اساطیر ایران؛ هوم و آتش: ایزدان زمینی-آسمانی ایران باستان
در میان ایزدان ایرانی، هوم و آتش ازجمله ایزدانی هستند که جلوههای زمینی بسیار مهم و نمادینی نیز داشتهاند. اینهردو ایزد، باوجوداینکه بهمرور با تغییراتی روبهرو بودهاند، پیوسته از اهمیت ویژهای نیز برخوردار بودهاند.
ایرانیان باستان، مناسک و رسومات ویژهای داشتهاند. هرکدام از این مناسک بهشکلی و با موازین ویژهای برگزار میشدهاند.
به گزارش فرارو، مناسک دینی و اساطیری ایرانی با جرئیات بسیار دقیقی انجام میشدهاند. ایرانیان افزونبر آیینهایی که برای ایزدان خود داشتند، آیینهای دیگرگونهای را نیز برای دیگر مقدسات خود بهجا میآوردند.
ایزدان زمینی-آسمانی ایران باستان
آتش و هوم، دو موجودیت ویژه در اساطیر ایران هستند. آتش از دیرهنگام در اساطیر هندو-ایرانی از اهمیت ویژهای برخوردار بوده است. آتش در هند باستان تحتعنوان «اَگنی» و در ایران با عنوان «آتر» شناخته شده و مورد پرستش قرار میگرفته است. این عنصر، در هند افزونبر جلوه حقیقیای که دارد، دارای جلوهای ایزدگونه نیز هست. درعینحال، در ایران از آتش بهعنوان پسر اهورامزدا نام برده شده و نمادی است از حضور مرئی اهورامزدا و نظم راستین او در جهان.
در مناسک ایرانی مرتبط با آتش، این عنصر ایزدی را بهطور مستقیم موردخطاب قرار داده و برای او نذوراتی را درنظر میگیرند. آتش در باور ایرانیان باورمند به آیینهای زرتشتی، از چنان تقدسی برخوردار است که درحین انجام مناسک دینی، برگزارکنندگان، بخشی از همتشان را بر آن میگمارد که چشم افراد کافر به آیین زرتشتی به این عنصر ایزدی نیفتد.
بنابر اساطیر ایرانی، آتش ایزدی بود که با اژیدهاکه یا همان ضحاک جنگید و فره ایزدی را از دست او نجات داد. باوجوداینکه آتش در باور زرتشتیان امروز ایزدپنداری نمیشود، اما این عنصر درواقع در روزگار کهن بهعنوان یکی از ایزدان اصلی شناخته شده و مورد پرستش قرار میگرفته است. بااینحال، زرتشتیان همچنان آتش را بهعنوان نمادی مقدس مورداحترام قرار داده و در مناسک دینی خود از آن استفاده میکنند.
هوم یا هَومَه نیز یکی دیگر از موجودیتهای مهم در اساطیر ایران باستان و همچنین آیینهای دین بِهی به شمار میرود. هوم نیز مانند آتش وجوهی دوگانه دارد؛ هم گیاه است و هم ایزد.
مناسک فشردن گیاه هوم، با پدیدههایی طبیعی همچون بارش باران و تابش خورشید ارتباط تنگاتنگی دارد. ایرانیان باستان، در هنگام برگزاری بعضی از جشنهای خود، شیره گیاه هوم را گرفته و آن را مینوشیدند و معتقد بودند که شیره این گیاه آسمانی، جاودانگی و عزت را با خود بههمراه خواهد داشت.
هوم در هیئت ایزد نیز یکی از ایزدان مهم ایرانی به شمار میرود. او ایزدی جنگجو است که ایرانیان باستان در هنگام نیایش وی، از او میخواستند تا با گرز خود علیه اژدها و تبهکاران جهان قیام کرده و نیکی را بر جهان حاکم نماید. هوم نیز همانند آتش از فرزندان اهورامزدا است و جایگاه ویژهای در دریافت نذورات ایرانیان باستان داشته است. یکی از ویژگیهای مهم هوم در جهان باستان این است که او هم قربانی است و هم قربانیگیرنده. چنانکه گیاه هوم را مردم برای سلامتی و مانایی میفشردند و شیره آن را میخوردند و درعوض برای ایزد هوم قربانی میکردند.
