گنجینه طلایی 1100 ساله در مسیر قدیمی «حج» پیدا شد
باستانشناسان در عربستان سعودی مجموعهای کمنظیر از ۱۰۰ قطعه جواهر طلایی متعلق به بیش از ۱۱۰۰ سال پیش را کشف کردهاند؛ یافتهای که تصویری چشمگیر از ثروت، مهارت هنری و شبکههای تجاری دوران خلافت عباسی ارائه میدهد.
فرادید| این کشف در محوطه باستانی «دریه» در منطقه القصیم انجام شد؛ جایی که کمیسیون میراث فرهنگی عربستان چهارمین فصل پیاپی کاوشها و بررسیهای باستانشناسی خود را به پایان رسانده است. به نظر میرسد این قطعات طلا بخشی از یک مجموعه شخصی زینتی بودهاند که احتمالاً در مراسم خاص یا توسط افراد ثروتمند و بلندمرتبه استفاده میشده است.
به گزارش فرادید؛ آنچه این کشف را بسیار مهمتر میکند، تنها قدمت آن نیست، بلکه وضعیت سالم و چشمگیر آثار است. این مجموعه شامل آویزها، دیسکهای تزئینی، جداکنندههای طلایی و مهرههای رنگارنگ است؛ بسیاری از آنها هنوز ظرافت هنری فلزکاری اوایل دوران اسلامی را حفظ کردهاند.
این جواهرات به دوره عباسیان تعلق دارند؛ دورانی که خلافت عباسی بخشهای وسیعی از جهان اسلام را از طریق تجارت، زیارت، دانش و هنر به هم متصل کرده بود. عصر عباسی که از قرن هشتم میلادی آغاز شد، معمولاً با پیشرفتهای بزرگ علمی، ادبی، شهری و صنایع لوکس شناخته میشود. اکنون در محوطه دریه، بخشی از آن جهان باشکوه در قالب مجموعهای از زیورآلات طلایی دوباره ظاهر شده است.
برخی از قطعات دارای نقوش گلدار درون طرحهای هندسی هستند؛ سبکی که بهطور گسترده با هنر اسلامی شناخته میشود. یکی از شاخصترین آثار، صفحهای دایرهایشکل است که سنگهای رنگی بهصورت متقارن پیرامون طرح مرکزی آن قرار گرفتهاند. قطعات دیگر احتمالاً اجزای گردنبند بودهاند و جداکنندههای ظریف برای نظم دادن به مهرهها و آویزها در ترکیبهای پیچیده استفاده میشدهاند.
هویت صاحب این مجموعه هنوز مشخص نیست. ممکن است این جواهرات متعلق به فردی ثروتمند، تاجری در مسیر سفر، خانوادهای بازرگان یا حتی شخصی مرتبط با کاروانهای زیارتی بوده باشد. فعلاً نحوۀ گم شدن این مجموعه بخشی از راز ماجرا باقی مانده است.
به گفته کمیسیون میراث عربستان، این آثار با روشهای پیشرفته زرگری ساخته شدهاند. صنعتگران ورقههای نازک طلا را شکل میدادند، نقشهای تزئینی را روی سطح آن فشار میدادند و سنگهای رنگی را در قابهای طلایی دقیقی جایگذاری میکردند.
این میزان از مهارت فنی نشان میدهد که فلزکاری در آن دوران به مرحلهای پیشرفته رسیده بود. همچنین بیانگر دسترسی به ثروت، مواد ارزشمند و سلیقهای فراتر از زندگی عادی روزمره است.
سنگهای رنگی بهکاررفته نیز اهمیت ویژهای دارند. حتی اگر منشأ دقیق آنها هنوز مشخص نشده باشد، چنین تزئیناتی معمولاً نشانه ارتباط با شبکههای گسترده تجاری هستند. در سکونتگاهی که در مسیر رفتوآمدهای مهم قرار داشته، جواهرات تنها وسیله زینت نبودند، بلکه نمادی از جایگاه اجتماعی، ارتباطات و جابهجایی میان مناطق مختلف به شمار میرفتند.
موقعیت جغرافیایی دریه نیز توضیح میدهد که چرا چنین مجموعهای در آنجا پیدا شده است. این محوطه در جنوبغربی القصیم و میان درهها و کوههایی قرار دارد که بخشی از مسیرهای تاریخی شبهجزیره عربستان بودند.
این منطقه به مسیر حج بصره متصل بود؛ راهی که زائران از عراق به سمت مکه از آن عبور میکردند. این مسیرها فقط جادههای مذهبی نبودند، بلکه محل عبور بازرگانان، کالاها، اخبار، ایدهها و سبکهای هنری نیز محسوب میشدند.
چنین توقفگاههایی در طول مسیر میتوانستند به مراکز کوچک اما پرجنبوجوش مبادله تبدیل شوند. مجموعه طلای کشفشده نیز دقیقاً با چنین تصویری هماهنگ است؛ سکونتگاهی مرتبط با تجارت، رفتوآمد و ارتباطات فرهنگی در سدههای نخست اسلامی.
کاوشهای دریه علاوه بر جواهرات، بقایای ساختمانهای سنگی، دیوارهای خشتی، اتاقهای گچاندود، اجاقها، ظروف سفالی، قطعات شیشه، اشیای ساختهشده از سنگ صابونی و ابزارهای فلزی را نیز آشکار کردهاند. این یافتهها نشان میدهد که این منطقه در اواخر قرن نهم میلادی محل سکونتی پایدار بوده، نه یک اردوگاه موقت یا محل دفن جداافتاده.
همین زمینه باستانشناسی اهمیت کشف را چند برابر میکند. بدون این شواهد، جواهرات تنها یک گنجینه زیبا بودند؛ اما اکنون این آثار به مدرکی از زندگی واقعی در سکونتگاهی مرتبط با تجارت و زیارت در عصر عباسی تبدیل شدهاند.
