بزرگترین «غار» جهان که در اعماق خودش «جنگل» دارد
در دل جنگلهای انبوه ویتنام، غاری شگفتانگیز قرار دارد که آنقدر عظیم است که رودخانه، آبوهوای محلی و حتی جنگل بارانی مخصوص خود را درونش جای داده است. ابعاد این غار به اندازهای بزرگ است که اگر یک بلوک کامل از آسمانخراشهای شهر نیویورک را در آن قرار دهید، همچنان فضای خالی فراوانی باقی میماند. با وجود این عظمت، تا سال ۲۰۰۹ هیچ فردی از خارج از منطقه وارد آن نشده بود.
فرادید| این غار که هانگ سون دونگ نام دارد، در پارک ملی فونگ نها-که بانگ در نزدیکی مرز لائوس واقع شده است. این پارک از سال ۲۰۰۳ در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد. هرچند نام غار امروز در سراسر جهان شناخته شده است، اما نخستین بار در دسامبر ۱۹۹۰ یک جنگلنورد و جمعآورنده چوب معطر به نام هو خان به طور اتفاقی دهانه آن را پیدا کرد.
به گزارش فرادید؛ هو خان آن زمان تنها ۲۱ سال داشت و برای جمعآوری چوب در جنگلهای انبوه سرگردان بود که طوفان او را به سوی صخرهای آهکی کشاند. او دهانهای بزرگ را دید که از آن مه سرد بیرون میآمد و صدای خروشان رودخانهای از اعماقش شنیده میشد. ترس از ناشناختهها باعث شد وارد غار نشود و پس از بازگشت نیز دیگر نتوانست محل دقیق آن را پیدا کند.
سالها بعد، او ماجرای این غار اسرارآمیز را برای دو غارنورد بریتانیایی، هاوارد و دب لیمبرت، تعریف کرد؛ پژوهشگرانی که از دهه ۱۹۹۰ در حال بررسی غارهای منطقه بودند. آنها از هو خان خواستند دوباره دهانه غار را پیدا کند. پس از چندین تلاش ناموفق، سرانجام او در سال ۲۰۰۸ موفق شد ورودی غار را دوباره بیابد.
در هفتم آوریل ۲۰۰۹، گروه مشترک غارنوردان بریتانیایی و ویتنامی برای نخستین بار وارد غار شدند. هو خان نیز این بار همراه آنها بود؛ زیرا برخلاف گذشته، تجهیزات لازم برای فرود به اعماق غار فراهم شده بود.
کاوش نخست تنها حدود شش کیلومتر پیش رفت. مسیر به دیواره عظیمی از سنگ آهک و رسوبات کلسیتی، با ارتفاعی نزدیک به ۹۰ متر، ختم میشد که پژوهشگران آن را «دیوار بزرگ ویتنام» نامیدند. آنها در سال ۲۰۱۰ با تجهیزات صخرهنوردی بازگشتند، از این مانع عبور کردند و پس از پیمودن چند صد متر دیگر، به خروجی غار رسیدند.
اندازهگیریهای نهایی نشان داد سون دونگ بیش از ۹ کیلومتر طول و حدود ۳۸٫۵ میلیون متر مکعب حجم دارد. ارتفاع برخی تالارهای آن از ۲۰۰ متر و عرض آنها از ۱۵۰ متر فراتر میرود و بعضی از استالاگمیتهای داخل غار بیش از ۷۰ متر ارتفاع دارند. به همین دلیل، کتاب رکوردهای گینس در سال ۲۰۱۳ این مکان را به عنوان بزرگترین غار طبیعی جهان از نظر حجم یک گذرگاه پیوسته ثبت کرد.
این غار میان دو تا پنج میلیون سال پیش شکل گرفته است. در آن زمان، آب رودخانهای با نفوذ به شکافهای سنگهای آهکی، به تدریج تونلی عظیم را در زیر کوه حفر کرد. رودخانه رائو تونگ هنوز هم از میان غار عبور میکند و نقش مهمی در شکلگیری آن داشته است.
یکی از شگفتانگیزترین ویژگیهای سون دونگ، وجود جنگل بارانی در اعماق آن است. در طول زمان، بخشهایی از سقف غار فرو ریخته و حفرههایی بزرگ ایجاد شدهاند که نور خورشید را صدها متر پایینتر به کف غار میرسانند. همین نور باعث شده درختان بامبو و گیاهان دیگر رشد کنند و زیستبومی مستقل در دل غار شکل بگیرد؛ بهگونهای که غارنوردان یکی از این بخشها را «باغ عدن» نامیدهاند.
همین شکافهای سقف، پدیدهای کمنظیر دیگر را نیز به وجود آوردهاند. برخورد هوای گرم و مرطوب بیرون با هوای خنک داخل غار باعث تشکیل ابر و مه در فضای داخلی میشود؛ همان مهی که هو خان هنگام کشف دهانه غار در سال ۱۹۹۰ مشاهده کرده بود.
هرچند سون دونگ بزرگترین غار جهان از نظر حجم یک مسیر پیوسته است، اما طولانیترین غار دنیا نیست. این عنوان به شبکه غارهای کلیرواتر در پارک ملی گونونگ مولو مالزی تعلق دارد که بیش از ۲۵۸ کیلومتر مسیر نقشهبرداریشده دارد. حتی از نظر حجم کل شبکه غارها نیز رقابت نزدیکی میان این دو مجموعه وجود دارد و برتری هر کدام به معیار اندازهگیری بستگی دارد.
یکی از رازهای حلنشده سون دونگ به رودخانه زیرزمینی آن مربوط میشود. این رودخانه در حدود چهار و نیم کیلومتری دهانه غار وارد بخشی کاملاً آبگرفته میشود. غارنوردان سالهاست گمان میکنند این مسیر به غاری دیگر به نام هانگ تونگ متصل است.
در سال ۲۰۱۹، سه غواص بریتانیایی که پیشتر در عملیات نجات مشهور غار تام لوانگ تایلند حضور داشتند، برای بررسی این مسیر وارد آب شدند. آنها تا عمق ۷۷ متری پایین رفتند و تونلی تازه را در عمق ۶۱ متری شناسایی کردند، اما به دلیل محدودیت تجهیزات نتوانستند مسیر را کامل کنند. اگر این ارتباط روزی تأیید شود، حجم مجموعه غار سون دونگ حدود ۱٫۶ میلیون متر مکعب افزایش خواهد یافت.
در سالهای اخیر بارها پیشنهاد ساخت تلهکابین تا نزدیکی غار مطرح شده، اما این طرح با مخالفت کارشناسان و یونسکو روبهرو شده است. آنها هشدار دادهاند که چنین پروژهای میتواند به اکوسیستم منحصربهفرد غار آسیب برساند و همچنین معیشت راهنمایان محلی و باربرانی را که درآمدشان به دشوار بودن مسیر دسترسی وابسته است، تهدید کند.
غواصان اعلام کردهاند که قصد دارند در آینده با تجهیزات پیشرفتهتر بار دیگر به اعماق این رودخانه زیرزمینی بازگردند. شاید آن زمان آخرین بخش ناشناخته نقشه بزرگترین غار جهان نیز سرانجام تکمیل شود.
