ماجرای «گنج کومو»؛ کوزه‌ای با هزار سکۀ طلا که بعد از 1500 سال از زیر خاک بیرون آمد

فرادید| ماجرای این کشف در سال ۲۰۱۸ اتفاق افتاد؛ زمانی که باستان‌شناسان پیش از اجرای یک پروژه ساختمانی در محل تئاتر قدیمی کرسونی، کاوش‌های باستان‌شناختی را آغاز کردند. سالن تئاتر کرسونی در قلب شهر کومو قرار داشت؛ بنایی که در سال ۱۸۷۰ افتتاح شده بود و بعدها کاربری آن تغییر کرد. زمانی که قرار شد ساختمان قدیمی برای اجرای یک پروژه جدید تخریب شود، پیش از آغاز عملیات ساختمانی، باستان‌شناسان موظف شدند محل را بررسی کنند.

به گزارش فرادید؛ در جریان همین کاوش‌ها بود که یک ظرف سفالی حاوی سکه‌های طلا کشف شد. تصاویر منتشرشده از کشف، صحنه‌ای کم‌نظیر را نشان می‌دهند: انبوهی از سکه‌های طلایی که پس از کنار رفتن خاک، درون ظرف فشرده شده بودند. به دلیل اهمیت یافته، ظرف و محتویات آن به آزمایشگاه مرمت منتقل شد تا سکه‌ها بدون آسیب از یکدیگر جدا و تک‌تک بررسی شوند.

در همان مرحله نخست، اهمیت کشف مشخص بود؛ اما شمار واقعی سکه‌ها هنوز معلوم نبود. نخستین گزارش‌های منتشرشده پس از کشف از حدود ۳۰۰ سکه صحبت می‌کردند. این برآورد به دلیل آن بود که بخش بزرگی از سکه‌ها همچنان داخل ظرف قرار داشت و امکان شمارش دقیق آنها در محل وجود نداشت.

اما پس از تخلیه کامل و بررسی علمی محتویات، مشخص شد که گنجینه شامل هزار سکه طلای سولیدوس است. این سکه‌ها در فاصله سال‌های ۳۹۵ تا ۴۷۲ میلادی ضرب شده بودند؛ بنابراین گنجینه به واپسین دهه‌های امپراتوری روم غربی تعلق داشت. در کنار هزار سکه، سه گوشواره، سه انگشتر و چند قطعه طلا، از جمله بخشی از یک شمش نیز درون مجموعه قرار داشتند.

به این ترتیب، آنچه ابتدا یک یافته غیرمنتظره در جریان عملیات ساختمانی به نظر می‌رسید، به یکی از مهم‌ترین گنجینه‌های طلای اواخر دوره روم تبدیل شد.

هزار سکه از آخرین سال‌های امپراتوری روم

سولیدوس یکی از مهم‌ترین سکه‌های طلای امپراتوری روم بود. این سکه از دوران کنستانتین بزرگ در نظام پولی روم جایگاه مهمی پیدا کرد و برای قرن‌ها به‌عنوان یکی از واحدهای اصلی پول طلای روم و سپس امپراتوری بیزانس مورد استفاده قرار گرفت.

گنجینه کومو مجموعه‌ای متنوع از این سکه‌ها را در خود جای داده است. تاریخ ضرب آنها از سال ۳۹۵ میلادی آغاز می‌شود و آخرین نمونه‌ها به سال ۴۷۲ میلادی می‌رسند.

این بازه زمانی اهمیت زیادی دارد، زیرا گنجینه در دوره‌ای شکل گرفته که امپراتوری روم غربی با بحران‌های سیاسی و نظامی متعددی روبه‌رو بود.

بر اساس مطالعه سکه‌ها، گنجینه احتمالاً اندکی پس از سال ۴۷۲ میلادی در زمین پنهان شده است؛ یعنی تنها چند سال پیش از برکناری رومولوس آگوستولوس در سال ۴۷۶ میلادی؛ رویدادی که معمولاً در تاریخ‌نگاری سنتی به‌عنوان پایان امپراتوری روم غربی شناخته می‌شود.

چرا صاحب گنج آن را دفن کرد؟

این قسمت از داستان هنوز یک معماست. باستان‌شناسان می‌دانند که گنجینه عمداً درون ظرف قرار داده و پنهان شده بود، اما درباره علت این کار مدرک قطعی وجود ندارد.

ممکن است مالک آن در دوره‌ای پرآشوب، دارایی خود را برای مدتی در زمین مخفی کرده و قصد داشته بعداً آن را بیرون بیاورد. اما این سناریو اثبات نشده است. حتی هویت صاحب گنج نیز ناشناخته مانده است. اینکه او چه کسی بوده، چرا چنین مقدار عظیمی طلا در اختیار داشته و سرانجام چه اتفاقی برایش افتاده، همچنان بدون پاسخ است. تنها یک واقعیت روشن است: صاحب گنج هرگز برای بیرون آوردن آن بازنگشت.

چرا این کشف اهمیت ویژه‌ای دارد؟

گنجینه کومو فقط به دلیل تعداد زیاد سکه‌های طلا اهمیت ندارد. بخش مهم ارزش علمی آن به بافت باستان‌شناختی کشف مربوط می‌شود. پژوهشگران می‌دانند این سکه‌ها در چه مکانی، در چه نوع ظرفی و در چه شرایطی قرار داشته‌اند. همین اطلاعات به آنها اجازه می‌دهد مجموعه را در ارتباط با محیط تاریخی آن مطالعه کنند.

اگر همین سکه‌ها قرن‌ها پیش از یک محوطه باستانی خارج شده و به‌صورت پراکنده وارد بازار عتیقه می‌شدند، بخش زیادی از اطلاعات تاریخی آنها برای همیشه از بین می‌رفت. اما در کومو، یک مجموعه تقریباً دست‌نخورده از طلا در بستر باستان‌شناختی خود پیدا شد؛ اتفاقی که ارزش تاریخی آن را تا حد بسیار زیادی بالا می‌برد.