لاک‌پشت 100 ساله‌ای با 800 فرزند که گونۀ خودش را از انقراض نجات داد
دیه‌گو، لاک‌پشت غول‌پیکر جزیره اسپانیولا در مجمع‌الجزایر گالاپاگوس، در طول زندگی بیش از صدساله خود پدر ۸۰۰ تا ۹۰۰ لاک‌پشت شد و نقشی اساسی در جلوگیری از انقراض نسل خود ایفا کرد؛ داستانی شگفت‌انگیز که نشان می‌دهد گاهی بقای یک گونه به سرنوشت چند جانور گره می‌خورد.
فرادید| دیه‌گو در سال ۱۹۳۳ از جزیره اسپانیولا در اکوادور گرفته شد و به باغ‌وحش سن‌دیگو در آمریکا انتقال یافت. در آن زمان، شکار بی‌رویه لاک‌پشت‌های غول‌پیکر برای تأمین غذا، جمعیت آن‌ها را به‌شدت کاهش داده بود. بااین‌حال، هیچ‌کس نمی‌دانست این لاک‌پشت روزی به یکی از مهم‌ترین عوامل نجات گونه خود تبدیل خواهد شد.
به گزارش فرادید؛ در دهه ۱۹۶۰، وضعیت لاک‌پشت‌های غول‌پیکر اسپانیولا چنان بحرانی شد که بقای آن‌ها در معرض خطر جدی قرار گرفت. در طبیعت تنها ۱۴ لاک‌پشت باقی مانده بود که ۱۲ مورد ماده و فقط دو مورد نر بودند. پژوهشگران برای یافتن جانوران دیگری که بتوانند در برنامه تکثیر شرکت کنند، لاک‌پشت‌های باغ‌وحش‌های مختلف را بررسی کردند.
در سال ۱۹۷۶ مشخص شد دیه‌گو نیز از همین گونه است. یک سال بعد، او را به جزیره سانتا کروز انتقال دادند تا در برنامه تکثیر در اسارت شرکت کند. نتیجه فراتر از انتظار بود: دیه‌گو طی چند دهه حدود ۸۰۰ تا ۹۰۰ لاک‌پشت را به وجود آورد.
بررسی‌های ژنتیکی در دهه ۱۹۹۰ نشان داد حدود ۴۰ درصد از لاک‌پشت‌های جوان بررسی‌شده در جزیره اسپانیولا از نسل مستقیم دیه‌گو بودند. یک لاک‌پشت نر دیگر نیز سهم مهمی در این موفقیت داشت و حدود ۶۰ درصد از نسل‌های بررسی‌شده به او مربوط می‌شدند. بنابراین، برخلاف شهرتی که دیه‌گو به دست آورد، نجات این گونه حاصل تلاش تنها یک جانور نبود.
برنامه تکثیر و حفاظت از این لاک‌پشت‌ها از دهه ۱۹۷۰ تا سال ۲۰۲۰ ادامه یافت. در این مدت، حدود سه هزار لاک‌پشت در برنامه مشارکت داشتند و جمعیت گونه در طبیعت به‌تدریج افزایش پیدا کرد. در سال ۲۰۲۰، دیه‌گو بازنشسته شد و به جزیره اسپانیولا بازگشت؛ همان جایی که نزدیک به ۹۰ سال پیش از آن گرفته شده بود.
دیه‌گو سرانجام در سال ۲۰۲۴ درگذشت. سن دقیق او هنگام مرگ مشخص نبود، اما بیش از صد سال داشت؛ عمری طولانی که بخش مهمی از آن به بقای نسلش اختصاص یافت.
امروزه بیش از ۲۳۰۰ لاک‌پشت غول‌پیکر در طبیعت جزیره اسپانیولا زندگی می‌کنند و تولیدمثل آن‌ها در زیستگاه طبیعی از سر گرفته شده است. بااین‌حال، این گونه همچنان در فهرست اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت در رده «به‌شدت در معرض خطر انقراض» قرار دارد.
موفقیت این برنامه تنها به دیه‌گو و دیگر لاک‌پشت‌های مولد وابسته نبود. ممنوعیت شکار و جمع‌آوری تخم‌ها، حذف بزهای مهاجم که پوشش گیاهی جزیره را تخریب می‌کردند، بازسازی زیستگاه و گردآوردن لاک‌پشت‌های پراکنده در یک برنامه تکثیر سازمان‌یافته نیز نقش اساسی داشتند.
داستان دیه‌گو یادآور این نکته است که نجات یک گونه، به همکاری طبیعت و اقدامات هدفمند انسان نیاز دارد. یک لاک‌پشت سالخورده سهم بزرگی در این موفقیت داشت، اما حفاظت از زیستگاه و فراهم کردن شرایط مناسب برای تولیدمثل بود که به نسل او فرصت داد دوباره در طبیعت گسترش پیدا کند.
