آیا جانور پستاندار «آبیرنگ» وجود دارد؟
اگر به دنیای حشرات نگاه کنید یا پرواز ماهیخورکها را بر فراز رودخانه تماشا کنید، با پرها، فلسها و رنگهای درخشان آبی روبهرو میشوید. اما وقتی به دنیای پستانداران میرسیم، رنگ آبی ناگهان بسیار نادر میشود. چرا خز و موی پستانداران آن درخشندگی آبی را که در دیگر جانوران دیده میشود ندارند؟
فرادید| رنگ در دنیای جانوران معمولاً به دو شکل ایجاد میشود. نخست از طریق رنگدانههایی در پوست، مو، خز یا پر که باعث ایجاد رنگهای مختلف میشوند.
به گزارش فرادید؛ یکی از مهمترین این رنگدانهها «ملانین» است که عمدتاً رنگ سیاه را ایجاد میکند. در مقابل، آلبینیسم یا زالی به معنای نبود این رنگدانه است و باعث میشود جانور کاملاً سفید به نظر برسد.
رنگدانههای رایج دیگر در پستانداران شامل «یوملانین» و «فئوملانین» هستند. یوملانین مسئول رنگهای قهوهای و سیاه است، در حالی که فئوملانین تهرنگی قرمز یا قهوهای مایل به زرد ایجاد میکند؛ همان رنگی که در خز قرمز و زرد برخی حیوانات دیده میشود. ترکیب این رنگدانهها میتواند شدت رنگ، نوارهای رنگی و حتی تغییر رنگ با افزایش سن را به وجود آورد.
اما رنگ میتواند به شکل دیگری هم ایجاد شود؛ یعنی بهصورت ساختاری. در این حالت، ساختار پر یا مو نور را به شکلی بازتاب میدهد که رنگ خاصی دیده میشود. این پدیده در بسیاری از حشرات مانند پروانهها و همچنین در پرندگان دیده میشود.
در میان پستانداران، نخستیها شاید متنوعترین و پیچیدهترین رنگبندی را داشته باشند. با این حال، «میمون آبی» مانند دیگر پستاندارانی که نام «آبی» دارند ــ از جمله نهنگ آبی یا گوزن یالدار آبی ــ در واقع پوششی خاکستری مایل به آبی دارد که فقط در بعضی نورها آبی به نظر میرسد. بنابراین خز آن واقعاً آبی نیست.
شانون فارینگتون، نگهدارنده ارشد باغوحش لندن، توضیح میدهد: «پستانداران هم مثل انسانها محدودیتهای تکاملی دارند. آیا داشتن پوست آبی یا سبز یا چشمهای صورتی واقعاً کمکی به بقای آنها میکرد؟ بسیاری از جانوران طی هزاران سال تکامل یافتهاند تا دقیقاً به همان چیزی تبدیل شوند که برای زنده ماندن نیاز دارند».
در میمون ماندریل، رنگهای خاص صورت نتیجه ساختارهای درون سلولی است. آرایش رشتههای پروتئینی در پوست باعث پراکندگی نور میشود و رنگ آبی ایجاد میکند. بنابراین در این مورد هم رنگ آبی واقعی (به صورت رنگدانه) وجود ندارد.
همین پدیده در شکم آبیرنگ میمون وروت نیز دیده میشود. این اثر را «اثر تیندال» مینامند؛ پدیدهای که توضیح میدهد چرا آسمان آبی به نظر میرسد. بعدها این پدیده با نام «پراکندگی رایلی» نیز شناخته شد. همین فرایند توضیح میدهد که چرا انسانها بدون داشتن رنگدانه آبی، چشمهای آبی دارند.
در نتیجه، به نظر میرسد در طبیعت هیچ پستاندار واقعاً آبی وجود ندارد. و اگر کنجکاو باشید بدانید آیا پستاندار سبزرنگی وجود دارد یا نه، فارینگتون پاسخ روشنی دارد: خیر، پستاندار واقعاً سبز هم وجود ندارد.
