مشاهده و ثبت بیش از ۳۰ قلاده خرس قهوه‌ای در این استان

رئیس اداره حفاظت حیات وحش استان البرز گفت: براساس آخرین برآوردها بیش از ۳۰ قلاده خرس قهوه‌ای در زیستگاه‌های کوهستانی استان مشاهده و به ثبت رسیده‌ است.

اصغر جوادیان‌نژاد با بیان اینکه خرس قهوه‌ای جزء گونه‌های جانوری حمایت شده و کمیاب در کشور ایران است، بیان کرد: زیستگاه‌های اصلی این خرس، عموما مناطق جنگلی خزری، جنگل‌های ارسباران و زاگرس، علفزارهای مرتفع کوهستانی نزدیک به جنگل و دره‌های پایین‌دست جنگل است.

وی افزود: پراکندگی این گونه جانوری در ایران، از شمال خراسان تا استان‌های گلستان، سمنان، مازندران، تهران، البرز، گیلان، چهارمحال و بختیاری، قزوین، زنجان، آذربایجان، کردستان، لرستان، کرمانشاه و استان‌های فارس و خوزستان است. خرس‌های قهوه‌ای در اواخر تابستان و پاییز، معمولاً در مناطق پایین‌دست جنگل یا دره‌هایی که میوه‌های وحشی در آنها یافت می‌شود، ساکن هستند و با شروع فصل زمستان به خواب زمستانی می‌روند و جالب است که در همین فصل زایمان می‌کنند.

جوادیان‌نژاد ادامه داد: نوزاد خرس قهوه‌ای پس از به‌دنیا آمدن، از شیر مادر تغذیه می‌کند و بزرگ می‌شود و وقتی مادر از خواب برمی‌خیزد، دو توله یک‌ماهه را در کنار خود می‌بیند. خرس‌های قهوه‌ای همه چیز خوار بوده و معمولا به علف‌های کوهستانی و جنگلی علاقه دارند اما گاهی از شکار گوسفندان محلی و میوه‌های باغی نیز غافل نمی‌شوند.

جوادیان‌نژاد اظهار کرد: خرس قهوه‌ای به خوردن مورچه‌های زیر سنگ‌ها در مناطق کوهستانی نیز علاقه دارد و تق‌تق سنگ‌ها در یک محل کوهستانی، می‌تواند از نزدیک‌شدن یک خرس قهوه‌ای خبر دهد.

وی در ادامه مطرح کرد: خرس‌های قهوه‌ای ماده و توله‌دار، از خطرناک‌ترین خرس‌ها هستند؛ بیشتر این خطر، ناشی از محفاظت‌کردن خرس مادر از توله‌خرس‌ها در برابر حوادث است. از این رو لازم است در فصل بهار که خرس‌ها دارای توله هستند از نزدیک شدن به آنها و یا توله هایشان خودداری شود.

رئیس اداره حفاظت و مدیریت حیات وحش اداره کل محیط زیست استان البرز با بیان اینکه در استان البرز براساس آخرین برآوردها بیش از ۳۰ قلاده خرس قهوه‌ای در زیستگاه‌های کوهستانی مشاهده و به ثبت رسیده‌ است، گفت: حفظ جمعیت این گونه‌ها مستلزم اجرای برنامه‌های حفاظتی تحت عنوان برنامه اقدام و عمل و همکاری و مشارکت مردم و جوامع محلی با اداره کل محیط زیست استان است.

وی درباره عوامل مؤثر بر نزدیکی خرس‌های قهوه‌ای به مناطق مسکونی و راهکارهای مدیریت تعارض انسان و حیات وحش، گفت: نزدیکی گونه‌های بزرگ‌جثه‌ای همچون خرس قهوه‌ای به سکونتگاه‌های انسانی طی سال‌های اخیر در برخی مناطق کشور به‌عنوان یک مسئله زیست‌محیطی و اجتماعی قابل توجه مطرح شده است.

وی افزود: این پدیده نه‌تنها بر امنیت جوامع انسانی تأثیرگذار است، بلکه تهدیدی جدی برای بقای این گونه و سایر اجزای بوم‌سازگان به شمار می‌آید. از این‌رو بررسی علل بروز این رفتار و ارائه راهکارهای علمی و مدیریتی برای کنترل آن، ضرورتی انکارناپذیر است.

وی با اشاره به عوامل مؤثر در نزدیکی خرس‌ها به سکونتگاه‌ها، بیان کرد: مهم‌ترین عامل محرک، کاهش دسترسی به منابع غذایی طبیعی در زیستگاه‌ها است. کاهش میوه‌های جنگلی، دانه‌ها و جمعیت جوندگان به‌دلیل تغییرات اقلیمی یا فعالیت‌های انسانی، خرس‌ها را به جست‌وجوی منابع غذایی جایگزین در مجاورت سکونتگاه‌ها سوق می‌دهد.

