معمای یک سنگ کوچک که در دهان یک اسکلت 2300 ساله پیدا شد

فرادید| این شی از گور شماره M280 در گورستان «بیشنجیاکیائو» در شهر شی‌آن، واقع در استان شانشی چین، به دست آمده است؛ گورستانی که با جوامع وابسته به دودمان چین در دوره دولت‌های جنگ‌طلب، یعنی حدود ۴۷۵ تا ۲۲۱ پیش از میلاد، ارتباط دارد. پژوهشگران این سنگ را درون حفره‌ای بیمارگونه در اطراف دومین دندان آسیای بزرگ سمت راست فک بالا پیدا کردند؛ موقعیتی که در نگاه نخست، احتمال استفاده دندانی از آن را جدی می‌کرد.

به گزارش فرادید؛ این پژوهش که ۱۰ سپتامبر در نشریه علمی «npj Heritage Science» منتشر شد، توسط پژوهشگرانی از دانشگاه جیلین، مؤسسه حفاظت و باستان‌شناسی آثار فرهنگی شی‌آن و دانشگاه ژنگژو انجام شده است. پژوهشگران از ابتدا فرض نکردند که این شی یک ایمپلنت بوده، بلکه چند احتمال مختلف را درباره چگونگی قرار گرفتن یک قطعه سنگ در چنین موقعیت غیرمعمولی بررسی کردند.

سنگی در جایی غیرمنتظره

بررسی ترکیب شیمیایی و چگالی نشان داد که این شی از نوعی سنگ کربناته ساخته شده است. شکل استوانه‌ای آن و قرار گرفتنش در حفره مربوط به دندانی بیمار، احتمال استفاده از آن به عنوان یک وسیله مصنوعی یا چیزی شبیه به ایمپلنت باستانی را بسیار جالب توجه می‌کرد.

با این حال، اگر این شی در زمان حیات فرد در دهان او قرار داده شده و برای مدت قابل توجهی مورد استفاده قرار گرفته بود، پژوهشگران انتظار داشتند آثار چنین تعاملی هم روی استخوان اطراف و هم روی خود سنگ باقی مانده باشد.

به همین دلیل، پژوهشگران سنگ و فک را با استفاده از بررسی‌های چشمی، تصویربرداری پرتو ایکس و مطالعات میکروسکوپی بررسی کردند و هم‌زمان شرایط باستان‌شناختی محل کشف را نیز در نظر گرفتند. آنها به دنبال نشانه‌هایی از تراش عمدی، سازوکاری برای ثابت نگه داشتن سنگ، آثار ساییدگی ناشی از جویدن و همچنین تغییرات استخوانی اطراف آن بودند؛ تغییراتی که می‌توانست نشان دهد بدن فرد در طول زمان خود را با وجود یک جسم خارجی سازگار کرده است.

اما هیچ‌یک از این شواهد مورد انتظار مشاهده نشد. پژوهشگران هیچ نشانه‌ای از سازوکار تثبیت سنگ یا شواهد روشنی از آماده‌سازی عمدی آن برای استفاده دندانی پیدا نکردند. همچنین هیچ آثار ساییدگی ناشی از جویدن روی سطح سنگ دیده نشد و در استخوان اطراف نیز نشانه‌ای از سازگاری با یک جسم خارجی وجود نداشت؛ عاملی که می‌توانست فرضیه استفاده طولانی‌مدت از آن در دوران زندگی فرد را تقویت کند.

حفره دندانی بیمار سرنخ دیگری ارائه می‌کند

وضعیت فک بخش مهم دیگری از این معما را آشکار کرد. در این ناحیه، نشانه‌های شدید آبسه آلوئولی و همچنین از بین رفتن ریشه سمت گونه‌ای دندان مشاهده شد.

پژوهشگران بر اساس مجموعه این شواهد معتقدند آسیب‌های بیماری‌زا، همراه با نبود آثار ساییدگی، تغییرات ساختاری و سازگاری استخوان، احتمال استفاده طولانی‌مدت از این سنگ به عنوان ایمپلنت یا پروتز دندانی را بسیار ضعیف می‌کند. با این حال، نویسندگان پژوهش تفسیر دیگری را نیز به عنوان پاسخ قطعی مطرح نمی‌کنند.

یکی از احتمالات این است که فردی پس از مرگ، عمداً سنگ را داخل دهان یا حفره دندان فرد قرار داده باشد. چنین اقدامی ممکن است معنایی تدفینی یا نمادین داشته باشد، هرچند شواهد موجود نمی‌تواند این توضیح را اثبات کند.

احتمال ساده‌تر دیگری نیز وجود دارد. جابه‌جایی خاک، فرایند تجزیه جسد یا دیگر تغییرات پس از دفن ممکن است باعث شده باشد سنگ مدت‌ها پس از دفن فرد وارد حفره دندان شده باشد.