این صفحۀ سفالی یکی از بزرگترین معماهای باستانشناسی است
یکی از مشهورترین آثار بهجامانده از تمدن مینوسی، دیسک فایستوس است؛ صفحهای سفالی به قطر حدود ۱۵ سانتیمتر که روی هر دو سوی آن نوشتههایی مارپیچی نقش بسته است. قدمت این اثر به دوره میانی یا اواخر عصر برنز مینوسی، یعنی حدود چهار هزار سال پیش، بازمیگردد.
فرادید| در دو طرف این دیسک، زمانی که گل سفال هنوز نرم بود، ۲۴۱ نقش مهر شده است. برخی از این نمادها بهوضوح انسان را نشان میدهند و برخی دیگر تصویر جانوران، گیاهان، سلاحها، ابزارها و اشیای گوناگون را به نمایش میگذارند. افزون بر این، ۶۱ گروه مجزا از این نشانهها نیز وجود دارد که احتمال میرود واژهها یا عبارتهایی مستقل را تشکیل دهند.
به گزارش فرادید؛ این دیسک در سوم ژوئیه ۱۹۰۸ توسط باستانشناس ایتالیایی لوئیجی پرنیه در یکی از اتاقهای کاخ باستانی فایستوس در جزیره کرت کشف شد. با وجود بیش از یک قرن پژوهش، زبان نوشتهشده روی آن هنوز بهطور کامل رمزگشایی نشده و نمادهای آن نیز با هیچ الفبای شناختهشده باستانی یا امروزی مطابقت ندارند.
یکی از بزرگترین معماهای باستانشناسی
در طول دهههای گذشته، پژوهشگران فرضیههای گوناگونی برای تفسیر نشانههای دیسک فایستوس مطرح کردهاند. برخی از نخستین پژوهشگران معتقد بودند این متن شکلی ابتدایی از زبان یونانی است و شرح آیین قربانی کردن حیوانات در یک معبد را روایت میکند.
گروهی دیگر احتمال دادهاند که متن به زبان هیتی یا مصری نوشته شده باشد. فرضیههای دیگری نیز آن را نیایشی خطاب به یک الهه یا سرودی آیینی برای مراسم تدفین میدانند.
فرضیهای تازه؛ نامهای لوویایی برای نستور
یکی از جدیدترین نظریهها بر پایه پژوهشی است که در سال ۲۰۲۱ منتشر شد. بر اساس این مطالعه، دیسک فایستوس در واقع نامهای از تارهاندر، پادشاه بزرگ آرزاوا در آناتولی، خطاب به نِستور، پادشاه پیلوس در آخایا (یونان میسنی) را در خود جای داده است.
پژوهشگران در این مطالعه، نشانههای دیسک را با هیروگلیفهای زبان لوویایی مقایسه کردند و به این نتیجه رسیدند که از مجموع ۴۷ نماد موجود، ۳۱ نماد با علائم شناختهشده لوویایی قابل تطبیق هستند، در حالی که ۱۶ نماد دیگر هیچ معادل مستقیمی در این سامانه نوشتاری ندارند.
با این حال، نویسندگان پژوهش تأکید میکنند که هم خط و هم زبان دیسک ویژگیهایی بومی و کرتی دارند. از نظر آنان، محتملترین توضیح این است که متن، نامهای از مکاتبات دیپلماتیک بینالمللی بوده که احتمالاً ابتدا به خط لوویایی نوشته شده و سپس با خط و گویش رایج در کرت بازنویسی شده است.
این پژوهش همچنین به تحلیلی از فرانک اشتارکه درباره یکی از نامههای هیتی اشاره میکند. بر پایه این تحلیل، جزایر اژه از سوی کادموس، بنیانگذار افسانهای شهر تبس، بهعنوان نوعی پیشکش یا وام به پادشاه آرزاوا واگذار شده بودند؛ اقدامی که به مناسبت نامزدی دختر کادموس با آن پادشاه انجام شده بود.
مینوسیها چه کسانی بودند؟
مینوسیها مردمانی بودند که در عصر برنز در جزیره کرت و دیگر جزایر دریای اژه زندگی میکردند. تمدن مینوسی از حدود ۳۰۰۰ تا ۱۴۵۰ پیش از میلاد شکوفا بود و بهویژه به دلیل هنر، معماری و کاخهای باشکوه خود شهرت دارد. بسیاری از پژوهشگران معتقدند این تمدن تأثیر عمیقی بر شکلگیری تمدن میسنی در سرزمین اصلی یونان گذاشته است.
مینوسیها عمدتاً از دو نظام نوشتاری، یعنی خطی و هیروگلیف کرتی استفاده میکردند. نام «مینوسی» نیز از شاه مینوس، فرمانروای افسانهای کرت، گرفته شده است؛ پادشاهی که بنا بر اسطورههای یونانی، موجود نیمهانسان و نیمهگاو به نام مینوتور را در هزارتوی زیر کاخ کنوسوس زندانی کرده بود تا اینکه سرانجام این هیولا به دست قهرمان آتنی، تزئوس، کشته شد.
