راز اسکلت 700 سالۀ دفن شده در زیر قلعه که انگار با «قطار» تصادف کرده بود
بررسی تازه بقایای اسکلت مردی که حدود هفت قرن پیش در قلعه استرلینگ اسکاتلند کشته شده بود، نشان داده است که بدن او بر اثر برخورد جسمی سنگین از بالا تقریباً متلاشی شده و سپس به زمین کوبیده شده است. این یافته نخستین مدرک قطعی از مرگ یک انسان در اثر اصابت پرتابه منجنیق به شمار میرود.
فرادید| اسکلتی که با شماره ۱۵۰ شناخته میشود، در جریان کاوشهای سال ۱۹۹۷ در زیر نمازخانه قلعه استرلینگ کشف شد. این اسکلت یکی از ۹ جسدی بود که در اوایل قرن چهاردهم در آنجا دفن شده بودند. این اقدامی غیرعادی بود زیرا در آن دوره مردگان معمولاً بیرون از دیوارهای قلعه دفن میشدند. دفن این افراد در زیر نمازخانه نشان میدهد که احتمالاً بازماندگان در جریان یک محاصره امکان خارج کردن اجساد از قلعه را نداشتهاند.
به گزارش فرادید؛ از میان این ۹ جسد، پنج مورد نشانههایی از جراحات ناشی از ضربات شدید و سلاحهای برنده داشتند. شیوه غیرمعمول دفن و شدت آسیبها نشان میدهد که این افراد احتمالاً در جریان یک محاصره کشته شدهاند؛ به احتمال زیاد در محاصره سال ۱۳۰۴، که طولانیترین و ویرانگرترین محاصره قلعه بود.
محاصره خونین قلعه استرلینگ
قلعه استرلینگ که از اوایل قرن دوازدهم اقامتگاه پادشاهان اسکاتلند بود، در مسیر اصلی منتهی به ادینبرو قرار داشت و بر یکی از گذرگاههای راهبردی رود فورث مشرف بود. همین موقعیت آن را به هدفی مهم در جنگهای میان اسکاتلند و انگلستان تبدیل کرد. قلعه دستکم هشت بار محاصره شد و یکی از مهمترین این محاصرهها در جریان جنگهای استقلال اسکاتلند رخ داد.
از زمان حمله ادوارد اول، پادشاه انگلستان، به اسکاتلند در سال ۱۲۹۶ تا سقوط استرلینگ در سال ۱۳۰۴، این قلعه پنج بار میان دو طرف دستبهدست شد. در سال ۱۳۰۴ قلعه بار دیگر در اختیار اسکاتلندیها بود و سر ویلیام اولیفانت با تنها حدود ۲۵ سرباز از آن دفاع میکرد. حتی پس از سقوط دیگر قلعهها و تسلیم اشراف اسکاتلندی، مدافعان استرلینگ همچنان مقاومت کردند.
ادوارد تصمیم گرفت قلعه را بهطور کامل درهم بکوبد تا به دیگران هشدار دهد. در آوریل ۱۳۰۴، او از اشراف اسکاتلندی خواست سرباز، سوارهنظام و تجهیزات لازم برای محاصره را فراهم کنند. برای ساخت ماشینهای محاصره، مصالح را از نیوکاسل و مناطق مختلف اسکاتلند جمعآوری کردند؛ حتی سرب سقف کلیساهای اسکاتلند را کندند و آهن و سنگهای بزرگ را از گلاسگو مصادره کردند.
در آغاز حمله، ادوارد بزرگترین مجموعه ماشینهای محاصرهای را که تا آن زمان در ارتش انگلستان گرد آمده بود، در اختیار داشت. دستکم ۱۳ منجنیق و دیگر ماشینهای پرتابی، قلعه را با سنگهای عظیم و مواد آتشزا هدف قرار میدادند.
