«زن برنزی» که بعد از 2300 سال با تور ماهیگیری از اعماق دریا بیرون آمد
یک تور ماهیگیری که سالها قبل در آبهای عمیق دریای اژه به پایین فرستاده شده بود، با چیزی به سطح بازگشت که هیچیک از ماهیگیران انتظارش را نداشتند: پیکرهای برنزی از یک زن با تقریباً دو متر ارتفاع که بیش از دو هزار سال در بستر دریا آرمیده بود.
فرادید| این کشف در سال ۱۹۹۴ و در آبهای نزدیک جزیره یونانی کالیمنوس رخ داد؛ جایی که ماهیگیران این مجسمه را از عمق حدود ۱۲۰ متری دریا بیرون کشیدند. این پیکره که امروزه با نام بانوی کالیمنوس شناخته میشود، خیلی زود به یکی از مهمترین یافتههای باستانشناسی زیر آب در این منطقه تبدیل شد و سرآغاز داستانی بسیار بزرگتر بود.
به گزارش فرادید؛ این مجسمه که تاریخ ساخت آن به طور کلی به قرن سوم پیش از میلاد نسبت داده میشود، زنی را نشان میدهد که جامهای بلند به نام کیتون و پوششی سنگین به نام هیماتیون بر تن دارد. چینهای عمیق و برجسته لباس، ویژگیهای مشخص پیکرتراشی دوره هلنیستی را نشان میدهد. با این حال، پس از چندین دهه مطالعه، هنوز یک پرسش اساسی بیپاسخ مانده است: این زن چه کسی بوده است؟
پیکره او به سنتی از پیکرتراشی تعلق دارد که با زنان بلندپایه، ملکهها و پیکرههای الهی ارتباط دارد و از نظر ویژگیهای ظاهری با گونهای که به نام بانوی بزرگ هرکولانیوم شناخته میشود، مقایسه شده است. باستانشناس اولگا پالاگیا نظریهای جالبتر مطرح کرده و احتمال داده است که این مجسمه ممکن است آرسینوئه سوم ملکه مصر از دودمان بطلمیوسی را به تصویر کشیده باشد.
این دیدگاه مورد پذیرش همگانی قرار نگرفته است، اما پرسش جذابتری را پیش میکشد: اگر این پیکره متعلق به یک ملکه، الهه یا زنی بلندپایه بوده، چگونه چنین مجسمه ارزشمند و پرهزینهای سر از عمق ۱۲۰ متری دریای اژه درآورده است؟
محتملترین توضیح این است که مجسمه هنگام انتقال با یک کشتی به دریا افتاده باشد. پیکرههای برنزی در دوره هلنیستی و روم اشیایی بسیار ارزشمند بودند و در سراسر مدیترانه جابهجا میشدند. کالیمنوس نیز در مسیرهای دریایی مهمی قرار داشت که دریای اژه را به بخشهای شرقی مدیترانه متصل میکرد.
اما بانوی کالیمنوس یک یافته منفرد نبود. پژوهشی که موزه جی. پال گتی منتشر کرده است نشان میدهد پاداشی که پس از تحویل این مجسمه به مقامات باستانشناسی یونان به ماهیگیران پرداخت شد، آنها را تشویق کرد تا یافتههای برنزی دیگری را نیز که از همان منطقه به دست میآوردند گزارش کنند. در دو دهه بعد، آثار دیگری نیز از آب بیرون آمد؛ از جمله سر بزرگ و تقریباً هماندازه طبیعی یک فرمانروای ریشدار که کلاهخود یا کلاه موسوم به کائوسیا بر سر داشت، همچنین بخشهایی از پیکرههای سوارکاران و قطعاتی متعلق به جنگجویان زرهپوش.
برخی از این آثار به تازگی از دریا بیرون آورده شده بودند، اما برخی دیگر ظاهراً سالها در خانههای شخصی یا انبارها نگهداری میشدند و سرانجام به دست باستانشناسان رسیدند.
بنابراین آنچه با یک صید اتفاقی آغاز شده بود، به کشف داستانی بسیار بزرگتر انجامید: آبهای پیرامون کالیمنوس مجموعهای پراکنده از پیکرههای برنزی باستانی را در خود حفظ کرده بودند؛ آثاری که احتمالاً در بیش از یک حادثه دریایی به زیر آب رفته بودند.
پس از انجام عملیات گسترده مرمت و حفاظت، بانوی کالیمنوس به جزیره بازگردانده شد و اکنون مهمترین اثر موزه باستانشناسی کالیمنوس به شمار میرود. با این حال، بیش از سه دهه پس از آنکه این پیکره از دریا بیرون کشیده شد، داستان آن همچنان ناتمام است.
ما میدانیم این پیکره کجا پیدا شده و تقریباً چه زمانی ساخته شده است. اما هنوز نمیدانیم این زن چه کسی بوده، آخرین سفر دریایی او از کجا آغاز شده و سرانجام چرا در بستر دریای اژه پایان یافته است.
