تصاویر| ۸ نفری که برنامه فضایی اتحاد جماهیر شوروی را شکل دادند
لئونوف نخستین راهپیمایی فضایی تاریخ را انجام داد که کمی بیش از ۱۲ دقیقه طول کشید و نقطه عطف مهمی در اکتشافات فضایی به شمار میرفت. با این حال، مأموریت او نزدیک بود به فاجعه تبدیل شود؛ زیرا لباس فضاییاش در خلأ فضا بهشدت منبسط شده بود و بازگشت او به کپسول «وسخود ۲» را تقریباً غیرممکن میکرد.
برنامه فضایی اتحاد جماهیر شوروی به مجموعهای از دستاوردهای تاریخی دست یافت که مرزهای اکتشافات فضایی انسان را از نو تعریف کرد؛ از پرتاب نخستین ماهواره تا فرستادن نخستین مرد و نخستین زن به فضا. این دستاوردهای چشمگیر به لطف کار گروهی از افراد آیندهنگر در برنامه فضایی شوروی ممکن شد که مهارت، تخصص و شجاعت خود را در رقابت فضایی به کار گرفتند.
افرادی مانند سرگئی کارالیوف، نابغه مهندسی موشکی شوروی، و یوری گاگارین، نخستین انسان در فضا، تنها برخی از این چهرههای برجسته هستند.
سرگئی کارالیوف پیش از پرواز تاریخی یوری گاگارین در سال ۱۹۶۱ به او خوشآمد میگوید.
منبع: وزارت دفاع روسیه / ویکیمدیا کامنز
۱. سرگئی کارالیوف: پدر مهندسی موشکی شوروی
سرگئی کارالیوف بهعنوان پدر برنامه فضایی اتحاد جماهیر شوروی شناخته میشود و طراح ارشد موشکهایی بود که شوروی با آنها مرزهای فضا را کاوش کرد. با وجود محرمانه بودن فعالیتهای او، دستاوردهای عظیم کارالیوف در سراسر اتحاد جماهیر شوروی به طور گسترده شناخته شد.
او در جریان پاکسازی بزرگ استالین در دهه ۱۹۳۰ تا آستانه اعدام پیش رفت، اما از مرگ گریخت و دوران سختی از زندان را در یک اردوگاه کار اجباری در سیبری تحمل کرد. پس از آزادی، به برنامه توسعه موشکی اتحاد جماهیر شوروی جذب شد؛ جایی که مهارتهای چشمگیر مهندسی و نگاه آیندهنگر او توجه مقامهای بالادست را جلب کرد.
کارالیوف به تیم توسعه موشک R-۷ پیوست؛ جهشی بزرگ در مهندسی موشکی که در سال ۱۹۵۷ ماهواره اسپوتنیک، نخستین ماهواره مصنوعی جهان، را به مدار زمین فرستاد. پرتاب اسپوتنیک جهان را شوکه کرد، بهویژه ایالات متحده را، زیرا اتحاد جماهیر شوروی را به پیشتاز رقابت فضایی تبدیل کرد.
پس از موفقیت اسپوتنیک، کارالیوف مدیریت برنامه «وستوک» را برعهده گرفت؛ برنامهای که در سال ۱۹۶۱ یوری گاگارین را به فضا فرستاد و ناسا را که از شوروی عقب افتاده بود بیش از پیش خشمگین کرد. نبوغ و بلندپروازی کارالیوف برنامه فضایی شوروی را به حسرت بسیاری در جهان تبدیل کرده بود. با این حال، دوران فعالیت او کوتاه شد و در سال ۱۹۶۶ پس از یک دوره طولانی بیماری درگذشت.
مستیسلاو کلدیش.
منبع: تاس (TASS)
۲. مستیسلاو کلدیش: ریاضیدان شوروی
مستیسلاو کلدیش ریاضیدان شوروی بود که پایههای نظری لازم برای توسعه موتورهای موشکی شوروی را فراهم کرد و از نیروهای هدایتکننده در برنامه فضایی شوروی به شمار میرفت. کلدیش نقشی اساسی در حل چالشهای متعدد ریاضی مرتبط با سفرهای فضایی داشت، ازجمله محاسبه مسیر حرکت و مرحلهبندی موشکها.
