«کوزۀ گنج وایکینگها» در هنگام ساختن خانه در یک باغ کشف شد
در جریان آمادهسازی یک باغ خصوصی در شمال دانمارک برای ساخت یک تراس، صاحب باغ به کشفی شگفتانگیز دست یافت: بزرگترین گنجینه نقره عصر وایکینگها که تاکنون در این کشور پیدا شده است. این مجموعه شامل حدود ۷۰۰ قطعه و تکههای نقرهای با وزن کلی ۱۸.۵ کیلوگرم است.
فرادید| این کشف در نزدیکی شهر رِبیلد رخ داد. ابتدا قطعاتی شبیه آهن و سفال قدیمی دیده شد، اما کاوش بیشتر به شمشهای نقره، زیورآلات و سکههایی انجامید که بیش از هزار سال پیش درون یک ظرف سفالی پنهان شده بودند. باستانشناسان معتقدند این گنجینه در قرن دهم میلادی دفن شده است.
به گزارش فرادید؛ اهمیت این کشف تنها به وزن آن محدود نمیشود. پیش از این، بزرگترین گنجینه نقره عصر وایکینگ در دانمارک، گنجینه ترسلو بود که حدود ۶.۵ کیلوگرم وزن داشت. گنجینه جدید رِبیلد تقریباً سه برابر سنگینتر است.
این گنجینه شامل شمشهای نقره، دستبندها، قطعات نقره بریدهشده، یک چکش کوچک ثور و ۴۷ سکه و قطعاتی از سکههاست. حدود ۳۲۰ قطعه با وزن ۶.۴ کیلوگرم هنوز درون بقایای ظرف سفالی باقی مانده بودند و بقیه در خاک اطراف پراکنده شده بودند.
ترکیب این مجموعه نشان میدهد که در اقتصاد عصر وایکینگ، ارزش نقره بیشتر از شکل ظاهری آن اهمیت داشت. نقره میتوانست به صورت شمش، زیورآلات، سکه یا حتی قطعات کوچک بریدهشده مورد استفاده قرار گیرد. مردم آن دوران برای انجام معاملات، فلز را با ترازوهای کوچک و وزنههای استاندارد اندازهگیری میکردند.
به گفته توربن ساراو، باستانشناس موزههای نوردیوسکه، چیدمان قطعات نشان میدهد که این مجموعه تصادفی از فلزات گرانبها نبوده، بلکه بخشی از یک نظام مشخص ارزشگذاری بوده است. اندازه و وزن برخی شمشها و قطعات نقره با الگوهای مشخصی هماهنگ است.
نوشتهای مرموز روی یک شمش نقره
یکی از قطعات نقرهای این گنجینه به دلیل دیگری نیز اهمیت دارد. روی یک شمش، نشانههایی با خط رونی حک شده که احتمالاً واژه «هوتو» را نشان میدهد.
پژوهشگران هنوز معنای دقیق این نوشته را نمیدانند. ممکن است این واژه نام یک فرد، نشانه مالکیت یا علامتی ویژه برای شناسایی قطعه بوده باشد. این نوشته پرسشی جالب مطرح میکند: آیا برخی از این قطعات نقره پیش از دفن شدن، علاوه بر ارزش مادی، داستان و هویت شخصی نیز داشتهاند؟
ارتباط با انگلستان و جهان اسلام
سکههای موجود در گنجینه رِبیلد نشان میدهند که نقره موجود در آن از شبکههای تجاری گستردهای عبور کرده بود. در میان آنها هم سکههای نقره اسلامی و هم سکههای انگلوساکسون دیده میشود.
در عصر وایکینگ، درهمهای نقره اسلامی از طریق مسیرهای تجاری شرقی به اسکاندیناوی میرسیدند. بسیاری از این سکهها بریده میشدند و ارزششان نه بر اساس نوشته یا حکومت صادرکننده، بلکه بر پایه مقدار نقرهشان تعیین میشد.
یکی از مهمترین سکههای این مجموعه مربوط به یورک در انگلستان است. این سکه بین سالهای ۹۲۱ تا ۹۲۵ میلادی، زمانی که یورک زیر فرمان وایکینگها بود، ضرب شده است. این تاریخ به باستانشناسان کمک میکند تا زمان دفن گنجینه را محدودتر کنند.
وجود همزمان سکههای اسلامی و انگلوساکسون نشان میدهد که نقرهای که سرانجام در شمال دانمارک دفن شد، در شبکهای عظیم میان جهان اسلام، اروپا و سرزمینهای وایکینگها جابهجا شده بود.
چرا این حجم عظیم نقره دفن شد؟
باستانشناسان هنوز نمیدانند چرا مالک این ثروت عظیم، ۱۸.۵ کیلوگرم نقره را در زمین پنهان کرده است. محل کشف امروزی در منطقهای ساختهشده قرار دارد و امکان کاوش گسترده برای یافتن بقایای احتمالی یک سکونتگاه یا مسیر قدیمی وجود ندارد.
ممکن است گنجینه در نزدیکی یک روستای وایکینگی، کنار یک مسیر تجاری یا در مکانی دور از محل زندگی مردم دفن شده باشد. اما به هر دلیل، صاحب آن هرگز موفق به بازگرداندن این ثروت نشده است.
این گنجینه اکنون برای بررسی بیشتر در اختیار موزه ملی دانمارک قرار میگیرد و احتمال دارد در آینده در موزه وایکینگ فایرکات به نمایش گذاشته شود.
برای باستانشناسان، گنجینه رِبیلد فقط مجموعهای از اشیای گرانبها نیست؛ بلکه سندی ارزشمند از شیوه زندگی اقتصادی عصر وایکینگ است؛ دورهای که در آن نقره از یورک تا جهان اسلام سفر میکرد، وزن میشد، تقسیم میشد و سرانجام در دل خاک پنهان میماند.
