«طلای بربری» در اعماق دریا؛ هویت «کشتی گنج» بعد از 30 سال معلوم شد

فرادید| اکنون، پس از سه دهه پژوهش، بررسی اسناد تاریخی، مطالعه محموله کشتی و همکاری باستان‌شناسان، مورخان و متخصصان موزه بریتانیا، معمای کشتی گنج سرانجام حل شده است. پژوهشگران اعلام کرده‌اند که این کشتی همان «دوم فان کولن»(Dom van Keulen) است؛ یک کشتی تجاری هلندی که در پاییز سال ۱۶۳۳ از مراکش به مقصد هلند حرکت کرده بود.

به گزارش فرادید؛ بر اساس اسناد تاریخی، «دوم فان کولن» بخشی از شبکه گسترده تجارت دریایی میان شمال آفریقا و اروپای غربی بود. در اوایل قرن هفدهم، بنادر مراکش یکی از مهم‌ترین مراکز صادرات طلا، کالاهای ارزشمند و مواد اولیه به اروپا محسوب می‌شدند و بازرگانان هلندی نقش پررنگی در این تجارت داشتند.

کشتی پس از بارگیری محموله‌ای ارزشمند از بنادر مراکش، سفر خود را به سمت هلند آغاز کرد، اما در مسیر با طوفان‌های سهمگین روبه‌رو شد. اسناد باقی‌مانده در آرشیو ملی بریتانیا نشان می‌دهد خدمه کشتی روزهای بسیار دشواری را پشت سر گذاشتند و در نهایت بدنه کشتی دچار نشتی شد.

سرانجام کشتی در نزدیکی شهر ساحلی سالکومب در جنوب انگلستان غرق شد. با وجود این حادثه، تمام خدمه موفق شدند جان خود را نجات دهند؛ اتفاقی که برای کشتی‌های آن دوران چندان معمول نبود.

محموله‌ای ارزشمند از آفریقا

آنچه این کشتی را به یکی از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناسی دریایی دهه‌های اخیر تبدیل کرده، محموله استثنایی آن است. بررسی‌ها نشان می‌دهد کشتی هنگام غرق شدن هزاران «سکه طلای بربری» را حمل می‌کرد (طلای بربری به سکه‌هایی گفته می‌شود که در شمال آفریقا و خصوصا مراکش ضرب می‌شدند).

اما گنجینه کشتی تنها به سکه‌ها محدود نمی‌شد. در فهرست بار کشتی، کالاهای ارزشمند دیگری نیز دیده می‌شود، از جمله: ۳۲۰  «پوست بز» که در صنایع چرم اروپا کاربرد فراوان داشت. ۱۵۰ کیسه صمغ عربی که در داروسازی، رنگ‌سازی، نساجی و تولید مرکب استفاده می‌شد و همینطور ۶۴  کیسه شوره (نیترات پتاسیم) که برای تولید باروت اهمیت راهبردی داشت.

این محموله تصویری روشن از کالاهایی ارائه می‌دهد که چهار قرن پیش میان آفریقا و اروپا مبادله می‌شدند.

به گفته دیو پارام، استاد باستان‌شناسی دریایی دانشگاه بورنموث، به احتمال زیاد بخش بزرگی از بار کشتی اندکی پس از غرق شدن توسط افراد محلی یا گروه‌های نجات بازیابی شده بود.

با این حال، بیش از ۴۰۰ سکه طلا و نقره در زیر رسوبات کف دریا باقی ماندند؛ تا سال ۱۹۹۵ که اعضای گروه باستان‌شناسی دریایی جنوب غرب انگلستان آن‌ها را کشف کردند.

این سکه‌ها در شرایطی بسیار مناسب حفظ شده بودند و اطلاعات ارزشمندی درباره نظام پولی، اقتصاد و روابط تجاری قرن هفدهم در اختیار پژوهشگران قرار دادند.

چگونه هویت کشتی مشخص شد؟

شناسایی این کشتی تنها با پیدا شدن سکه‌ها امکان‌پذیر نبود. پژوهشگران سال‌ها به بررسی بقایای بدنه کشتی، اشیای فلزی، اسناد گمرکی، دفترهای بازرگانان و مدارک آرشیوی پرداختند.

در این میان، تاریخ‌نگار مستقل ایان فریل موفق شد اسناد مربوط به آخرین سفر کشتی را در آرشیو ملی بریتانیا پیدا کند. این اسناد با اطلاعات به‌دست‌آمده از محل غرق شدن کشتی کاملاً مطابقت داشت و در نهایت هویت آن را مشخص کرد.

نتایج این پژوهش‌ها در کتاب «از مراکش تا سواحل انگلستان؛ داستان دوم فان کولن و محموله شگفت‌انگیز آن» منتشر شده است؛ کتابی که حاصل سال‌ها همکاری پژوهشگران، دانشگاه بورنموث، موزه بریتانیا و متخصصان باستان‌شناسی دریایی است.

به گفته جرمی دی. هیل، رئیس بخش پژوهش موزه بریتانیا، کشف سکه‌های طلای آفریقایی در سواحل انگلستان در ابتدا پرسش‌های فراوانی ایجاد کرد؛ اینکه این سکه‌ها چگونه به آنجا رسیده‌اند و چه داستانی پشت آن‌ها نهفته است.

اکنون پاسخ این پرسش‌ها روشن شده است. این کشتی نشان می‌دهد که چهار قرن پیش، شبکه‌ای گسترده از تجارت دریایی، مراکش، هلند و بریتانیا را به یکدیگر متصل کرده بود. کالاها، فلزات گران‌بها و مواد اولیه از شمال آفریقا به اروپا منتقل می‌شدند و در مقابل، کالاهای اروپایی راهی بازارهای آفریقایی می‌شدند.

امروزه بیش از ۴۰۰ سکه و شماری از اشیای بازیابی‌شده از این کشتی در موزه بریتانیا نگهداری و به نمایش گذاشته شده‌اند. این آثار نه‌تنها از نظر ارزش مادی اهمیت دارند، بلکه برای مورخان و باستان‌شناسان نیز منبعی کم‌نظیر برای مطالعه تجارت، اقتصاد و روابط سیاسی قرن هفدهم محسوب می‌شوند.