد.

تالار ستون‌دار؛ پژواک گام‌های شاهان

در جنوب محوطه، تالار ستون‌دار از دل خاک رخ می‌نماید؛ ساختمانی خشتی با دیوارهای ستبر و اتاق‌هایی که به تالاری باشکوه می‌رسند.

این بنا از اواخر عصر هخامنشی تا روزگار اشکانی پابرجا بوده و اکنون با سازه‌ای محافظتی، بخش‌هایی از آن برای بازدیدکنندگان بازپیرایی شده است.

از کاوش ۵۰۰ مترمربعی این بنا، تنها سایه‌ای از عظمت گذشته نمایان شده و چهار سال دیگر کار نیاز است تا رازهای آن از دل خاک بیرون بیاید.

ابعاد تالار، ۱۸ در ۹ متر است؛ جایی که روزگاری شاید صدای قدم‌های سربازان یا زمزمه‌های اشراف در آن پیچیده بوده.

خزانه خشتی؛ یادگاری از مبادلات دنیای کهن

در قلب محوطه، بقایای ساختمانی خشتی دیده می‌شود که بخش زیادی از آن قربانی کوره آجرپزی شده است؛ تنها یک‌چهارم آن باقی مانده اما همین مقدار نیز از کاربری‌اش پرده برمی‌دارد.

پنجره‌های پیکانی‌شکل، اتاق‌های متقارن و شواهدی از انبارهای کالایی نشان می‌دهد که اینجا محل نگهداری محصولاتی مانند گندم و جو بوده؛ کالاهایی که در دوران ماد و هخامنشی گاه حتی جای پول را می‌گرفتند و برای پرداخت حقوق استفاده می‌شدند.

کشف گل‌مهرهای نقش‌دار از تصاویر انسانی و حیوانی تا طرح‌های هندسی- نشانه‌ای از نظم اداری و اقتصادی آن روزگاران است.

دژ زیرخاک؛ دیدبانی که هنوز نگاه می‌کند

تپه‌ای هشت‌متری در جنوب محوطه، اولین نقطه‌ای بود که باستان‌شناسان کاوشش را در سال ۱۳۹۱ آغاز کردند.

این تپه، بقایای دژی است از دوران مادها و هخامنشیان؛ گواهی خاموش از حضور نظامی و امنیتی در این دشت پهناور است.

علاوه بر آن، ردپای دژ دیگری نیز کشف شده؛ این یکی متعلق به دوره اشکانی و ساسانی اما امروز تنها بقایای تخریب‌شده‌اش بر جا مانده است.

باستان‌شناسان باور دارند شناخت شرق ایران هنوز ناچیز است و ریوی می‌تواند بسیاری از ناشناخته‌های این منطقه را آشکار کند.

ریوی، پلی میان شرق و غرب تاریخ

اهمیت محوطه تاریخی ریوی تنها در قدمت آن نیست، بلکه در موقعیت جغرافیایی و نقش فرهنگی‌اش در دوران‌های کهن نهفته است.

اینجا درست در شاهراه ارتباطی شرق و غرب امپراتوری‌های باستانی قرار داشته؛ جایی که کاروان‌ها، فرستادگان شاهان و سپاهیان از آن عبور می‌کردند.

دشت حاصلخیز سملقان و نزدیکی به رود اترک، ریوی را به نقطه‌ای راهبردی برای استقرار انسانی در هزاران سال پیش بدل کرده است.

باستان‌شناسان ریوی را یکی از معدود مناطق شرقی هخامنشیان می‌دانند که لایه‌های استقراری پیوسته از دوران ماد تا ساسانی در خود دارد؛ یعنی می‌توان تحول معماری، اقتصاد و حتی نظام شهری ایران باستان را در نمونه‌ای واقعی مشاهده کرد.

محوطه تاریخی ریوی که در سال ۱۳۴۶ با شماره ۷۲۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده، از مهم‌ترین استقرارگاه‌های تاریخی شمال شرق کشور است که بقایای باستان‌شناسی از دوره‌های مفرغ، آهن، هخامنشی، اشکانی، ساسانی و اسلامی را در خود جای داده است.

منبع: ایرنا