سرنوشت «جنگل آمازون» چه خواهد شد؟
آمازون بزرگترین جنگل بارانی جهان است که حدود ۵.۲ میلیون کیلومتر مربع را در بر میگیرد. این جنگل نقشی حیاتی در تنظیم چرخههای جهانی آب دارد، مقدار عظیمی از کربن منتشرشده در جهان را در خود ذخیره میکند، از زندگی حدود ۴۷ میلیون نفر پشتیبانی میکند و بیشترین تنوع زیستی روی زمین را در خود جای داده است. اما این جنگل عظیم در حال ناپدید شدن است.
فرادید| تاکنون حدود ۱۷ درصد از وسعت جنگل آمازون قطع یا نابود شده و عمدتاً جای خود را به زمینهای کشاورزی داده است. تهدیدهای جدی دیگری مانند استخراج نفت و معدنکاری غیرقانونی نیز همچنان روند تخریب را ادامه میدهند. قرن حاضر میتواند نقشی سرنوشتساز داشته باشد، زیرا این جنگل ممکن است به نقطهای برسد که از آن با عنوان «نقطه بیبازگشت» یاد میشود.
به گزارش فرادید؛ پرسش اصلی این است: جنگل آمازون در ۱۰۰ سال آینده چه شکلی خواهد داشت؟ پاسخ به این سؤال به مجموعهای از تهدیدهای درهمتنیده بستگی دارد.
زمینهای کشاورزی در حال گسترش و فعالیتهای سازمانیافته غیرقانونی بخشی از فشارها هستند، اما سه عامل اصلی نقش تعیینکنندهتری دارند: تغییرات اقلیمی که باعث رویدادهای شدید آبوهوایی میشود، مانند فصلهای بارانی بسیار مرطوبتر و فصلهای خشک بسیار شدیدتر، در کنار جنگلزدایی و آتشسوزی.
با کاهش پوشش جنگلی آمازون، یک چرخه بازخوردی خطرناک شکل میگیرد: هرچه جنگل کمتر شود، بارش باران کاهش مییابد و هرچه باران کمتر شود، جنگل بیشتری از بین میرود. این روند در نهایت به یک چرخه جهانی منجر میشود که در آن کاهش جنگل باعث افزایش گرمایش جهانی و افزایش گرمایش جهانی باعث نابودی بیشتر جنگل میشود.
با خشکتر شدن جنگل، آتشسوزیها نیز آسانتر گسترش پیدا میکنند. ساخت جادهها نیز این روند را تشدید میکند، زیرا در امتداد جادهها فعالیتهای انسانی، از جمله قطع غیرقانونی درختان و در نتیجه آتشسوزی، بیشتر میشود.
«قوس جنگلزدایی» که نوار عظیمی به وسعت حدود ۵۰۰ هزار کیلومتر مربع در حاشیه آمازون است، تصویری از آینده احتمالی بخشهای بیشتری از این جنگل ارائه میدهد. در این مناطق، درختان بیشتری میمیرند، شکافهای بزرگ در تاج پوشش جنگلی ایجاد میشود و گیاهان بالارونده چوبی به نام لیاناها همهجا را میپوشانند. این گیاهان برای نور و مواد مغذی با درختان رقابت میکنند و هم بقای آنها را کاهش میدهند و هم تنوع زیستی جنگل را کم میکنند.
در دهههای آینده، علفهای مهاجم که توسط دامداران وارد شدهاند نیز احتمالاً گسترش خواهند یافت. با این حال، تنها بخشهایی از آمازون ممکن است به ساوانا تبدیل شوند، زیرا ساوانا خود یک اکوسیستم بومی و متنوع است. در عوض، محتملتر این است که اکوسیستمی تخریبشده با تاج پوشش باز شکل بگیرد؛ جایی که درختان مقاوم به آتش، علفهای مهاجم، لیاناها و سرخسها در کنار هم رشد میکنند.
حیات وحش نیز به سرعت تحت تأثیر قرار خواهد گرفت. گونههای آبزی بهویژه بسیار آسیبپذیر هستند. با وقوع خشکسالیهایی که ممکن است یک تا سه سال ادامه پیدا کنند، تالابها خشک و قابل اشتعال میشوند و این امر میتواند به انقراضهای سریع در برخی مناطق منجر شود.
تخریب آمازون پیامدهای انسانی نیز دارد. برای مردم بومی این منطقه، نابودی جنگل به معنای از دست دادن خانه و منبع آب است؛ وضعیتی که بسیاری را مجبور به مهاجرت میکند.
در سطح جهانی نیز پیامدها گسترده خواهد بود: کاهش بارش در بخشهایی از آمریکای جنوبی، تشدید گرمایش زمین و بیثباتی بیشتر سیستم اقلیمی. در سناریوهای شدیدتر، ممکن است زمین به نقطهای برسد که در آن ذوب یخهای قطبی، اختلال در جریانهای اقیانوسی و فروپاشی آمازون همزمان رخ دهند و اقلیم سیاره بهسمت گرمایی بسیار شدیدتر و شاید برگشتناپذیر حرکت کند.
با این حال، برخلاف برخی نقاط بحرانی دیگر در سیستم زمین، جنگلزدایی آمازون از نظر نظری قابل بازگشتتر است، زیرا میتوان با احیای جنگلها آن را ترمیم کرد. به همین دلیل، پژوهشگران تأکید میکنند که توقف جنگلزدایی فوری و ضروری است و همچنان امید برای نجات آمازون وجود دارد.
