کشف قبر 3600 سالۀ یک «جنگجو» که با سلاحهایش دفن شده است
باستانشناسان در جریان کاوش یک گورتپۀ ۳۶۰۰ ساله در غرب جمهوری آذربایجان، سر گرزی سنگی از جنس دیوریت، یک خنجر برنزی و مجموعهای از پیکانها را کشف کردند که نشان میدهد فرد دفنشده احتمالاً جایگاهی مهم در ساختار نظامی و اجتماعی جامعه خود داشته است.
فرادید| این یافتهها از گورتپه شماره ۴ در منطقه سارییُخوشِ ذخیرهگاه تاریخی و فرهنگی دولتی کشیکچیداغ به دست آمدهاند. باستانشناسان قدمت این تدفین را تقریباً به سدههای هفدهم تا شانزدهم پیش از میلاد نسبت میدهند؛ دورهای که برای شناخت ساختار سیاسی و سلسلهمراتب اجتماعی جوامع عصر مفرغ در قفقاز جنوبی اهمیت زیادی دارد.
به گزارش فرادید؛ این گورتپه سنگپوش حدود ۱۲ متر قطر دارد و نزدیک به ۸۰ سانتیمتر از سطح زمینهای اطراف ارتفاع گرفته است. اتاق تدفین نیز در عمق تقریبی یک تا ۱٫۲ متری قرار دارد.
اهمیت ویژه این آرامگاه به مجموعه سلاحها و اشیای ارزشمندی مربوط میشود که در فضای تدفین کشف شدهاند. پژوهشگران معتقدند این مجموعه به فردی تعلق داشته که در ساختار نظامی و اجتماعی جامعه جایگاهی بالا داشته است؛ احتمالاً یک جنگجو، فرمانده یا عضو طبقه حاکم.
یکی از مهمترین یافتهها یک خنجر برنزی است؛ ابزاری که مستقیماً با نبرد نزدیک ارتباط داشت. حضور چنین سلاحی در آرامگاه یکی از روشنترین نشانهها برای احتمال نقش نظامی فرد متوفی به شمار میرود، نه اینکه سلاح صرفاً بهعنوان یک وسیله شخصی و ارزشمند در کنار او قرار گرفته باشد. اما خنجر تنها بخش این مجموعه نظامی نیست.
سر گرز سنگی؛ نمادی از قدرت و اقتدار
یکی از متمایزترین اشیای کشفشده، سر گرزی از جنس دیوریت است. این قطعه سنگی که حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ گرم وزن دارد، با دقت صیقل داده شده و در مرکز آن سوراخی وجود دارد که از دو طرف ایجاد شده است. این سوراخ امکان اتصال سر گرز به دستهای از جنس چوب یا استخوان را فراهم میکرد.
پژوهشگران معتقدند چنین اشیایی احتمالا کاربردی فراتر از یک سلاح معمولی داشتهاند. در جوامع عصر مفرغ، گرز میتوانست نشانهای از رتبه و اقتدار نیز باشد و بهعنوان شیئی آیینی یا نمادین در ارتباط با اشراف نظامی، رهبران قبایل یا فرماندهان مورد استفاده قرار گیرد.
شکل متقارن و متوازن این سر گرز نیز اهمیت دارد. کیفیت ساخت آن نشان میدهد که در قفقاز جنوبی سنت پیشرفتهای در تراش و پرداخت سنگ وجود داشته و صنعتگران منطقه میتوانستند اشیایی تولید کنند که در آنها طراحی کاربردی با جلوههای بصریِ نشاندهنده جایگاه اجتماعی ترکیب شده بود.
قرار گرفتن این سر گرز در کنار خنجر، این احتمال را تقویت میکند که آرامگاه متعلق به فردی بوده که هویت و جایگاه او ارتباط نزدیکی با جنگاوری و قدرت داشته است.
پیکانهایی از ابسیدین و سنگ چخماق
باستانشناسان همچنین چندین نوع سرپیکان از داخل آرامگاه به دست آوردهاند. در میان آنها نمونههای بالهدار غیرمعمول، دو سرپیکان سیاهرنگ از جنس ابسیدین و ۹ نمونه با تراش ظریف از سنگ چخماق دیده میشود.
یافتههای ابسیدینی از اهمیت خاصی برخوردارند، زیرا استفاده از مواد خام آتشفشانی را نشان میدهند که در منطقه جابهجا میشدهاند. پژوهشگران امیدوارند این یافتهها به روشنتر شدن شیوه تأمین و مبادله سنگهای مناسب برای ساخت سلاح در میان جوامع آن دوره کمک کند.
سرپیکانهای سنگ چخماق نیز با رنگهای تیره متمایل به قرمز و تراش دقیق خود، بخش دیگری از مجموعه غیرمعمول و غنی سلاحهای این آرامگاه را تشکیل میدهند. بنابراین در اینجا با یک شیء ارزشمند منفرد روبهرو نیستیم، بلکه مجموعهای از تجهیزات نظامی در کنار فرد دفنشده قرار گرفته است؛ موضوعی که تفسیر مربوط به جایگاه اجتماعی بالای او را تقویت میکند.
