کشف «لوح مرموز 4 هزار ساله» که هیچکس نمیداند چه کاربردی داشته است
باستانشناسان در جریان کاوشهای خود در محوطه پیشاتاریخی لوکونه دی پولپناتسه در نزدیکی دریاچه گاردا در شمال ایتالیا، یک شیء سفالی کمیاب و سالم را کشف کردهاند که سطح آن با نقشهای هندسی اسرارآمیز پوشیده شده است. این اثر که به گروه موسوم به لوحهای اسرارآمیز عصر برنز تعلق دارد، نخستین نمونهای است که از سال ۲۰۱۹ تاکنون در لوکونه پیدا شده و شمار این اشیا در دشت لوکونه را به ۲۱ مورد رسانده است؛ تعدادی که از هر محوطه باستانشناختی دیگری بیشتر است.
فرادید| این لوح در سومین هفته از فصل کاوش سال ۲۰۲۶ و در لایهای غنی از زغال به دست آمد. سالم ماندن آن اهمیت زیادی دارد، زیرا بسیاری از نمونههای مشابه تنها به صورت قطعات شکسته کشف شدهاند. این اثر همچنین سومین لوح اسرارآمیزی است که تاکنون در بخش دی لوکونه، یعنی محل کاوشهای کنونی، پیدا شده است.
به گزارش فرادید؛ این آثار در باستانشناسی ایتالیا با نام لوحهای اسرارآمیز شناخته میشوند. در پژوهشهای آلمانی نیز گاهی به آنها «بتهای نانمانند» گفته میشود، زیرا بسیاری از آنها شکلی گرد و شبیه قرص یا تکهای نان دارند.
البته این لوحها را نباید با لوحهای گِلی دارای خط در بینالنهرین اشتباه گرفت. تاکنون هیچ نظام نوشتاری مشخصی در آنها شناسایی نشده است. سطح این اشیا معمولاً با ترکیبی از خطوط حکشده و نقشهای هندسی فرورفته پوشیده شده است؛ از جمله دایره، نقطه، مثلث، مربع و نقشهای مستطیلی. این آثار عمدتاً از سفال ساخته شدهاند و نمونههای سنگی بسیار نادرترند.
نمونههای مشابه در بخشهایی از شمال ایتالیا و مناطق مرکزی و جنوبشرقی اروپا، در دورهای از اواخر هزاره سوم تا هزاره دوم پیش از میلاد، پدیدار شدهاند. برای نمونه، یکی از لوحهای عصر برنز کشفشده در پولادا، در نزدیکی لوکونه، حدود ۲۲۰۰ تا ۱۷۰۰ پیش از میلاد تاریخگذاری شده است.
گستردگی جغرافیایی این اشیا یکی از دلایل اصلی توجه باستانشناسان به آنهاست. ترکیبهای مشابهی از خطوط و نقشها در محوطههایی با فاصله صدها کیلومتر از یکدیگر دیده شده است. این موضوع احتمال وجود نوعی نظام نمادین مشترک را مطرح میکند که جوامع مرتبط با شبکههای مبادلاتی دوربرد آن را میشناختند.
تقویم، سند تجاری یا شیئ آیینی؟
کاربرد واقعی این لوحها هنوز مشخص نیست. پژوهشگران احتمالهای مختلفی را مطرح کردهاند؛ از تقویم و اشیای آیینی گرفته تا ابزار شمارش، نشانههای شناسایی و وسایلی مرتبط با مبادلات تجاری. یکی از فرضیههای قدیمیتر نیز ارتباط آنها با تجارت در عصر برنز، از جمله جابهجایی فلزات، است.
با این حال، هیچیک از این فرضیهها تاکنون به اثبات نرسیده است. روش پذیرفتهشدهای برای خواندن این نشانهها وجود ندارد و شواهدی نیز در دست نیست که نشان دهد آنها در معنای معمول کلمه یک زبان نوشتاری را بازنمایی میکردهاند. احتمال دارد اهمیت این اشیا در ترکیبهای تکرارشونده و استانداردشدهای از نشانهها باشد که میتوانستند بدون تشکیل یک نظام نوشتاری، اطلاعاتی را منتقل کنند.
یافتههای لوکونه همچنین نشاندهنده ارتباط این سکونتگاه با مناطق فراتر از اطراف دریاچه گارداست. پژوهشها نشان دادهاند که آثاری مانند همین لوحهای اسرارآمیز و مهرههای فایانس، احتمالاً بخشی از شبکههای مبادلاتی میان شمال ایتالیا، اروپای مرکزی و حوزه کارپات بودهاند.
پژوهشگران امروزی با استفاده از اسکن سهبعدی و مقایسه شکل و ساختار، بررسی میکنند که آیا نقشهای روی لوحهای کشفشده در مناطق دور از یکدیگر، بر اساس قواعد مشترکی ایجاد شدهاند یا نه. شاید این پژوهشها در آینده مشخص کنند که برخی نقشها با مناطق خاص، کالاها، جوامع یا انواع دیگری از تعاملات عصر برنز ارتباط داشتهاند.
