لاله‌های واژگون زاگرس در خطر؛ طبیعت ایلام چشم به راه مهربانی است

 رویش لاله‌های واژگون در دامنه‌های زاگرس بار دیگر زیبایی طبیعت ایلام را دوچندان کرده، اما کاهش چشمگیر تعداد این گل‌های نادر، زنگ خطر تهدید و انقراض را به صدا درآورده است.

استان ایلام، سرزمین کوه‌های استوار و جنگل‌های انبوه زاگرس، یکی از بکرترین جلوه‌های طبیعی غرب کشور به شمار می‌رود. این استان با برخورداری از صدها هزار هکتار جنگل‌های بلوط، مراتع کوهستانی، رودخانه‌های فصلی و دائمی و تنوع کم‌نظیر گیاهی و جانوری، جایگاهی ویژه در نقشه زیست‌محیطی ایران دارد.

قرار گرفتن ایلام در امتداد رشته‌کوه زاگرس، تنوع اقلیمی قابل توجهی را در این منطقه رقم زده است؛ از ارتفاعات برف‌گیر کبیرکوه و مانشت گرفته تا دشت‌های حاصلخیز و دره‌های سرسبز. همین تنوع آب‌وهوایی باعث شده این استان به زیستگاه گونه‌های ارزشمند گیاهی تبدیل شود.

با فرا رسیدن بهار، دامنه‌های سرسبز زاگرس در استان ایلام میزبان یکی از شگفت‌انگیزترین جلوه‌های آفرینش الهی است؛ لاله‌های واژگون، گل‌هایی کمیاب و افسانه‌ای که به «اشک مریم» نیز شهرت دارند.

این گل‌های سر به زیر، با زیبایی خیره‌کننده، تصویر زنده‌ای از تواضع و لطافت در دل کوهستان‌های برف‌گیر زاگرس ترسیم می‌کنند. اما امسال، صدای زنگ خطر برای این گونه بی‌نظیر به صدا درآمده است.

شکوه زاگرس در آستانه خاموشی

لاله واژگون که از خانواده سوسن‌سانان بوده و در ارتفاعات ۱۵۰۰ تا ۱۸۰۰ متری رویش می‌کند، از گونه‌های نادر طبیعت ایران به شمار می‌رود.

تاکنون حدود ۶۰ گونه از این گل در جهان و ۱۵ گونه در کشورمان شناسایی شده که چهار گونه آن در استان ایلام می‌روید و یکی از آن‌ها کاملاً خاص و بومی این استان است.

با این حال امسال وسعت رویشگاه‌های این گل زیبا در استان کاهش یافته است. برداشت‌های بی‌رویه از پیاز گل و انتقال آن به سایر مناطق، یکی از دلایل اصلی تهدید این گونه به شمار می‌رود.

برداشت غیرقانونی آفت جان لاله واژگون است

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان ایلام در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: لاله‌های واژگون، میراث طبیعی و یکی از شاخص‌ترین نمادهای زاگرس هستند. متأسفانه برداشت‌های غیرمجاز پیاز این گل و فروش یا انتقال آن به مناطق دیگر، به شدت روی جمعیت طبیعی این گونه تأثیر گذاشته است.

یاسم خانمحمدیان افزود: ما به همراه یگان حفاظت منابع طبیعی، گشت‌های مستمر در زیستگاه‌های مانشت، کبیرکوه و ارتفاعات زاگرس داریم و با هرگونه برداشت یا تخریب رویشگاه‌ها به صورت قاطع و قانونی برخورد می‌کنیم.

وی تأکید کرد: امروزه وظیفه ماست که با فرهنگ‌سازی و آموزش، به مردم یادآوری کنیم که این گل‌های رویایی، بخشی از هویت زاگرس و میراث آیندگان هستند. هر پیاز این گل که نابود شود، بخشی از زیبایی و تنوع‌زیستی ما از بین می‌رود.

وی تصریح کرد: براساس پایش‌های پنج‌ساله‌ اداره‌کل، سطح رویشگاه‌های فعال لاله واژگون در استان ایلام حدود ۳۰ درصد کاهش یافته است. این کاهش عمدتاً ناشی از برداشت غیرقانونی پیاز و تخریب رویشگاه‌ها است.

وی بیان کرد: اکنون حدود ۲۰۰ هکتار از عرصه‌های طبیعی استان به‌طور پراکنده محل رویش این گونه هستند، بیشترین تراکم در دامنه‌های مانشت، رشته‌کوه کبیرکوه، مله‌کبود و ارتفاعات چوار مشاهده می‌شود.

حفظ لاله واژگون مسئولیت مشترک همه ماست

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان ایلام نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ارزش بوم‌شناختی و دارویی لاله واژگون اظهار داشت: لاله واژگون تنها یک گل نیست، یک نماد طبیعی است. زنجیره زیستی زاگرس با این گونه‌ها متعادل می‌ماند. از بین رفتن هرگونه گیاهی، تعادل اکولوژیکی منطقه را بر هم می‌زند.

علیرضا محمدی افزود: در کنار ارزش‌های زیباشناختی، مصرف خودسرانه یا برداشت غیراصولی از لاله واژگون در طبیعت کاملاً خطرناک و سمی است.

محمدی با انتقاد از برخی گردشگران که بدون توجه، در عرصه‌های طبیعی تردد می‌کنند، گفت: از مردم و دوستداران طبیعت خواهش می‌کنیم هنگام بازدید از این مناطق، از آسیب به گل‌ها جلوگیری کنند، در مسیرهای مشخص حرکت کنند و از کندن یا نشستن بر روی رویشگاه‌ها خودداری کنند.

محمدی عنوان کرد: تکثیر لاله واژگون فقط از طریق پیازچه انجام می‌شود و هر پیاز برای گل‌دهی مجدد بین ۳ تا ۵ سال زمان نیاز دارد. برداشت هر پیاز، یعنی حذف یک چرخه چند ساله از طبیعت.

وی اضافه کرد: از ۱۵ گونه لاله واژگون ثبت‌شده در کشور، ۴ گونه در استان ایلام رویش دارند که یکی از آن‌ها کاملاً بومی و مختص ارتفاعات ایلام است و به همین دلیل ارزش حفاظتی بسیار بالایی دارد.

بهار در ایلام، فصل شکوفایی طبیعت است؛ زمانی که دامنه‌های کوهستانی با فرشی از گل‌های وحشی پوشیده می‌شود و جلوه‌ای تماشایی از رنگ و زندگی را به نمایش می‌گذارد. در میان این همه زیبایی، لاله‌های واژگون به عنوان یکی از شاخص‌ترین گونه‌های گیاهی زاگرس، هر سال نگاه گردشگران و طبیعت‌دوستان را به خود جلب می‌کنند.

دامنه‌های کوه مانشت و کبیرکوه در این روزهای بهاری، بهشتی از گل‌های واژگون به رنگ‌های قرمز، نارنجی و زرد شده‌اند.

این نقاشی بی‌همتای خداوند در پهنه زاگرس، هر سال گردشگران زیادی را از سراسر کشور به ایلام می‌کشاند؛ اما اگر بی‌مهری‌ها ادامه یابد، فرزندان ما شاید دیگر هرگز این منظره را نبینند.

لاله‌های واژگون نمادی از عشق، نجابت و فروتنی‌ هستند؛ گل‌هایی که در اوج زیبایی، سر فرو می‌آورند تا انسان را به تأمل و احترام در برابر طبیعت فرا بخوانند.

حفظ این میراث طبیعی تنها رسالت نهادهای دولتی نیست، بلکه وظیفه تک‌تک ماست.

منبع: مهر