کشف سیارهای با «اقیانوس مواد مذاب» و «بوی تخم مرغ گندیده»
دانشمندان نوعی سیاره جدید در خارج از منظومه شمسی کشف کردهاند؛ سیارهای که بوی تخممرغ گندیده میدهد و احتمالاً دنیایی مذاب و سرشار از گاز سولفید هیدروژن است.
فرادید| سیاره فراخورشیدی L98-59d که در فاصلهای بسیار دور از منظومه شمسی قرار دارد، اصلاً مقصدی رؤیایی به نظر نمیرسد. این سیاره احتمالاً اقیانوسی زیرزمینی از مواد مذاب دارد، دمای سطح آن به حدود ۱۹۰۰ درجه سانتیگراد میرسد و بویی دائمی شبیه تخممرغ گندیده در آن جریان دارد. اما همین دنیای عجیب میتواند برای دانشمندان بسیار هیجانانگیز باشد: شاید با نوعی کاملاً جدید از سیارات روبهرو باشیم.
به گزارش فرادید؛ در مطالعهای که در ۱۶ مارس در نشریه «نیچر آسترونومی» منتشر شده، پژوهشگران تاریخچه تکاملی این سیاره را بررسی کرده و پیشنهاد دادهاند که L98-59d به دستهای ناشناخته از سیارات تعلق دارد؛ سیاراتی با درون سنگیِ مذاب و جوی سرشار از سولفید هیدروژن—گازی که عامل بوی بد تخممرغ فاسد است.
یکی از نویسندگان این پژوهش میگوید: «این کشف نشان میدهد دستهبندیهایی که ستارهشناسان برای توصیف سیارات کوچک استفاده میکنند، شاید بیش از حد ساده باشد. گرچه این سیاره احتمالاً قابل سکونت نیست، اما تنوع گسترده جهانهای خارج از منظومه شمسی را نشان میدهد. حالا میتوان پرسید: چه نوع سیارات دیگری هنوز کشف نشدهاند؟»
این سیاره حدود ۱.۶ برابر زمین اندازه دارد، اما چگالی آن پایین است. معمولاً اجرامی با این ویژگیها در یکی از دو گروه قرار میگیرند: «کوتولههای گازی» (سیارات سنگی با جو هیدروژنی) یا «جهانهای آبی» (سیاراتی پر از اقیانوس و یخ). اما دادههای جدید تلسکوپ فضایی جیمز وب نشان دادهاند که L98-59d در هیچیک از این دو دسته نمیگنجد.
برای درک بهتر این سیاره عجیب، پژوهشگران با استفاده از شبیهسازیهای رایانهای، تاریخچهای حدود پنج میلیارد ساله برای آن بازسازی کردند. این تحلیلها نشان میدهد که وجود یک اقیانوس عمیق از مواد مذاب که میلیاردها سال باقی مانده، میتواند مواد شیمیایی لازم برای ایجاد بوی بد در جو سیاره را ذخیره کرده باشد. علاوه بر این، نور فرابنفش ستاره میزبان—که یک کوتوله سرخ است—میتواند واکنشهای شیمیایی ایجاد کند و گازهای گوگردی را در جو شکل دهد.
یکی از دانشمندان دیگر که در این پژوهش نقشی نداشته، میگوید این مطالعه توضیحی قابلقبول برای ویژگیهای عجیب این سیاره ارائه میدهد. او میافزاید: «قبلاً تصور میکردیم شاید این سیاره شبیه قمر آیو در منظومه مشتری باشد، با آتشفشانهای فراوان ناشی از گرمایش کشندی. اما این پژوهش نشان میدهد شرایط آن حتی میتواند از این هم عجیبتر باشد».
بهطور کلی، سیارات سنگی در آغاز شکلگیری خود حالتی نرم و مذاب دارند. زمین نیز زمانی چنین بوده، اما بهتدریج سرد شده است. در مقابل، برخی سیارات مانند L98-59d همچنان داغ باقی میمانند. بنابراین، مطالعه این سیارات میتواند به درک بهتر تاریخ اولیه زمین و حتی منشأ حیات کمک کند.
این پژوهشگر میگوید: «اگر موجوداتی وجود داشته باشند که بتوانند در گدازه زندگی کنند، شگفتانگیز خواهد بود، اما بعید میدانم این سیاره قابل سکونت باشد. با این حال، همین بیگانگی و عجیب بودنش جذاب است».
