بزرگترین امپراتوریهای جهان باستان؛ از «هان» تا «هخامنشی»
از سواحل غربی ایبری تا کرانههای شرقی چین، جهان باستان پر از امپراتوریهای بزرگی بود که تأثیر عمیقی بر تاریخ بشر گذاشتند.
فرادید| در طول هزاران سال، انسانها بهصورت قبایل و ملتها با یکدیگر رقابت میکردند. جهان باستان سرشار از پادشاهیها و امپراتوریهایی بود که برای قدرت و ثروت با هم میجنگیدند و همسایگان خود را نابود میکردند یا به بردگی میکشیدند. در نتیجه این رقابتها، برخی امپراتوریها سرزمینهای وسیعی را در اختیار گرفتند که گاهی چند قاره را در بر میگرفت. در ادامه، هفت مورد از بزرگترین امپراتوریهای دوران باستان را معرفی خواهیم کرد.
به گزارش فرادید؛ دوره «باستان» زمان مشخص و دقیقی ندارد و بسته به دیدگاههای مختلف، آغاز و پایان آن متفاوت در نظر گرفته میشود. معمولاً شروع آن را حدود ۳۵۰۰ تا ۳۰۰۰ پیش از میلاد و همزمان با اختراع خط میدانند، زیرا این تحول مرز میان پیشاتاریخ و تاریخ را مشخص کرد. پایان این دوره در تاریخنگاری غربی اغلب سال ۴۷۶ میلادی، یعنی زمان سقوط امپراتوری روم غربی در نظر گرفته میشود، هرچند در خاورمیانه گاهی قرن هفتم میلادی و ظهور اسلام را پایان این دوره میدانند.
1. امپراتوری شیونگنو
یکی از مهمترین امپراتوریهای جهان باستان امپراتوری شیونگنو بود؛ اتحادی از اقوام کوچنشین که از قرن سوم پیش از میلاد تا اواخر قرن اول میلادی بخشهای وسیعی از آسیا را در اختیار داشتند. این امپراتوری حدود ۹ میلیون کیلومتر مربع وسعت داشت و از استپهای مغولستان تا بخشهایی از سیبری و مناطق امروزی چین گسترده بود. شیونگنوها پیشزمینه سیاسی و فرهنگی مغولها بهشمار میروند، هرچند اینکه نیاکان مستقیم آنها بودهاند یا نه، هنوز محل بحث است. آنها جامعهای سوارکار بودند و اسبها در زندگیشان نقش اساسی داشتند. در نهایت، درگیریهای طولانی با دودمان هان چین به شکست آنها انجامید و این اتحاد از هم پاشید.
2. امپراتوری هان
دودمان هان در چین به دو دوره غربی و شرقی تقسیم میشود. هان غربی از سال ۲۰۲ پیش از میلاد تا ۹ میلادی ادامه داشت و پس از آن با وقفهای کوتاه، هان شرقی از سال ۲۵ تا ۲۲۰ میلادی برقرار شد. در اوج خود، این امپراتوری تا حدود ۶.۵ میلیون کیلومتر مربع گسترش یافت. این دوره یکی از دورانهای طلایی چین بود؛ تجارت از طریق جاده ابریشم رونق گرفت، کاغذ اختراع شد و ثبات سیاسی و پیشرفت فرهنگی شکل گرفت. این دودمان سرانجام در سال ۲۲۰ میلادی به پایان رسید.
3. هخامنشیان
امپراتوری هخامنشی یا امپراتوری پارس در سال ۵۵۰ پیش از میلاد توسط کوروش بزرگ در ایران بنیان گذاشته شد. این امپراتوری از بالکان در غرب تا دره سند در شرق گسترش یافت و حدود ۵.۵ میلیون کیلومتر مربع وسعت داشت. قدرت این امپراتوری در زمان داریوش بزرگ به اوج رسید، اما تلاشهایش برای فتح یونان با شکست مواجه شد. این امپراتوری بهخاطر مدیریت پیشرفته، ساختار اداری منظم و رویکرد نسبتاً مداراجویانه نسبت به اقوام مختلف شناخته میشود. در نهایت، امپراتوری هخامنشی در سال ۳۳۰ پیش از میلاد توسط اسکندر مقدونی سقوط کرد.
4. امپراتوری مقدونی
امپراتوری مقدونی بهدست اسکندر مقدونی شکل گرفت. او در مدت کوتاهی امپراتوری هخامنشی را شکست داد و قلمرو خود را از یونان تا هند گسترش داد. این امپراتوری در سال ۳۲۳ پیش از میلاد و هنگام مرگ اسکندر، حدود ۵.۲ میلیون کیلومتر مربع وسعت داشت. هرچند عمر آن کوتاه بود، اما تأثیر فرهنگی بزرگی گذاشت و اندیشههای یونانی را در مناطق گستردهای منتشر کرد. پس از مرگ اسکندر، امپراتوری او میان فرماندهانش تقسیم شد.
5. روم
امپراتوری روم شاید یکی از شناختهشدهترین امپراتوریهای باستانی باشد که پایههای بسیاری از جنبههای تمدن اروپایی را شکل داد. این امپراتوری در اوج خود در سال ۱۱۷ میلادی، حدود ۵ میلیون کیلومتر مربع وسعت داشت و سه قاره را در بر میگرفت. از اروپا تا بخشهایی از خاورمیانه و آفریقا تحت کنترل آن بود. وسعت زیاد و فشارهای نظامی در مرزها باعث ضعف و در نهایت سقوط آن شد. در سال ۳۹۵ میلادی به دو بخش شرقی و غربی تقسیم شد؛ بخش غربی در ۴۷۶ سقوط کرد، اما بخش شرقی که به بیزانس معروف شد، تا حدود هزار سال بعد ادامه یافت.
6. مائوریا
امپراتوری مائوریا در هند در سال ۳۲۰ پیش از میلاد توسط چاندراگوپتا مائوریا تأسیس شد. این امپراتوری بیشتر شبهقاره هند را متحد کرد و در زمان آشوکا به اوج رسید. وسعت آن بین حدود ۳.۴ تا ۵ میلیون کیلومتر مربع برآورد میشود. آشوکا پس از پذیرش بودیسم، به گسترش این دین کمک کرد و به حفاظت از طبیعت نیز توجه داشت. پس از او، امپراتوری بهدلیل ضعف حاکمان و مشکلات اقتصادی و نظامی رو به افول رفت و در سال ۱۸۵ پیش از میلاد فروپاشید.
7. امپراتوری هونها
امپراتوری هونها نیرویی ویرانگر در اروپا بود و به تضعیف امپراتوری روم کمک کرد. هونها قومی کوچنشین بودند که از شرق به غرب مهاجرت کردند و با حملات خود مرزهای سیاسی اروپا را تغییر دادند. در زمان آتیلا، این امپراتوری به اوج رسید و حدود ۴ میلیون کیلومتر مربع وسعت داشت. پس از مرگ آتیلا در سال ۴۵۳ میلادی، هونها شکست خوردند و امپراتوریشان بهسرعت فروپاشید. پژوهشهای جدید نشان میدهد که ریشههای آنها احتمالاً به آسیای شرقی بازمیگردد، هرچند این موضوع همچنان محل بحث است.