جوادیان نژاد درباره تأثیر تغییرات اقلیمی و خشکسالی بر نزدیکی خرس‌ها به سکونتگاه‌ها، گفت: خشکسالی‌های مکرر و تغییر الگوهای بارش سبب افت کیفیت زیستگاه‌ها شده و ظرفیت غذایی آنها را کاهش داده است. این تغییرات اکولوژیک به‌طور مستقیم بر رفتار جست‌وجوی غذا در خرس‌ها اثر می‌گذارد.

وی همچنین با اشاره به تداخل زیستگاهی ناشی از توسعه انسانی، افزود: ساخت‌وساز در حاشیه یا درون حریم زیستگاه‌های طبیعی، منجر به کاهش عرصه‌های بکر و افزایش تماس مستقیم میان انسان و حیات وحش می‌شود. این تغییر کاربری اراضی یکی از عوامل اصلی در تعارضات کنونی است.

رئیس اداره حفاظت و مدیریت حیات وحش اداره کل محیط زیست استان البرز خاطر نشان کرد: زباله‌های شهری و روستایی، پسماندهای غذایی و محصولات کشاورزی رهاشده در باغ‌ها و مزارع، منابع غذایی در دسترس و پرکالری برای خرس‌ها ایجاد می‌کند که آنها را به سمت سکونتگاه‌های انسانی جذب می‌کند.

وی در خصوص رفتارهای فصلی و نیازهای متابولیک خرس‌ها گفت: در فصل تابستان و به‌ویژه پاییز، خرس‌ها برای ذخیره انرژی پیش از زمستان‌خوابی، فعالیت جست‌وجوی غذا را افزایش می‌دهند. این نیاز فیزیولوژیک، احتمال حضور آن‌ها در اطراف سکونتگاه‌ها را تقویت می‌کند.

رئیس اداره حفاظت و مدیریت حیات وحش اداره کل محیط زیست استان البرز همچنین با اشاره به الگوهای مهاجرتی و جفت‌گیری تصریح کرد: رفتارهای مرتبط با جفت‌یابی یا تغییر مسیرهای مهاجرتی نیز در برخی مناطق باعث خروج خرس‌ها از زیستگاه‌های اصلی و نزدیک شدن به مناطق انسانی می‌شود.

وی درباره پیامدهای اکولوژیک و اجتماعی این نزدیکی گفت: نزدیکی خرس‌ها به سکونتگاه‌ها، می‌تواند افزایش احتمال بروز خسارت‌های مالی مربوط به باغات، محصولات کشاورزی، دام‌ها را در پی داشته باشد.

رئیس اداره حفاظت و مدیریت حیات وحش اداره کل محیط زیست استان البرز ادامه داد: برای خرس‌ها افزایش خطر کشته‌شدن بر اثر تعارض مستقیم، حوادث جاده‌ای یا اقدامات مقابله‌ای انسان‌ها، از پیامدهای نزدیکی به سکونتگاه است.

وی درباره راهکارهای پیشگیری و مدیریت این پدیده گفت: برای کاهش تعارض انسان و خرس، مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ در سطح محلی و منطقه‌ای ضروری است. به عنوان نمونه می‌توان به احداث حصارهای ایمن در اطراف باغات و تأسیسات واقع در مجاورت زیستگاه‌ها، مدیریت پسماند و جلوگیری از دسترسی خرس‌ها به زباله و مواد غذایی انسانی و نیز طراحی و اجرای طرح‌های بیمه محصولات کشاورزی و دام‌های اهلی جهت جبران خسارت‌ها و کاهش انگیزه مقابله مستقیم با حیوانات اشاره کرد.

وی افزود: همچنین لازم است از ساخت‌وساز جدید در حریم زیستگاه‌های حساس و اعمال محدودیت‌های کاربری اراضی جلوگیری کرده و توسعه سازوکارهای اطلاع‌رسانی و واکنش سریع برای انتقال ایمن یا دورسازی حیات وحش از سکونتگاه‌ها را در دست اقدام داشت.

وی خاطرنشان کرد: نزدیکی خرس‌های قهوه‌ای به سکونتگاه‌های انسانی محصول ترکیبی از فشارهای اکولوژیک و مداخلات انسانی است. این پدیده نیازمند مدیریت چندبُعدی است که در آن توسعه دانش اکولوژی رفتاری، مشارکت جوامع محلی و سیاست‌گذاری‌های حفاظتی هم‌زمان مورد توجه قرار گیرد.

جوادیان نژاد تأکید کرد: اتخاذ راهکارهای پیشگیرانه و تقویت همکاری میان مردم و دستگاه‌های مسئول، تنها راهکار مؤثر برای برقراری تعادل پایدار میان نیازهای انسانی و حفاظت از حیات وحش محسوب می‌شود.

منبع: مهر