باورهای محلی چطور موجب تخریب بزرگترین غار یخی ایران شد | ممنوعیت های جدید برای ورود به یخ مراد

بعد از برگزاری چهل و ششمین نشست کارگروه ملی غارنشینی ایران، درجه حفاظتی غار یخ مراد در استان البرز مشخص شد.

بدین ترتیب، کارگروه ملی برای حفاظت از یخ‌های باقی ‌مانده تصمیم گرفت بخشی از ابتدای غار یخ مراد به عنوان غار درجه ۲ و با دسترسی کنترل ‌شده تعریف شود و بخش‌های داخلی‌تر به عنوان غار درجه یک با دسترسی ممنوع تحت حفاظت قرار گیرد.

یک عضو انجمن غار و غارشناسی ایران با تایید این خبر  می‌گوید: «آخرین جلسه بررسی وضعیت غار یخ مراد با حساسیت ویژه سازمان حفاظت محیط زیست و با حضور اعضای کارگروه ملی در استان البرز برگزار شد. در سال‌های اخیر به دلیل بازدیدهای بدون ضابطه، رفت ‌و آمد بیش از حد و همچنین باز کردن مسیر فرعی برای دسترسی به طبقات پایین‌تر غار، آسیب‌های جدی به ساختار یخی آن وارد شده است.»

جواد نظام دوست ادامه می‌دهد: «قبلا در طبقات اول غار یخ تشکیل می‌شد، اما در دهه اخیر این یخ‌ها به طور کامل از بین رفته‌اند و دیگر تشکیل نمی‌شوند. حتی در طبقه دوم غار نیز که حدود ۱۵ متر اختلاف ارتفاع دارد، در سال‌های اخیر دیگر یخی مشاهده نشده است.»

غار یخ مراد در محدوده روستای کهنه‌ده بخش آسارا، بزرگترین غار یخی کشور محسوب می‌شود و از منظر علمی، زیباشناختی و گردشگری ارزش‌های بی‌بدیلی دارد.

یخ‌های چندمیلیون ساله در غار

عضو انجمن غار و غارشناسی ایران عنوان می‌کند: «غار یخ‌مراد در تقسیم‌بندی غارها به عنوان غار یخی شناخته می‌شود، اما بر اساس استانداردهای جهانی، این غار در اصل یک غار آهکی است که روی بستر آهک شکل گرفته و به دلیل ارتفاع قرارگیری و شرایط جوی منطقه، در برخی ماه‌های سرد سال در آن یخ تشکیل می‌شود.»

این غارشناس توضیح می‌دهد: «در مدل استاندارد غارهای یخی معمولا با دهانه‌هایی مواجه هستیم که شرایط ویژه‌ای برای ماندگاری یخ دارند، اما در غار یخ‌ مراد این ویژگی به آن معنا وجود ندارد و به همین دلیل، از نظر علمی اطلاق عنوان غار یخی به آن تا حدی نادرست است. با این حال، به دلیل شرایط خاص غار، موضوع در کارگروه ملی بررسی شد.»

با این حال، نظام‌دوست تاکید می‌کند: «یخ‌های باقی‌مانده در طبقات سوم و چهارم غار، یخ‌های بسیار ارزشمند و دیرینه هستند که از زمان‌های بسیار دور و دوره‌های یخچالی باقی مانده‌ و از بین نرفته‌اند.»

به گفته این غارشناس، این یخ‌ها به شکل کریستالی و بسیار شفاف هستند و با تصویری که عموم مردم از یخ در ذهن دارند تفاوت زیادی دارند.

نظام ‌دوست می‌گوید: «اگر امکانات آزمایشگاهی و ارتباطات علمی بین‌المللی فراهم باشد، حتی می‌توان بررسی کرد که این یخ‌ها در میلیون‌ها سال قبل از تبخیر کدام دریاها شکل گرفته‌ و سپس به صورت آب وارد غار شده‌اند، اما متاسفانه فعلا چنین امکاناتی در دسترس نیست.»

ماجرای یخ‌های شفابخش و آسیب رسیدن به غار

به گفته جواد نظام دوست، باورهای محلی باعث آسیب زیادی به غار یخ مراد شده است. او عنوان می‌کند: «از سال‌های دور، مردم محلی و حتی افرادی خارج از منطقه روستای کهنه‌ده برای برداشتن یخ‌های غار به آنجا می ‌رفتند و باور داشتند این یخ‌ها خاصیت شفابخشی دارند. همین باورها باعث شد آسیب زیادی به غار وارد شود و نام یخ ‌مراد نیز از همان زمان بر غار گذاشته شد.»

نظام‌ دوست معتقد است در سال‌های اخیر با پیگیری سازمان‌های مردم ‌نهاد و همکاری اهالی روستای کهنه‌ده، بازدید از غار تا حد زیادی کنترل شده است. او تاکید می‌کند: «بر اساس این تصمیم، احتمالا استانداردها و ضوابطی برای ورود و خروج بازدیدکنندگان تعیین می‌شود تا هم برای غارنوردان و گروه‌های علمی مشکلی ایجاد نشود و هم بازدید عمومی تنها تحت نظارت وزارت میراث فرهنگی و با رعایت ضوابط انجام شود.»

این غارشناس اضافه می‌کند: «گروه‌های علمی و باشگاه‌های غارنوردی دارای مربی می‌توانند در روند بازیابی غار کمک کنند، چون این غار واقعا به زمان نیاز دارد تا خود را بازیابی کند. اگر میزان تردد کاهش پیدا کند، گردش طبیعی هوای سرد در غار می‌تواند به بازگشت تدریجی شرایط یخی آن کمک کند.»

منبع: همشهری