سنتِ «عید پاک» مسیحیان از کجا آمده است؟ / در اوایل قرن بیستم این مفهوم واقعاً گسترش یافت

برای بسیاری از مسیحیان، طلوع خورشید شباهت‌های پرمعنایی با روایت‌های کتاب مقدس درباره رستاخیز مسیح دارد.

هر سال، هم‌زمان با نخستین روشناییِ سپیده‌دمِ عید پاک، جماعت‌های مسیحی در سراسر دنیا برای برگزاری مراسمِ طلوع آفتاب گرد هم می‌آیند - سنتی که به قرن‌ها پیش بازمی‌گردد و عبادت‌کنندگان مسیحی را به مفاهیم امید، زندگی و نوزایی پیوند می‌دهد.

جشنِ رستاخیزِ عیسی بی‌تردید مهم‌ترین بُعدِ مسیحیت است، دیوید ویلهایت، استاد الهیات تاریخی در دانشگاه بایلور می‌گوید. مراسمِ طلوع آفتاب به مؤمنانِ مسیحی این امکان را می‌دهد که رازِ تولدِ دوباره عیسی را نه‌فقط با موعظه‌ها، سرودهای مذهبی، قرائت کتاب مقدس و دعا، بلکه در حضورِ نمادینِ خودِ سپیده‌دم نیز مشاهده کنند.

دعاهای پیش از طلوع و نمادگراییِ کتاب مقدسی

این مراسمِ صبح زود، ریشه در کتاب مقدس و رسوم کهن دارد. ویلهایت می‌گوید: «در دنیای باستان، طلوع - یا حتی پیش از طلوع - زمان معمولِ بیدار شدن بود. در یهودیتِ باستان سه زمانِ دعا در روز وجود داشت که یکی از آن‌ها دعا در سپیده‌دم یا اوایل صبح بود.»

او می‌افزاید: «از نخستین روزهای مسیحیت، دعاهای پیش از طلوع یک عمل روزانه بود و هر یکشنبه با مراسمی پیش از سپیده‌دم جشن گرفته می‌شد.» ویلهیت می‌گوید: «سفرنامه اِگریا، که در قرن چهارم نوشته شده، از برگزاری مراسمِ طلوع آفتاب در هر روز سخن می‌گوید و اشاره می‌کند که این مراسم به‌ویژه در روزهای یکشنبه محبوب بوده است.»

در کتاب مقدس، داستان عید پاک از گزارش‌های رسولان متی، مرقس، لوقا و یوحنا نقل شده است. هر یک روایت‌هایی اندکی متفاوت از صبحِ پس از مصلوب شدن عیسی ارائه می‌دهند، زمانی که رستاخیز او از میان مردگان مشاهده می‌شود.

بنا بر انجیل‌های مختلف، بازدیدکنندگان از مقبره ی او ممکن است شامل مریم مجدلیه، چند زنِ شاگرد دیگر، یا حتی پطرس رسول بوده باشند.

تمام انجیل‌ها نقل می‌کنند که مقبره باز و خالی یافت شد، اما بسته به روایت، یک یا دو فرشته (یا مرد) ظاهر شدند و اعلام کردند که مسیح به ‌طور معجزه‌آسا زنده شده است. در برخی روایت‌ها، خودِ عیسی نیز ظاهر می‌شود - اغلب در برابر مریم مجدلیه گریان -و به او می‌گوید برود و خبر رستاخیزش را منتشر کند.

در سراسر قرون وسطی و تا دوران معاصر، کاتولیک‌های رومی و مسیحیان ارتدکس شرقی رسم داشتند که شب‌زنده‌داری‌های عید پاک را تا طلوع آفتاب برگزار کنند. به گفته ویلهیت، این شب‌زنده‌داری‌ها اهمیتی ویژه داشت، زیرا در آن‌ها افراد تازه ایمان‌آورده تعمید داده می‌شدند و سپس در نخستین عشای ربانی خود شرکت می‌کردند - آیینِ هم‌خورانِ نان و شرابِ تقدیس‌شده که نماد بدن و خونِ مسیح است - در صبحِ روز عید پاک.

