عکس| سفر به تهران قدیم؛ قلعه ای با رنگ و بوی زنانه

چهار راه مخبر الدوله یا  چهارراه سعدی را که رد کنی بیای سمت جنوب و میدان امام خمینی (توپخانه سابق) سرت را به سمت غرب تهرون بگیری کم کم ساختمانی طلایی رنگ خودش را بر افق دیدت تحمیل می کند. ساختمانی از جنس سنگ های تراورتن.

ساختمانی که برای چند دهه چرخ های خیاطی سینگر می ساخت و موجی اجتماعی در ایران راه انداخت که آدم در عجب می ماند که یک ساختمان و این همه تاثیر گذاری.

داستان از آن جا آغاز شد که  اواسط قرن نوزدهم میلادی در آمریکا یک مخترع و کارآفرین به نام آیزاک سینگر توانست اولین مدل چرخ خیاطی های امروزی را بسازد البته پیش از او چرخ خیاطی هایی ساخته شده بود اما هیچ کدام نتوانسته بود مقبول خیاطان بیافتد. مثلا تعبیه پدال پایی برای چرخ ابتکار خاص سینگر بود که کار را برای خیاط  ها خیلی ساده می کرد.

اما چند دهه طول کشید تا اولین چرخ خیاطی ها در دوره سلطنت مظفر الدین شاه وارد ایران شود و کم کم با مشکلات فراوان این چرخ ها در میان مردم جای خود را باز کردند اما چرخ زمان باید می چرخید و می چرخید تا سال های ابتدای حکومت رضا خان فرا برسد.

قرعه فال به نام حاج احمد سینگری تاجر تبریزی خورد تا به اروپا برود و چرخ خیاطی های سینگر را در مقیاس انبوه به ایران وارد کند و نمایندگی آن را در ایران به خود اختصاص دهد.

خب این حاج احمد خان نازنین که مثل اکثر آذری های عزیز سرش تو حساب کتاب بود دید باید ساختمانی در شان و منزلت تجارتی به این بزرگی ساخته شود.

بنابراین بعد از مدتی وقتی دید دفتر تجارت خانه اش در خیابان بوذر جمهری سابق و پانزده خرداد فعلی کفاف کارها را نمی دهد از نیکلای مارکف معمار یگانه تاریخ معاصر ایران که از دبیرستان های البرز و دارالفنون گرفته تا عمارت شهرداری در شمال توپخانه و کلیسای مریم مقدس در خیابان قوام السلطنه (30 تیر) را در رزومه خود داشت درخواست کرد ساختمانی برگرفته از معماری کلاسیک قرن 16 اروپا بسازد اما در عین حال نفسی از روح ایرانی هم در آن بدمد تا دل آدمی باز شود به تماشایش.

این طور شد که بیرون ساختمان را که می بینی هنوز بعد از نزدیک به 100 سال از ساخته شدنش هیمنه ای دارد انگاری داری وارد یکی از قلعه های با ابهت اروپایی می شوی.

اما داخل که می شوی نور از همه سمت به سویت هجوم می آورد نقطه به نقطه پاگرد مانندهایی که پای پنجره ها کار گذاشته شده تنها و تنها  معماری شرقی و ایرانی اصیل اثر را نشان می دهد.

تحول اجتماعی سینگر

و این حدیث ساختمانی است که در فاصله سال های 1307 تا 1311 تکمیل شد و این مربوط به زمانی بود که خیابان سعدی عریض شده بود و حالا با وجود ساختمان سینگر ، با هجوم زنان خانه دار که حالا می توانستند شغلی از خود داشته باشند که نیازی به بیرون رفتن از خانه نداشته باشد خیابان سعدی رنگ و بویی دیگر گرفت.

این خانم ها در کلاس های آموزشی سینگر هم شرکت می کردند تا مدل ها و الگوهای مختلف را بیاموزند. اما این همه ماجرا نبود . چرخ خیاطی سینگر آن زمان 150 تومان قیمت داشت و این یعنی خیلی از خانم ها پولشان کفاف خرید سینگر را نمی داد. این جا ارباب کیخسرو شاهرخ نازنین وارد کار شد و گفت من وام بلاعوض می دهم به خانم ها برای خرید چرخ خیاطی سینگر.

فراموش نکنید ارباب کیخسرو شاهرخ همان شخصیت زرتشتی تاریخ معاصر و مجلس شورای ملی بود که زمانی مرحوم مدرس در موردش گفت اگر یک مسلمون تو مجلس باشه اون ارباب کیخسرو است.

 آخر از بس که حسابش پاک بود و خیرخواه مردم بود.

و این شد که سینگر کم کم شد سرجهازی دختر های دم بخت و چند دهه تبلیغات و آگهی هایش همه جا دیده شد و دیگر بخش جدا نشدنی از زندگی خانواده های ایرانی شد. البته این مال زمانی است هنوز این قدر خرید لباس حاضری و شرکتی مد نشده بود.

ارباب کیخسرو شاهرخ

از نکات جالب معماری ساخمان سینگر گنبد آبی رنگی است که بر روی بنا خودنمایی می کند تا شاید ایرانی ترین عنصر بنا باشد که آسمان و آب هر دو برای ایرانی عزیزتر از جانند.

وضعیت فعلی 

حالا سال هاست ساختمان سینگر تبدیل به انبار شده است البته در سال 1385 این ساختمان در فهرست آثار ملی ثبت شد اما روزی نیست که خبری در مورد تخریب احتمالی آن نشنویم. بیایید امیدوار باشیم این نگین معماری خیابان سعدی که شاهد دوره ای از تاریخ مردم این سرزمین است سرپا بماند و چشممان به جمالش همیشه روشن باشد.

منبع: عصر ایران