او به عنوان یکی از اعضای برجسته آکادمی علوم اتحاد جماهیر شوروی، از نزدیک با سرگئی کارالیوف همکاری کرد تا ماهواره تاریخی اسپوتنیک و برنامه موشکی وستوک را توسعه دهند. محاسبات ریاضی او همچنین از برنامه اکتشاف ماه شوروی پشتیبانی کرد؛ برنامهای که به نخستین فرود موفق یک کاوشگر بدون سرنشین بر سطح ماه انجامید و همچنین در اکتشاف سیاره زهره نقش داشت.
تأثیر کار او بسیار فراتر از جنبههای عملی سفرهای فضایی بود. کلدیش به عنوان یکی از چهرههای برجسته جامعه علمی شوروی، همکاری بیشتری میان نهادهای دانشگاهی و مهندسی اتحاد جماهیر شوروی ایجاد کرد. این همکاری باعث شد نیروهای متخصص میان بخشهای نسبتاً جدا از هم که برنامه فضایی شوروی را تشکیل میدادند، جابهجا شوند و با یکدیگر همکاری کنند. افزون بر این، تعهد او به پیشبرد اهداف علمی شوروی باعث شد به عنوان قهرمان اتحاد جماهیر شوروی شناخته شود.
ماکت موشک N۱، سال ۱۹۶۷.
منبع: NPO / ویکیمدیا کامنز
۳. واسیلی میشین: نابغه موشکی
پس از مرگ نابهنگام سرگئی کارالیوف، واسیلی میشین به نیروی محرک برنامه فضایی شوروی تبدیل شد. در دوران رهبری او، اتحاد جماهیر شوروی همچنان پیشرفتهای مهمی در زمینه اکتشافات فضایی به دست آورد، اما در همین زمان ناسا بهتدریج فاصله خود را کاهش داد. کار اصلی میشین بر توسعه موشک بلندپروازانه N۱ متمرکز بود؛ موشکی که کرملین امیدوار بود با آن فضانوردان شوروی را به ماه بفرستد. میشین رهبری توسعه این سامانه پیچیده پرتاب موشک را برعهده داشت، اما N۱ با شکستهای پیاپی روبهرو شد و درنهایت در رقابت برای رسیدن به ماه از موشک ساترن ۵ عقب ماند.
رهبری برنامه فضایی شوروی در دوره میشین نتایج مثبت و منفی هر دو را برای این کشور به همراه داشت. از یک سو، او کمک کرد برنامه فضایی در دهههای پرآشوب ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ ادامه یابد. همچنین رهبری او به ایجاد ایستگاه فضایی بسیار موفق «میر» و برنامه «سالیوت» انجامید. با این حال، برنامه فضایی شوروی هرگز به طور کامل به ناسا نرسید و چندین پروژه پرهزینه نیز در دوران مدیریت او با شکست روبهرو شد.
کنستانتین تسیولکوفسکی، ۱۹۲۴.
منبع: ویکیمدیا کامنز
۴. کنستانتین تسیولکوفسکی: پدر فضانوردی
کنستانتین تسیولکوفسکی به عنوان یکی از پیشگامان فضانوردی نوین و چهرهای کلیدی در مهندسی موشکی شوروی شناخته میشود. او دانشمندی بود که تا حد زیادی به صورت خودآموخته آموزش دیده بود و معادله بنیادی موشک را تدوین کرد؛ معادلهای که جرم وسیله پرتاب، سرعت گازهای خروجی و سرعت قابل دستیابی آن را تعیین میکند.
