چگونه از «موج انفجار» جان سالم به در ببریم؟

در حوادث مهیب، همیشه این شعله‌های آتش یا ترکش‌ها نیستند که بیشترین تلفات را به جا می‌گذارند؛ گاهی یک قاتل نامرئی به نام «موج انفجار» در کسری از ثانیه خسارات جانی و مالی جبران‌ناپذیری رقم می‌زند.

شناخت ماهیت این پدیده پنهان و یادگیری اصول ایمنی مواجهه با آن، مهارتی است که می‌تواند مرز بین مرگ و زندگی را تعیین کند.

موج انفجار دقیقا با بدن ما چه می‌کند؟

هنگام وقوع انفجار، حجم عظیمی از انرژی در یک لحظه آزاد شده و با فشرده‌سازی ناگهانی هوا، موجی پرفشار و پرسرعت ایجاد می‌کند. این موج با یک جهش شدید فشار و سپس افت ناگهانی آن همراه است؛ پدیده‌ای که می‌تواند بدون کوچک‌ترین تماس فیزیکی با ترکش یا آتش، اندام‌های حیاتی را از کار بیندازد.

مهم‌ترین خطراتی که این موج فشاری برای انسان به همراه دارد عبارتند از:

    تخریب سیستم تنفسی: ریه‌ها آسیب‌پذیرترین عضو در برابر این امواج هستند. فشار شدید می‌تواند منجر به پارگی بافت ریه، مشکلات حاد تنفسی و خونریزی داخلی شود.

    آسیب‌های خاموش گوارشی: اندام‌های داخلی نظیر معده و روده ممکن است بدون هیچ‌گونه جراحت بیرونی دچار آسیب‌های جدی شوند که تشخیص آن‌ها معمولاً با تاخیر انجام می‌شود و بسیار خطرآفرین است.

    ضربه به سیستم شنوایی: پرده گوش به شدت در برابر تغییرات ناگهانی فشار حساس است و خطر پارگی، وزوز مزمن و افت شنوایی افراد را تهدید می‌کند.

    پرتاب شدن و صدمات اسکلتی: نیروی عظیم موج می‌تواند افراد را به اطراف پرتاب کرده و منجر به شکستگی استخوان‌ها، ضربه مغزی و آسیب به ستون فقرات شود.

    باران شیشه و آوار: تخریب دیوارها و خرد شدن شیشه‌ها بر اثر موج، ترکش‌های برنده‌ای ایجاد می‌کند که جراحات عمیقی به دنبال دارد.

«موج‌گرفتگی»؛ آسیبی که نباید نادیده گرفت

مجموعه صدمات ناشی از قرارگیری در معرض این امواج فشاری، تحت عنوان «موج‌گرفتگی» شناخته می‌شود. نکته حیاتی این است که علائم این عارضه ممکن است ساعت‌ها یا روزها بعد بروز کنند. بنابراین، هر فردی که در شعاع موج انفجار بوده، حتی در صورت نداشتن جراحت ظاهری، باید فوراً تحت معاینات پزشکی قرار گیرد.

۵ قانون طلایی برای زنده ماندن در زمان انفجار

برای به حداقل رساندن خطرات و آسیب‌های موج گرفتگی، رعایت این چند اصل ساده اما حیاتی ضروری است:

    سقوط ارادی روی زمین: با شنیدن صدای مهیب یا احساس نشانه‌های انفجار، بی‌درنگ روی زمین دراز بکشید و سرتان را میان دست‌ها پنهان کنید تا از پرتاب شدن و ضربه به جمجمه در امان بمانید.

    پناه گرفتن پشت استحکامات: دیوارهای بتنی، ستون‌های اصلی و موانع سنگین می‌توانند مانند یک سپر، بخش عمده‌ای از انرژی موج را خنثی کنند.

    فرار از شیشه‌ها: پنجره‌ها مرگبارترین نقاط در زمان انفجارند. به سرعت از آن‌ها فاصله گرفته و به دیوارهای داخلی پناه ببرید.

    باز نگه داشتن دهان: این ترفند ساده باعث تنظیم و کاهش اختلاف فشار در گوش‌ها شده و از پارگی پرده گوش جلوگیری می‌کند.

    توقف در پناهگاه: هرگز بلافاصله پس از فروکش کردن صدای اولیه از پناهگاه خارج نشوید؛ خطر انفجارهای ثانویه همیشه وجود دارد. تنها زمانی حرکت کنید که از ایمنی کامل محیط مطمئن شده باشید.

آگاهی از این نکات و حفظ خونسردی، کارآمدترین سپر دفاعی شهروندان در برابر خطرات پنهان و آشکار حوادث است.

منبع: همشهری