«گرگ جنگ»؛ بزرگترین منجنیق قرون وسطی
استرلینگ سه ماه در برابر حملات مقاومت کرد. ادوارد سپس دستور ساخت بزرگترین منجنیقی را داد که تا آن زمان ساخته شده بود و آن را در برابر چشم مدافعان برپا کردند.
او این ماشین عظیم را «گرگ جنگ» نامید. وقتی ویلیام اولیفانت آن را دید، دریافت که ادامه مقاومت بیفایده است و تسلیم شد. اما تسلیم شدن با هدف ادوارد سازگار نبود؛ او میخواست قدرت این سلاح را به نمایش بگذارد. بنابراین گرگ جنگ را به کار انداختند.
این منجنیق سنگی با وزن نزدیک به ۱۳۶ کیلوگرم را پرتاب کرد که دیوار دفاعی قلعه را شکافت و دروازه آن را درهم کوبید. متیو پاریس، وقایعنگار همعصر که شاهد رویدادها بود، نوشته است که پرتابه از دو دیوار عظیم دفاعی عبور کرد، درست مانند تیری که از پارچهای عبور کند.
اسکلت مردی با بیش از ۱۶۰ شکستگی
جو باکبری، انسانشناس زیستی و باستانشناس دانشگاه برادفورد، همراه با سازمان میراث تاریخی اسکاتلند، بقایای استخوانهای کشفشده در نمازخانه را دوباره بررسی کردند.
اسکلت شماره ۱۵۰ از میان دیگر اجساد متمایز بود. باکبری در بقایای فردی با قد حدود ۱۶۵ سانتیمتر، بیش از ۱۶۰ شکستگی جداگانه شناسایی کرد. جمجمه او در ۶۱ نقطه شکسته بود. همچنین شکستگی عمیق و زیگزاگشکلی در شانه و نزدیک به ۶۰ شکستگی غیرمعمول و زیگزاگ در دندهها دیده میشد.
پاتریک راندولف-کوئینی، انسانشناس زیستی دانشگاه اوپسالا که در بررسی اسکلت با باکبری همکاری کرده بود، میگوید الگوی آسیبها نشان میدهد انرژی شدیدی از ناحیه قفسه سینه وارد بدن شده و فرد تقریباً بلافاصله پس از برخورد به زمین کوبیده شده است.
آسیبهای گسترده سایر قسمتهای بدن، بهویژه شکستگیهای عجیب دندهها و خردشدگی پای راست، احتمال سقوط فرد با سر از دیوار قلعه را رد کردند. شکل و بافت شکستگیها همچنین نشان داد که این آسیبها حاصل لگدمال شدن توسط اسبها یا صدمه دیدن استخوانها پس از دفن نبودهاند.
باکبری برای حل این معما به بررسی مطالعات پزشکی و پزشکی قانونی و همچنین نمونههای موجود در مجموعههای کالبدشناسی پرداخت. الگوی آسیبها بیش از همه به جراحاتی شباهت داشت که در تصادفهای شدید خودرو یا برخورد افراد با قطار دیده میشود.
اما پرسش این بود که چگونه میتوان چنین الگویی از جراحات را در اسکلت فردی در اسکاتلند قرون وسطی توضیح داد؟ پاسخ، یک جسم بسیار سنگین و بسیار سریع بود؛ چیزی که در سال ۱۳۰۴ در میدان نبرد وجود داشت. آن جسم احتمالاً سنگی حدود ۱۳۶ کیلوگرمی بود که یک منجنیق به سوی قلعه پرتاب کرده بود.
اگر این تفسیر درست باشد، اسکلت شماره ۱۵۰ نخستین مورد شناختهشدهای است که با شواهد مستقیم باستانشناختی نشان میدهد یک انسان در اثر اصابت پرتابه منجنیق کشته شده است؛ یافتهای که تصویری کمسابقه از خشونت واقعی جنگهای محاصرهای قرون وسطی ارائه میدهد.