کار نظری پیشگامانه تسیولکوفسکی به مهندسان شوروی مانند سرگئی کارالیوف امکان داد تا واقعیت سفرهای فضایی را بسیار پیش از آنکه از نظر عملی ممکن شود تصور کنند. افزون بر این، نوشتههای او در نیمه نخست قرن بیستم الهامبخش نسلی از دانشمندان و مهندسان شوروی، ازجمله کارالیوف، شد. درنتیجه همین فعالیتهای نظری اولیه، تسیولکوفسکی به «پدر فضانوردی» شهرت یافت و میراث او در سراسر کشورهای اتحاد جماهیر شوروی سابق گرامی داشته میشود.
مدلی از ماهواره اسپوتنیک ۱، سال ۲۰۰۸.
منبع: اندرو بوتکو / ویکیمدیا کامنز
۵. بوریس چتروک: یک مهندس افسانهای
بوریس چتروک یکی از مهندسان برجسته در برنامه فضایی اتحاد جماهیر شوروی بود که مسئول سامانههای کنترل فضاپیماهای شوروی بود؛ سامانههایی که امکان انجام مانورهای پیچیده در مدار زمین را برای این فضاپیماها فراهم میکردند. او در سالهای آغازین برنامه فضایی شوروی در کنار سرگئی کارولیوف کار کرد تا مأموریتهای پیشگامانه اسپوتنیک و وستوک را به واقعیت تبدیل کند. تخصص و راهنمایی او نقشی اساسی در این پیروزیهای اولیه در رقابت فضایی داشت.
پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، چتروک روایت تاریخی مفصلی از برنامه فضایی شوروی منتشر کرد. اثر چهارجلدی او با عنوان «موشکها و انسانها» همه جنبههای چگونگی دستیابی شوروی به موفقیتهای اولیهای مانند اسپوتنیک و وستوک و نیز دلایل ناکامی آن در رسیدن به ماه را بررسی میکند.
یوری گاگارین، ۱۹۶۳.
منبع: وزارت دفاع اتحاد جماهیر شوروی / ویکیمدیا کامنز
۶. یوری گاگارین: نخستین انسان در فضا
در ۱۲ آوریل ۱۹۶۱ [۲۳ فروردین ۱۳۴۰]، یوری گاگارین در حالی که درون کپسول فضایی «وستوک ۱» نشسته بود، به نخستین انسان تبدیل شد که به فضا سفر کرد. او از خانوادهای بسیار ساده میآمد؛ پدر و مادرش هر دو کارگر یک مزرعه اشتراکی بودند. گاگارین بعدها در رشته مهندسی تحصیل کرد و همزمان آموزش خلبانی خود را در سال ۱۹۵۷ به پایان رساند. پس از فارغالتحصیلی، او وارد برنامه فضایی اتحاد جماهیر شوروی شد و به عنوان یکی از نامزدهای مأموریت تاریخی «وستوک ۱» انتخاب گردید.
نخستین پرواز سرنشیندار فضایی در تاریخ حدود یک ساعت و سی دقیقه به طول انجامید. در این مدت، کپسول «وستوک ۱» در ارتفاع حدود ۳۰۰ کیلومتری (۱۸۶ مایل) به دور زمین گردش کرد. گاگارین پس از انجام موفقیتآمیز مأموریت خود به عنوان یک قهرمان به زمین بازگشت و افتخارات بیشماری دریافت کرد، ازجمله «نشان لنین» و عنوان «قهرمان اتحاد جماهیر شوروی». برای گرامیداشت این پرواز تاریخی، تندیسهایی ساخته شد و خیابانهای بسیاری در سراسر اتحاد جماهیر شوروی به نام گاگارین نامگذاری شدند. این دستاورد فضایی شوروی ضربهای مهم به ناسا وارد کرد و این سازمان را واداشت برنامههای خود برای فرستادن یک فضانورد آمریکایی به فضا را سرعت ببخشد.
با این حال، زندگی او به طور تراژیکی کوتاه شد؛ زیرا تنها هفت سال پس از پرواز تاریخیاش به فضا، در سانحه سقوط هواپیما جان خود را از دست داد.
والنتینا ترشکووا، ۱۹۶۹.
