«شهر گمشده» بعد از هزار سال در اعماق جنگلهای صعبالعبور پیدا شد
باستانشناسانی که در جنگلهای انبوه جنوب مکزیک مشغول کاوش بودند، موفق به کشف شهری ناشناخته از تمدن مایا در دل ذخیرهگاه زیستکره کالاکمول در ایالت کامپچه شدند؛ شهری که بیش از هزار سال دستنخورده باقی مانده و بهطرز شگفتانگیزی سالم حفظ شده است.
فرادید| این شهر که مینانبِه (Minanbé) نام گرفته، در زبان مایایی یوکاتِک به معنای «هیچ راهی وجود ندارد» است. این محوطه توسط یک گروه پژوهشی مشترک مکزیکی–اسلوونیایی به سرپرستی باستانشناس ایوان شپرایچ از مرکز پژوهشی آکادمی علوم و هنر اسلوونی کشف شد. این کشف، حاصل سه دهه پژوهش باستانشناسی در منطقه «پستبوم مرکزی مایا» است؛ منطقهای که در دوران باستان یکی از پرجمعیتترین بخشهای قلمرو مایاها به شمار میرفت.
به گزارش فرادید؛ مینانبه در بخش بسیار دورافتادهای از ذخیرهگاه قرار دارد؛ جایی که پوشش متراکم جنگلی و نبود مسیرهای دسترسی، بقایای آن را برای قرنها از دید انسان پنهان کرده بود. اعضای گروه پژوهشی ابتدا با طی مسیری پنج کیلومتری در جنگل به محل رسیدند.
شپرایچ گفت: «در مقایسه با دیگر مناطقی که تاکنون بررسی کردهایم، دسترسی به این محل بسیار دشوارتر بود. اما در سه سال گذشته، این نخستین محوطهای است که کاملاً سالم باقی مانده و هیچ نشانهای از حفاری غیرمجاز یا غارت در آن دیده نمیشود. این موضوع برای ما غافلگیرکننده بود».
این پروژه با مجوز مؤسسه ملی مردمشناسی و تاریخ مکزیک (INAH) انجام شد و بر منطقهای در غرب شهر باستانی «چاکتون» تمرکز داشت؛ شهری که نخستین بار در سال ۲۰۱۳ توسط همین گروه شناسایی شده بود. پژوهشگران ابتدا با استفاده از فناوری لیزری لیدار (LiDAR)، ساختارهای پنهان زیر پوشش جنگل را شناسایی کردند و سپس با بررسی میدانی وجود آنها را تأیید کردند.
دادههای لیدار در ابتدا سکونتگاهی به وسعت حدود ۱۵ هکتار را نشان داد. بررسیهای میدانی بعدی ثابت کرد که این مکان یک مرکز شهری بزرگ بوده که میدانهای عمومی، بناهای آیینی، کاخها، تراسهای سنگی و سامانهای پیشرفته برای مدیریت آب شامل تالابها و کانالهای آبرسانی را در خود جای داده است.
یکی از مهمترین یافتههای این کاوش، معبدی هرمیشکل است که بیش از ۱۳ متر از سطح زمین اطراف ارتفاع دارد. به گفته باستانشناس ویتان وویانوویچ، این بنا ویژگیهای شاخص سبک معماری «ریو بِک» را دارد؛ از جمله سنگچینی بسیار ظریف، نماهای تزئینی، پلکانهای شیبدار و قاببندیهای تزئینی در بخشهای فوقانی.
او گفت: «این نخستین بار است که معبدی نسبتاً سالم را ثبت میکنم که هنوز در کنار آن سنگنوشتهای دارای کتیبههای هیروگلیف قرار دارد».
پژوهشگران در مجموع ۱۴ اثر سنگی شامل استلها (سنگنوشتههای یادمانی) و قربانگاههایی با نقشبرجستهها و کتیبههای هیروگلیف ثبت کردند. یکی از چشمگیرترین این آثار که با نام استل شماره ۱ شناخته میشود، صحنهای از گردنزدن را به تصویر میکشد؛ در این نقش، فردی تیغه یا تبری را بالای سر اسیری بلند کرده است.
یکی از نشانههای تقویمی روی استل شماره ۱ تاریخ ۵ آجاو را ثبت کرده که معادل سال ۸۴۹ میلادی است. این موضوع نشان میدهد که دستکم بخشی از یادمانهای این شهر در اواخر دوره کلاسیک مایا، یعنی اندکی پیش از رها شدن گسترده شهرهای مایا در سده دهم میلادی، ساخته شدهاند.
از دیگر یافتهها میتوان به چند قربانگاه دایرهای و یک قربانگاه مستطیلی اشاره کرد که به نظر میرسد در دوران باستان بهطور عمدی دستخوش تغییر شدهاند. همچنین اثری موسوم به یادمان شماره ۶ دارای کتیبههای هیروگلیف و تصویر فرمانروایی است که تاجی پرآذین از پرهای رنگارنگ و لباسهای تشریفاتی بر تن دارد.
کشف مینانبه شواهد تازهای از گستردگی چشمانداز کشاورزی و ساختار سیاسی سرزمینهای پست مایا در دوره کلاسیک متأخر ارائه میدهد؛ دورهای که میلیونها نفر در این منطقه زندگی میکردند. پژوهشگران معتقدند این شهر احتمالاً نقش مهمی در شبکه گسترده تولید محصولات کشاورزی و تجارت منطقهای داشته است.
شپرایچ در پایان گفت: «هر محوطه جدید به ما کمک میکند پیچیدگی تمدن مایا را بهتر درک کنیم. اما در عین حال، پرسشهای تازهای نیز مطرح میکند که پاسخ به آنها نیازمند پژوهشهای بیشتری است».
