تصاویر| سفر به تهران قدیم؛ پرواز پرنده آهنین برای نخستین بار در تهران

۱۱۲سال قبل تهرانی‌ها برای نخستین بار شاهد پرواز و فرود طیاره در پایتخت بودند، اما نه در فرودگاه و روی باند اختصاصی، بلکه در زمین‌های میدان مشق. نصرالله حدادی، تهران‌شناس، در این باره می گوید: «سال ۱۲۹۲ اولین طیاره یا آیروپلان(Aeroplane) از نوع «بلریو»آسمان تهران را فتح کرد.

این طیاره توجه احمدشاه قاجار، ولیعهدش محمدحسن میرزا و جمعی از رجال را به خودش جلب کرد و آنها را برای تماشا و گرفتن عکس یادگاری به پای طیاره کشاند. «کوزمینسکی لهستانی» خلبان این هواپیما بود و چون تا به آن روز طهران فرودگاه نداشت، برای فرود حسابی با چالش روبرو شد.

«کوزمینسکی»، خلبان لهستانی، قطعه‌های جداشده‌ هواپیمای بلریو را از روسیه به بندرانزلی آورد و با سرِهم‌کردن آنها تصمیم گرفت پروازکنان راهی تهران شود. او خوب می‌دانست با این ماشین پرنده می‌تواند تهرانی‌ها را شگفت‌زده کند و از راه نمایش، پول هنگفتی به‌دست بیاورد. کوزمینسکی هواپیمای خود را از انزلی به پرواز درآورد و از فراز کوه‌ها و دشت‌ها گذشت تا به تهران رسید.

هوا روشن و آفتابی بود که سایه‌ پرنده‌ آهنین او بر سر شهر افتاد. مردم برای تماشا به خیابان ریختند و پایین‌آمدن هواپیما را با چشمان ناباور خود دیدند. کوزمینسکی زمانی که بر فراز شهر پرواز می‌کرد، هیچ جای همواری نمی‌دید که برای فرود هواپیمایش مناسب باشد تا آنکه محوطه‌ میدان مشق، جایی که چند سال پس از آن محل اداره آگاهی (شهربانی) تهران شد به چشمش خورد و هواپیما را با دشواری و تکان‌های بسیار فرود آورد.»

ارتفاع پرواز او بسیار پایین بود و همین مسئله هراس تهرانی‌ها را بیشتر کرده بود. گویا در آن فرود ناگهانی، هواپیما آسیب دید؛ هرچند آسیب‌ها آن اندازه نبود که توان برخاستن دوباره را نداشته باشد.

البته نخستین هواپیمایی که شاه قاجار با آن عکس گرفت، پایان خوشی نداشت و در یکی از همان پروازهای نمایشی از فراز تهران به سمت البرز سقوط کرد و چند روز بعد قطعات متلاشی‌شده هواپیما روی ارابه‌ای در کنار خیابان علاءالدوله (فردوسی) به سمت میدان توپخانه حمل شد.

فرود هواپیما در میدان مشق تهران حادثه‌ای مهم و هیجان‌انگیز بود؛ میدان مشق که امروزه در قلب شهر طهران قرار دارد، اولین فرودگاه ایران محسوب می‌شود و حداقل تا سال ۱۲۹۸ از آن برای پروازهای نظامی یا نمایشی استفاده می‌شد.

طولی نکشید که با ورود نیروهای ژنرال دانسترویل انگلیسی در خلال جنگ جهانی اول، طیاره‌های اروپایی در آسمان ایران پرواز ‌کردند. جالب این‌که از همان ابتدای ورود هواپیماهای نظامی به ایران روی آن‌ها اسامی ایرانی می‌گذاشتند؛ از شاهین و هما و سیمرغ گرفته تا طوطی و بلبل و عقاب و حتی قُمری! در سال ۱۳۰۱ با به نتیجه رسیدن مذاکرات با کمپانی‌های هواپیماسازی نظیر یونکرس آلمان و غیره و خرید اولین هواپیماهای نظامی توسط قشون ایران، ایجاد فرودگاهی مناسب برای این هواپیماها الزامی شد.

۸مرداد سال۱۳۰۱ نخستین فرودگاه کشور در قلعه‌مرغی به‌طور رسمی افتتاح و ۲فروند آئروپلان(هواپیمای) انگلیسی از طریق بغداد وارد تهران شدند و در این محل به زمین نشستند. اولین فرودگاه کشور در مقایسه با فرودگاه‌های امروزی فاقد هرگونه امکاناتی بود. این فرودگاه در ابتدا حتی فاقد آشیانه بود. اولین آشیانه هواپیما و اولین برج مراقبت کشور که در دو طبقه طراحی شده بود.

این ساختمان‌ها با اسکلت‌های چوبی و با معماری کاملاً سنتی در سال ۱۳۰۳ ساخته شدند. همچنین در سال‌های اولیه، این فرودگاه تنها دارای یک باند بود، اما با ورود نسل‌های مختلف هواپیما به کشور و استقرار آن‌ها در این مکان، این مجموعه گسترش پیداکرد. سال۱۳۹۰ هم پادگان قلعه‌مرغی تهران به بوستان ولایت تبدیل شد تا بزرگ‌ترین پارک خاورمیانه در جنوب پایتخت باشد.

منبع: همشهری