منبع: ریا نووستی / ویکیمدیا کامنز
۷. والنتینا ترشکووا: نخستین زن در فضا
والنتینا ترشکووا به عنوان نخستین زن انتخابشده برای سفر به فضا تاریخساز شد. او در ۱۶ ژوئن ۱۹۶۳ [۲۶ خرداد ۱۳۴۲] سوار بر «وستوک ۶» با موفقیت وارد مدار زمین شد و به مدت ۷۱ ساعت به دور کره زمین گردش کرد. با وجود آنکه خلبان آموزشدیدهای نبود، آموزشهای پیشین او در چتربازی باعث شد نسبت به دیگر نامزدها برتری داشته باشد و صلاحیت ورود به دوره آموزش برنامه فضانوردی شوروی را به دست آورد.
در مدت حضور او در مدار، کپسول «وستوک ۶» برای مدتی کوتاه با فضاپیمای «وستوک ۵» که والری بیکوفسکی آن را هدایت میکرد ملاقات مداری انجام داد. این رویداد نقطه عطفی در اکتشافات فضایی بود، زیرا نخستین بار بود که دو مأموریت سرنشیندار همزمان در فضا حضور داشتند. ترشکووا پس از بازگشت به زمین عنوان «قهرمان اتحاد جماهیر شوروی» و «نشان لنین» را دریافت کرد.
پس از کنارهگیری از برنامه فضایی شوروی، ترشکووا وارد عرصه سیاست شد و به عنوان نماینده منتخب به پارلمان روسیه راه یافت. او علاوه بر فعالیتهای سیاسی، از جایگاه عمومی خود برای حمایت از نقش زنان در حوزههای علم و مهندسی در سراسر جهان استفاده کرده است.
آلکسی لئونوف، ۱۹۷۴.
منبع: ناسا / ویکیمدیا کامنز
۸. آلکسی لئونوف: نخستین انسانی که راهپیمایی فضایی انجام داد
آلکسی لئونوف یکی از چهرههای افسانهای در تاریخ اکتشافات فضایی اتحاد جماهیر شوروی است. او نخستین انسانی بود که راهپیمایی فضایی انجام داد؛ اصطلاحی که به فعالیت خارج از فضاپیما در فضای بیرونی گفته میشود.
در ۱۸ مارس ۱۹۶۵ [27 اسفند 1343]، فضاپیمای «وسخود ۲» دو فضانورد، پاول بلیایف و آلکسی لئونوف، را به مدار زمین برد. در حالی که فضاپیما در مدار زمین قرار داشت، لئونوف نخستین راهپیمایی فضایی تاریخ را انجام داد که کمی بیش از ۱۲ دقیقه طول کشید و نقطه عطف مهمی در اکتشافات فضایی به شمار میرفت.
با این حال، مأموریت او نزدیک بود به فاجعه تبدیل شود؛ زیرا لباس فضاییاش در خلأ فضا بهشدت منبسط شده بود و بازگشت او به کپسول «وسخود ۲» را تقریباً غیرممکن میکرد. پس از مدتی تلاش، او سرانجام توانست وارد فضاپیما شود؛ بحران برطرف شد و تاریخ رقم خورد.
بعدها، به دلیل یک نقص فنی جدی، کپسول «وسخود ۲» صدها مایل دورتر از محل پیشبینیشده و در میان جنگلهای انبوه سیبری فرود آمد. این دو فضانورد مجبور شدند در سرمای شدید زمستان یک شب را در انتظار نیروهای امداد سپری کنند.
این حادثه بعدها به ساخت تپانچهای ویژه برای بقای فضانوردان انجامید تا در صورت فرود در مناطق وحشی بتوانند از خود در برابر حیوانات مهاجم دفاع کنند. لئونوف بعدها در سال ۱۹۷۵ در برنامه «آپولو–سایوز» نیز شرکت کرد؛ برنامهای مشترک میان اتحاد جماهیر شوروی و ناسا که در آن یک فضاپیمای آمریکایی و یک فضاپیمای شوروی در فضا به یکدیگر متصل شدند.
منبع: خبرآنلاین
