6 امپراتوری که توانستند «مصر باستان» را تصرف کنند
هر یک از فاتحانی که توانستند مصر را تحت اختیار خود درآورند، فرهنگ، فناوری و اندیشههای خود را به مصر آوردند، اما در عین حال تحت تأثیر سنتهای کهن مصری نیز قرار گرفتند و حتی خود را «فرعون» نامیدند.
فرادید| مصر باستان بیش از سه هزار سال یکی از پایدارترین و درخشانترین تمدنهای جهان بود. با وجود این، این سرزمین بارها هدف قدرتهای خارجی قرار گرفت و توسط فرمانروایان بیگانه فتح شد.
به گزارش فرادید؛ هر یک از این فاتحان فرهنگ، فناوری و اندیشههای خود را به مصر آوردند، اما در عین حال تحت تأثیر سنتهای کهن مصری نیز قرار گرفتند و حتی خود را فرعون مینامیدند. در طول تاریخ، شش امپراتوری بزرگ توانستند مصر را به تصرف خود درآورند.
هیکسوسها؛ نخستین فرمانروایان خارجی مصر
در اواخر دوران پادشاهی میانه، مصر گرفتار بحرانهای داخلی، بیماریها و درگیریهای سیاسی شد. در چنین شرایطی، گروهی از مهاجران غرب آسیا که بیشتر آنها کنعانی بودند، به تدریج در شمال مصر قدرت گرفتند. این گروه که بعدها با نام هیکسوسها شناخته شدند، حدود سال ۱۶۴۰ پیش از میلاد نخستین حکومت خارجی مصر را تشکیل دادند.
برای مدتها مصریان باستان هیکسوسها را مهاجمانی بیرحم میدانستند، اما پژوهشهای جدید نشان داده است که آنها در واقع طی چند قرن به تدریج وارد مصر شده بودند و سپس از ضعف حکومت مرکزی استفاده کردند.
هیکسوسها فناوریهای مهمی مانند ارابههای جنگی، کمانهای مرکب و شمشیر خمیده «خوپش» را وارد مصر کردند. با این حال بسیاری از سنتهای اداری و هنری مصر را نیز پذیرفتند.
سرانجام فرعونهای بومی در شهر تبس علیه آنها قیام کردند. پس از چند دهه نبرد، فرعون احموس یکم حدود سال ۱۵۵۰ پیش از میلاد هیکسوسها را شکست داد و از مصر بیرون راند.
امپراتوری کوش؛ انتقام نوبیها از مصر
در جنوب مصر، تمدنی ثروتمند به نام کوش یا نوبیا وجود داشت. زمانی مصر این منطقه را فتح کرده بود، اما پس از افول قدرت مصر در سدههای بعد، نوبیها به تدریج نیرومند شدند.
در سده هشتم پیش از میلاد، پادشاهی به نام پیه با لشکرکشی به شمال، بخش بزرگی از مصر را تصرف کرد و دودمان بیست و پنجم را بنیان گذاشت. جانشینان او بر مصر و نوبیا حکومت کردند و تلاش نمودند شکوه سنتهای کهن مصری را احیا کنند.
فرعونهای کوشی معابد را بازسازی کردند و خود را وارثان واقعی تمدن مصر میدانستند. اما حکومت آنها با ظهور قدرتی بسیار خطرناک به پایان رسید: آشوریان.
آشوریان؛ خشنترین فاتحان مصر
در سده هفتم پیش از میلاد، امپراتوری آشور بزرگترین قدرت نظامی خاور نزدیک بود. فرعون کوشی تهارقا ابتدا توانست یکی از حملات آشوریان را دفع کند، اما در حمله دوم شکست خورد.
آشوریان در سال ۶۷۱ پیش از میلاد ممفیس را تصرف کردند و بخش بزرگی از مصر را به کنترل خود درآوردند. هرچند مصریان و کوشیها چند بار شورش کردند، اما آشوریان سرانجام پیروز شدند.
در سال ۶۶۳ پیش از میلاد، پادشاه آشور، آشوربانیپال، شهر تبس را غارت کرد. این رویداد یکی از ویرانگرترین حملات تاریخ مصر به شمار میرود و به حکومت کوشیان پایان داد.
امپراتوری هخامنشی؛ نخستین ابرقدرت حاکم بر مصر
در سده ششم پیش از میلاد، امپراتوری هخامنشی به رهبری کوروش بزرگ و جانشینانش به سرعت گسترش یافت. پس از مرگ کوروش، پسرش کمبوجیه دوم تصمیم گرفت مصر را فتح کند.
در سال ۵۲۵ پیش از میلاد، کمبوجیه در نبرد پلوزیوم مصریان را شکست داد و ممفیس را تصرف کرد. آخرین فرعون دودمان بیست و ششم نیز اسیر شد و مصر به یکی از استانهای شاهنشاهی هخامنشی تبدیل گردید.
پس از او، داریوش بزرگ پروژههای عمرانی مهمی را در مصر اجرا کرد و حتی تکمیل کانالی را که دریای سرخ را به نیل متصل میکرد، حمایت نمود. هرچند مصریان چند بار علیه هخامنشیان شورش کردند، اما ایران تا زمان ورود اسکندر مقدونی بر مصر حکومت داشت.
اسکندر مقدونی و مصر بطلمیوسی
در سال ۳۳۲ پیش از میلاد، اسکندر مقدونی وارد مصر شد و حاکم ایرانی مصر نیز بدون مقاومت قدرت را به او واگذار کرد. اسکندر شهر مشهور اسکندریه را بنیان گذاشت و به معابد مصری احترام گذاشت. او همچنین در واحه سیوا از سوی کاهنان به عنوان فرزند خدای آمون معرفی شد.
پس از مرگ اسکندر، یکی از سردارانش به نام بطلمیوس یکم کنترل مصر را به دست گرفت و دودمان بطلمیوسی را تأسیس کرد. بطلمیوسیان بیش از ۲۵۰ سال بر مصر حکومت کردند. آنان فرهنگ یونانی را با سنتهای مصری درآمیختند، معابد باشکوه ساختند و اسکندریه را به یکی از بزرگترین مراکز علمی جهان تبدیل کردند.
امپراتوری روم؛ آخرین فاتح مصر باستان
در سده نخست پیش از میلاد، مصر بطلمیوسی ضعیف شده بود. آخرین فرمانروای مشهور آن، کلئوپاترای هفتم، درگیر جنگهای داخلی و رقابتهای سیاسی روم شد. او ابتدا با ژولیوس سزار و سپس با مارک آنتونی متحد شد. اما در نبرد آکتیوم در سال ۳۱ پیش از میلاد، نیروهای آنها از اوکتاویان آگوستوس شکست خوردند.
پس از خودکشی کلئوپاترا و مارک آنتونی، مصر در سال ۳۰ پیش از میلاد به یکی از مهمترین استانهای امپراتوری روم تبدیل شد. رومیان نزدیک به هفت قرن بر مصر حکومت کردند. در این مدت، مصر گاه شاهد شورشها و اشغالهای موقت بود؛ از جمله زمانی که ملکه مشهور زنوبیا در قرن سوم میلادی مصر را تصرف کرد. با این حال، روم دوباره کنترل منطقه را به دست آورد.
سرانجام در سال ۶۴۱ میلادی، مسلمانان مصر را فتح کردند و به این ترتیب دوران مصر باستان و حکومتهای برگرفته از سنت فرعونی برای همیشه پایان یافت.
