حمله خروشچف به آیزنهاور و فروپاشی نشست سران آمریکا و شوروی؛ اردیبهشت ۱۳۳۹

در پی سرنگونی یک هواپیمای جاسوسی آمریکایی از نوع U‑۲ توسط اتحاد شوروی در ۱ مه ۱۹۶۰ [۱۱ اردیبهشت ۱۳۳۹]، نیکیتا خروشچف رهبر شوروی در نشست سران دو کشور در پاریس به ایالات متحده و رئیس‌جمهور دوایت دی. آیزنهاور حمله لفظی شدیدی کرد. این خشم و اعتراض خروشچف آیزنهاور را ناراحت کرد و هرگونه امید برای گفت‌وگو یا مذاکره موفق در آن اجلاس را از بین برد.

در اول مه، شوروی یک هواپیمای جاسوسی متعلق به سازمان سیا را سرنگون کرد و خلبان آن، فرانسیس گری پاورز، را دستگیر کرد. ایالات متحده در ابتدا به‌ طور عمومی استفاده از این هواپیما برای جاسوسی را انکار کرد و ادعا کرد که این هواپیما صرفاً یک هواپیمای هواشناسی بوده که از مسیر خود منحرف شده است. اما شوروی سپس قطعات بزرگی از لاشه هواپیما و اعتراف پاورز مبنی بر این‌که برای سیا کار می‌کرد را به نمایش گذاشت. این حادثه به یک فاجعه تبلیغاتی برای آیزنهاور تبدیل شد و او ناچار شد بپذیرد که این هواپیما واقعاً در حال جاسوسی از روسیه بوده است.

تنش‌ها ناشی از این حادثه همچنان بالا بود هنگامی که آیزنهاور و خروشچف در ۱۶ مه [۲۶ اردیبهشت ۱۳۳۹] برای آغاز نشست سران در پاریس وارد شدند. خروشچف بدون اتلاف وقت به‌شدت به ایالات متحده حمله، و اعلام کرد که آیزنهاور در جریان سفر برنامه‌ریزی‌شده‌اش به اتحاد شوروی در ماه ژوئن در روسیه مورد استقبال نخواهد بود.

او «اقدامات تحریک‌آمیز و غیرقابل قبول» ایالات متحده در فرستادن هواپیمای جاسوسی بر فراز اتحاد شوروی را محکوم کرد و از آیزنهاور خواست پروازهای آینده را ممنوع کند و مسئولان این «نقض عمدی حاکمیت اتحاد شوروی» را مجازات نماید. هنگامی که آیزنهاور تنها با «تعلیق» پروازهای هواپیماهای جاسوسی موافقت کرد، خروشچف با عصبانیت جلسه را ترک کرد.

به گفته مقامات آمریکایی، رئیس‌جمهور از سرزنش علنی ایالات متحده توسط خروشچف «به‌شدت خشمگین» شده بود. نشست سران روز بعد رسماً بدون هیچ دیدار دیگری میان خروشچف و آیزنهاور پایان یافت و سفر برنامه‌ریزی‌شده آیزنهاور به مسکو در ماه ژوئن لغو شد.

فروپاشی نشست سران در مه ۱۹۶۰ ضربه‌ای سخت به کسانی در اتحاد شوروی و ایالات متحده بود که معتقد بودند دوره‌ای از «همزیستی مسالمت‌آمیز» میان دو ابرقدرت در پیش است. در چند سال پیش از آن، هم آیزنهاور و هم خروشچف به‌ طور علنی تمایل خود را برای کاهش تنش‌های جنگ سرد نشان داده بودند، اما ماجرای هواپیمای جاسوسی دست‌کم برای مدتی به چنین سخنانی پایان داد.

منبع: خبرآنلاین