«فانوس پریان» بعد از 30 سال در یکی از جنگلهای ژاپن دیده شد
خبر کشف دوباره «فانوس پریان» در ژاپن، دانشمندان را شگفتزده کرده و بحثها درباره حفاظت از گیاهان منقرضشده را دوباره زنده کرده است.
فرادید| ظهور دوباره یک گیاه منقرضشده در ژاپن، پژوهشگران را در حالت آمادهباش قرار داده است. «فانوس پریان»، گونهای بسیار نادر و کمابیش نامرئی در طبیعت، پس از بیش از ۳۰ سال بدون ثبت رسمی، زنده در جنگلی در ژاپن یافت شد. این کشف در جریان مطالعات اخیر گیاهشناسی رخ داده و بحثها درباره حفاظت محیطزیست، تغییرات اقلیمی و خطر واقعیِ از دست رفتن خاموش تنوع زیستی را دوباره برانگیخته است.
به گزارش فرادید، این کشف که توسط دانشمندان ژاپنی انجام شده، در فوریه ۲۰۲۳ اعلام شد. این کشف نقطه عطفی برای علم گیاهشناسی به شمار میآید، بهویژه از آن جهت که فانوس پریان گیاهیست با شیوه زندگی عجیب و وابستگی شدید به اکوسیستمهای دستنخورده.
فانوس پریان؛ گیاهی که پنهان در خاک زندگی میکند
بازگشت «فانوس پریان» فراتر از یک کنجکاوی علمی است. این گونه بهطور رسمی در فهرست گیاهان منقرضشده قرار گرفته بود، چون زیستگاه شناختهشدهاش بهطور کامل ناپدید شده بود. چنین ظهور دوبارهای نادر است و نشان میدهد برخی گونهها میتوانند بهصورت پنهان زنده بمانند، به شرط آنکه شرایط محیطی بسیار خاصی را بیابند.
«فانوس پریان» با نام علمی Thismia kobensis بیشتر عمر خود را زیر زمین میگذراند. برخلاف بیشتر گیاهان، این گونه با فتوسنتز انرژی تولید نمیکند. به همین دلیل، این گیاه فقط برای مدت کوتاهی خود را نشان میدهد، یعنی زمانی که گلهای نیمهشفاف آن از کف جنگل بیرون میآیند و ساختارهای ظریفی شبیه فانوسهای کوچک شکل میدهند.
گیاه چگونه بدون نور زنده میماند؟
«فانوس پریان» بدون کلروفیل، به سازوکاری به نام «مایکوهِتِروتروفی» وابسته است. در این فرایند، گیاه با انگلکردن قارچهای موجود در خاک، مواد مغذی را به دست میآورد. این قارچها نیز بهنوبه خود ارتباط مستقیمی با ریشه درختان دارند. بنابراین بقاء این گونه به تعادل بسیار ظریفی میان خاک، قارچها و پوشش گیاهی وابسته است.
گیاه کجا دوباره کشف شد؟
ثبت جدید این گیاهِ منقرضشده در جنگلی در حدود ۳۰ کیلومتری شهر کوبه در ژاپن انجام شد. این منطقه ویژگیهای محیطی مشابهی با محل اصلی دارد که دههها پیش این گونه در آن مشاهده شده بود. به گفته پژوهشگران، حفظ نسبی این اکوسیستم برای بقاء خاموش «فانوس پریان» در طول سالها ضروری بوده است.
گذشتهای که به انقراض گیاه انجامید
نخستین ثبت Thismia kobensis سال ۱۹۹۲ در منطقه کوبه انجام شد. اندکی بعد، این محل با ساخت یک مجموعه صنعتی دچار مداخله شدید انسانی شد. با نابودی زیستگاه و نبود ثبتهای جدید، این گونه یک گیاه منقرضشده در نظر گرفته شد و برای بیش از سه دهه کاملاً از ادبیات علمی ناپدید شد.
بازکشف این گیاه در مقالهای منتشرشده در نشریه Phytotaxa در ۲۷ فوریه ۲۰۲۳ توصیف شد. بر اساس این مطالعه، ظهور دوباره «فانوس پریان» به روشن شدن جنبههای مهمی از تکامل سرده Thismia کمک کرده است. برپایه مشاهدات دانشمندان، ویژگیهایی مانند گلبرگهای پیچیده و نبود غدد شهد، گونه ژاپنی را به خویشاوندان نادری که خارج از آسیا یافت میشوند نزدیکتر میکند.
پیوند تکاملی با آمریکای شمالی
تحلیلها نشان داده که ممکن است میان «فانوس پریان» ژاپن و Thismia americana گونهای که اوایل قرن بیستم در ایالات متحده ثبت شده، ارتباطی وجود داشته باشد. فرضیه اصلی اینست که نیاکان این گیاهان از راه «پل زمینی بِرینگ» میان قارهها جابهجا شدهاند؛ پلی زمینی که در دورههای یخبندان، آلاسکا را به سیبری متصل میکرد.
هشداری برای حفاظت از «فانوس پریان»
Thismia americana آخرین بار سال ۱۹۱۶ در شیکاگو مشاهده شد و دیگر هرگز یافت نشد. این سابقه نشان میدهد این گیاهان تا چه اندازه در برابر تغییرات محیطی آسیبپذیرند. از این رو، ظهور دوباره «فانوس پریان» در ژاپن هشداری روشن درباره خطرات نابودی زیستگاههای طبیعی به شمار میآید.
اکنون که تأیید شده این گونه هنوز وجود دارد، پژوهشگران خواستار اقدامات فوری برای حفاظت از منطقهای هستند که گیاه در آن یافت شده است. همچنین باید مطالعات بیشتری برای ارزیابی اندازه جمعیت باقیمانده انجام شود.
فراتر از یک دستاورد علمی، بازگشت «فانوس پریان» نشان میدهد که طبیعت هنوز مقاومت میکند، اما در عین حال روشن میکند که بقاء گونههای نادر دقیقاً به تصمیمهایی بستگی دارد که انسانها امروز میگیرند.
مترجم: زهرا ذوالقدر
