«دکمۀ معمولی» که در مزرعه پیدا شده بود، «سکۀ کمیاب هزارساله» از آب درآمد
آنچه در ابتدا تنها یک دکمه قدیمی و کثیف به نظر میرسید، در نهایت به یکی از نادرترین سکههای قرون وسطایی نروژ تبدیل شد. این شیء کوچک که در نزدیکی صومعه تاریخی اوتشتاین در جنوب غربی نروژ کشف شد، در واقع سکهای نقرهای متعلق به دوران پادشاهی «ماگنوس پابرهنه» بود؛ پادشاهی که بسیاری او را آخرین پادشاه وایکینگ نروژ میدانند.
فرادید| این سکه را «مورتن ایک» از اعضای باشگاه فلزیابی ریگنه هنگام جستوجو در زمینی کشاورزی در نزدیکی صومعه اوتشتاین پیدا کرد. این شیء تنها ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر زیر سطح خاک قرار داشت. در نگاه نخست، یک طرف آن نقرهای و طرف دیگر به رنگ مس بود و به همین دلیل کاملاً شبیه دکمههای لباس متعلق به دورههای متأخر به نظر میرسید. به همین علت، این کشف در کنار دیگر اشیای کماهمیت قرار گرفت و برای مدتی کسی توجه ویژهای به آن نکرد.
به گزارش فرادید؛ چند ماه بعد، هنگام بررسی دوباره یافتهها، فلزیابان متوجه نقش یک صلیب روی سطح نقرهای آن شدند. مقایسه این نقش با منابع سکهشناسی نشان داد که احتمالاً با یک سکه تاریخی روبهرو هستند، نه یک دکمه. بررسی دقیقتر نیز آشکار کرد که در دورهای بعد، صفحهای مسی روی یک طرف سکه نصب شده و لبههای سکه روی آن خم شده است.
نقش صلیب که بعد از پاکسازی بر روی سکه نمایان شد
کارشناسان موزه باستانشناسی دانشگاه استاوانگر پس از بررسی این شیء تأیید کردند که با یک سکه بسیار کمیاب قرون وسطایی روبهرو هستند که بعدها تغییر کاربری داده و احتمالاً بهعنوان زیورآلات استفاده شده است.
به گفته باستانشناسان، این سکه پس از ضرب دستخوش تغییر شده است. صفحهای مسی به یک طرف آن افزوده شده و لبههای سکه برای نگه داشتن آن خم شدهاند. همچنین دو فرورفتگی کوچک روی لبه سکه این احتمال را به وجود میآورد که زمانی به زنجیر یا حلقهای متصل بوده باشد.
همین تغییر ظاهری باعث شد که این شیء بهاشتباه یک دکمه تصور شود. با این حال، روی بخش نقرهای آن نقش مشخصی از یک صلیب دولایه دیده میشد؛ طرحی که روی سکههای نروژی اواخر قرن یازدهم و اوایل قرن دوازدهم میلادی رایج بود.
از آنجا که پژوهشگران نمیخواستند صفحه مسی را جدا کنند، زیرا آن نیز بخشی از تاریخ این شیء محسوب میشود، از تصویربرداری با اشعه ایکس استفاده کردند. این بررسی نشان داد که در پشت صفحه مسی، تصویر موجودی افسانهای شبیه «گریفین» نقش بسته است. همین نقش به پژوهشگران امکان داد تا سکه را بهطور قطعی به دوران پادشاهی ماگنوس پابرهنه نسبت دهند؛ پادشاهی که بین سالهای ۱۰۹۳ تا ۱۱۰۳ میلادی بر نروژ حکومت میکرد.
ماگنوس پابرهنه به دلیل لشکرکشیهای گسترده به جزایر غربی، هبرید، جزیره من و بخشهایی از ایرلند، آخرین پادشاه وایکینگ نروژ لقب گرفته است. او برخلاف پدرش اولاف که دوران حکومت آرامی داشت، سیاست توسعهطلبانه و جنگهای دریایی را دنبال میکرد. سرانجام نیز در سال ۱۱۰۳ میلادی و در حدود ۳۰ سالگی، هنگام یکی از لشکرکشیهایش به ایرلند، در جریان یک کمین کشته شد.
این پادشاه علاوه بر فتوحات نظامی، اصلاحات مهمی نیز در نظام پولی نروژ انجام داد. در حالی که در دوران پادشاهان پیش از او، میزان نقره موجود در سکهها بهتدریج کاهش یافته بود، ماگنوس وزن سکهها را کمتر کرد اما درصد نقره آنها را به حدود ۹۰ درصد رساند و کیفیت سکههای نروژی را به شکل چشمگیری افزایش داد.
نقش پشت سکه که با اسکن اشعه ایکس به دست آمده است
به همین دلیل، این سکه تنها یادگاری از یک پادشاه نیست، بلکه بخشی از تاریخ نظام پولی نروژ نیز به شمار میرود و نشان میدهد حکومت مرکزی چگونه از طریق ضرب سکه، قدرت و اعتبار خود را به نمایش میگذاشت.
این نوع سکه بسیار نادر است. پیش از این، تنها چهار نمونه از سکههایی با نقش گریفین و صلیب مشابه شناخته شده بود؛ یکی در جزایر فارو و سه نمونه دیگر در دانمارک. سکه تازه کشفشده پنجمین نمونه شناختهشده از این نوع است و نخستین بار است که چنین سکهای در خاک نروژ پیدا میشود.
پژوهشگران همچنین دریافتند این سکه با همان قالبی ضرب شده که یکی از نمونههای دانمارکی با آن ساخته شده بود. این موضوع میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره میزان تولید سکهها و شیوه فعالیت ضرابخانههای دوران ماگنوس پابرهنه در اختیار پژوهشگران قرار دهد.
در مجموع، تاکنون تنها حدود ۱۰۰ سکه متعلق به دوران حکومت ماگنوس پابرهنه شناسایی شده است و تعداد بسیار کمی از آنها در خود نروژ به دست آمدهاند. از این رو، کشف این نمونه اهمیت ویژهای برای تاریخ این کشور دارد.
محل کشف سکه نیز بر ارزش آن افزوده است. صومعه اوتشتاین یکی از مهمترین بناهای قرون وسطایی نروژ است، اما منطقه اطراف آن حتی پیش از ساخت صومعه نیز اهمیت زیادی داشت و در مسیر یکی از راههای مهم دریایی میان استاوانگر، کارمسوند و آبدرههای غربی قرار داشت. بررسیهای باستانشناسی نشان میدهد این منطقه از دوران وایکینگها محل سکونت و فعالیت انسانها بوده است.
با این حال، باستانشناسان تأکید میکنند که این کشف به معنای حضور شخص ماگنوس پابرهنه در این منطقه یا وجود یک مرکز سلطنتی در آنجا نیست. تنها میتوان با اطمینان گفت که این سکه بسیار کمیاب، پس از آنکه به یک زیور شخصی تبدیل شد، سرانجام در نزدیکی یکی از مهمترین محوطههای تاریخی نروژ به جا مانده است.
این سکه کوچک که تنها ۰٫۸۱ گرم وزن دارد، در دل خود چندین روایت تاریخی را حفظ کرده است؛ از یک سکه سلطنتی کمیاب گرفته تا زیوری شخصی که قرنها بعد، تنها به دلیل شباهتش به یک دکمه معمولی، نزدیک بود برای همیشه نادیده گرفته شود.