تکامل مراسم عبادتِ طلوع آفتاب در عید پاک

در قرن شانزدهم، اصلاحات پروتستانی شاخه‌ای از مسیحیت را پدید آورد که آموزه‌ها، سلسله‌مراتب و آیین‌های کلیسای کاتولیک رومی را رد می‌کرد و به جای آن بر اقتدار کتاب مقدس و دین‌داری شخصی تأکید داشت. برخی از فرقه‌های پروتستان تقویم آیینی کلیسا را حفظ کردند، اما گروه‌های دیگری مانند پیوریتن‌های انگلیسی جشن‌های عید پاک را کنار گذاشتند. (پارلمان بریتانیا در سال ۱۶۴۷ رسماً برگزاری آن‌ها را ممنوع اعلام کرد.)

به گفته ویلهیت: «تا اواخر قرن نوزدهم و به‌ویژه اوایل قرن بیستم بود که پروتستان‌های موسوم به کلیسای کم‌تشریفات، مانند باپتیست‌ها، دوباره برگزاری مراسم عبادتِ طلوع آفتاب در عید پاک را احیا کردند.»

با گسترش مسیحیت، مبلغان مذهبی مردم را از رسم‌هایی که به آیین‌های بت‌پرستانه مربوط به جشن تولد دوباره، آغازهای تازه و بازگشت نور خورشید اشاره داشتند، بازمی‌داشتند. با این حال، هنگامی که مسیحیت در جوامع مختلف تثبیت شد، برخی کلیساها شروع به برگزاری مراسم عبادت هنگام طلوع آفتاب کردند - گاه حتی در گورستان‌ها - که یادآور تجربه شاگردان کتاب مقدس بود که نخستین بار رستاخیز مسیح را مشاهده کردند.

به گفته اِیس کالینز، نویسنده کتاب داستان‌های پشت سنت‌ها و سرودهای عید پاک، مراسم عبادتِ طلوع آفتاب در عید پاک تا اواسط قرن نوزدهم در ایالات متحده رایج شده بود. او می‌نویسد: «روزنامه‌ها در سراسر باقیِ قرن نوزدهم گزارش‌های بسیاری از برگزاری مراسم‌های کلیسایی هنگام طلوع آفتاب منتشر کرده‌اند، اما در اوایل قرن بیستم این مفهوم واقعاً گسترش یافت.»

امروزه در عید پاک، بسیاری از کلیساها در سراسر جهان دقایقی پیش از سپیده‌دم در فضای باز گرد هم می‌آیند. حتی در سرزمین مقدس نیز مراسم‌هایی برگزار می‌شود، در همان مکانی که باور دارند آن دو مریم نخستین بار منجیِ رستاخیزکرده را دیدند.

هالیوود بول، کوه راشمور و مکان‌های دیگر

یکی از نخستین مراسم‌های مشهور عبادتِ طلوع آفتاب در عید پاک در سال ۱۷۳۲ توسط پروتستان‌های موراویایی در شهر هرنهوتِ آلمان برگزار شد؛ جایی که مردان مجرد شب را در یک مراسم دعا و نیایش در گورستانی محلی سپری کردند و پس از آن مراسمی در هنگام طلوع آفتاب برگزار شد. سال بعد، تمام اعضای جماعت کلیسا به این مراسم پیوستند و این سنت در سال ۱۷۷۲ همراه با مهاجران موراویایی به آمریکا و شهر سیلم در کارولینای شمالی منتقل شد؛ جایی که مراسم‌های طلوع آفتاب بیش از ۲۵۰ سال ادامه یافته‌اند.

از دیگر مراسم‌های مهم عید پاک در آمریکا می‌توان به این موارد اشاره کرد:

در هالیوود بول که نخستین بار در سال ۱۹۲۱ برگزار شد و به سنتی سالانه و طولانی‌مدت تبدیل گردید؛

در پارک استون مانتین نزدیک آتلانتا از سال ۱۹۴۴؛

در کوه راشمور در داکوتای جنوبی از سال ۱۹۴۵؛

در آمفی‌تئاتر رد راکس در موریسونِ کلرادو، نزدیک دنور، از سال ۱۹۴۷؛

و در یادبود لینکلن در واشینگتن دی‌سی از سال ۱۹۷۹.

گرچه مشخص نیست این سنت دقیقاً از چه زمانی آغاز شده است، اما برخی از مراسم‌های طلوع آفتاب شامل رها کردن نمادین کبوترهای سفید در آسمان هستند. کبوتر که مدت‌هاست نماد صلح و امید به شمار می‌رود، برای مسیحیان همچنین نماد روح‌القدس است؛ یعنی سومین عنصر از تثلیث مقدس پس از خدا و مسیح. پرواز کبوترها اغلب به عنوان نمادی از تعالی و اوج گرفتن آن روح تعبیر می‌شود.

منبع: خبرآنلاین