کشف غیرمنتظرۀ «بذر گل عشق» در یک کوزۀ 4 هزارساله
باستانشناسان در محوطه کولهویوک در مرکز ترکیه که مربوط به تمدن «هیتی» میشود، به کشفی کمسابقه دست یافتهاند: بقایای دانههای گیاهی که به گل «سِوگی چیچِی» (به معنی گل عشق) با نام علمی Centaurea tchihatcheffii تعلق دارند. این گل که امروزه تنها در محدودهای کوچک در منطقه گولباشی آنکارا میروید، حدود ۴ هزار سال پیش نیز در همین چشمانداز وجود داشته است.
فرادید| این دانههای گل درون یک ظرف سفالی متعلق به دوره هیتی پیدا شدهاند و به گفته وزیر فرهنگ و گردشگری ترکیه، قدیمیترین بقایای شناختهشده از دانههای این گونه در جهان به شمار میروند. اهمیت کشف فقط در قدمت آن نیست؛ بلکه نشان میدهد گیاهی که امروز یکی از گونههای بومی و آسیبپذیر آنکارا محسوب میشود، در دوران هیتیها نیز بخشی از پوشش گیاهی همین منطقه بوده است.
به گزارش فرادید؛ محوطه کولهویوک در نزدیکی روستای امروزی اویاجا در منطقه گولباشی آنکارا و حدود هشت کیلومتری بنای هیتی گاوورکاله قرار دارد. این تپه باستانی حدود ۲۵۰ متر طول و ۱۵۰ متر عرض دارد و ارتفاع آن به حدود ۲۲ متر میرسد. شواهد باستانشناختی نشان میدهد سکونت در این محل از حدود ۵ هزار سال پیش و در هزاره سوم پیش از میلاد آغاز شده است.
این محوطه نخستینبار پس از حفاریهای غیرقانونی در سال ۱۹۷۸ مورد توجه باستانشناسان قرار گرفت. موزه تمدنهای آناتولی بین سالهای ۱۹۹۲ تا ۲۰۰۶ در ۱۴ فصل کاوشهای نجاتبخشی را در این محل انجام داد و از سال ۲۰۲۱ نیز برنامه تازهای از کاوشها به سرپرستی دریا ییلماز تکین از دانشگاه آنکارا آغاز شده است.
اکنون کشف دانهها درون یک ظرف هیتی، جنبه دیگری از زندگی در کولهویوک را آشکار کرده است؛ جنبهای که نه به دیوارهای دفاعی، حکومت یا تجارت، بلکه به گیاهانی مربوط میشود که در محیط پیرامون ساکنان این شهر میروییدند.
سِوگی چیچِی یا گل عشق گیاهی یکساله از خانواده کاسنیان است که گلهای آن میتوانند طیفهایی چشمگیر از قرمز، صورتی و ارغوانی داشته باشند. این گیاه در میان مردم با نامهای محلی گوناگونی نیز شناخته میشود و امروزه یکی از گونههای بسیار محدود و بومی منطقه گولباشی در نزدیکی آنکارا به شمار میرود.
زیستگاه این گل در دوران معاصر بهشدت تحت نظارت قرار دارد. در اطراف دریاچه موگان، طرحهای حفاظتی مختلفی برای شمارش جمعیت گیاه، جمعآوری بذر و حفاظت از مناطقی که این گونه همچنان میتواند بهطور طبیعی در آنها تکثیر شود، اجرا شده است. این گل همچنین در سال ۲۰۱۹ با عنوان «گل عشق گولباشی» نشان جغرافیایی دریافت کرد.
اما کشف کولهویوک تاریخ این گیاه را بسیار فراتر از برنامههای حفاظتی امروزی میبرد. وجود دانههای آن درون ظرفی متعلق به عصر برنز نشان میدهد این گل احتمالاً هزاران سال پیش، مدتها پیش از شکلگیری آنکارای امروزی، در همین محیط طبیعی آناتولی مرکزی میروییده است. بقایای گیاهی از این نوع میتوانند اطلاعاتی را آشکار کنند که در کاوش بناهای تاریخی کمتر دیده میشوند؛ از جمله اینکه چه گیاهانی در اطراف سکونتگاهها میروییدند، مردم چه گیاهانی را جمعآوری میکردند و جوامع باستانی چگونه با محیط طبیعی و چرخههای فصلی اطراف خود ارتباط داشتند.
