استخوان استثنایی «دایناسور قطبی» در یک «کمد» پیدا شد

فرادید| این استخوان در سال ۱۹۸۵ طی یک مأموریت علمی در جزیره جیمز راس پیدا شد، اما در آن زمان پژوهشگران نتوانستند ماهیت واقعی آن را تشخیص دهند و تصور کردند به یک خزنده دریایی تعلق دارد. اکنون پس از بررسی‌های دقیق دیرینه‌شناسان، مشخص شده که این فسیل در واقع مهره دم یکی از دایناسورهای غول‌پیکر از گونه تیتانوسور است.

به گزارش فرادید؛ این فسیل بعد از کشف، به دلیل ناشناخته بودن هویتش، در مجموعه زمین‌شناسی سازمان بررسی‌های جنوبگان بریتانیا در کمبریج نگهداری شد و برای حدود ۴۰ سال کسی توجه ویژه‌ای به آن نکرد.

ماجرا زمانی تغییر کرد که دکتر مارک ایوانز، مدیر مجموعه‌های این مرکز، هنگام بررسی هزاران نمونه فسیلی و سنگی که طی دهه‌های گذشته از مأموریت‌های جنوبگان جمع‌آوری شده بودند، این استخوان را دوباره مشاهده کرد. او می‌گوید گاهی تنها با باز کردن یک کشو و بررسی دوباره نمونه‌های قدیمی، می‌توان به کشفی بزرگ رسید.

سرنخ مهم دیگری نیز وجود داشت. در دفترچه یادداشت صحرایی دکتر مایک تامسون، زمین‌شناسی که این فسیل را در سال ۱۹۸۵ پیدا کرده بود، طرح کوچکی از استخوان دیده می‌شد که زیر آن نوشته شده بود: «مهره یک خزنده بزرگ» و قطر آن حدود ۱۰ سانتی‌متر ثبت شده بود.

پژوهشگران معتقدند گروه اکتشافی آن زمان احتمالاً تصور کرده بودند این استخوان متعلق به یکی از خزندگان دریایی باستانی است؛ زیرا چنین فسیل‌هایی در جنوبگان شناخته‌شده‌تر بودند. اما دکتر ایوانز به محض دیدن آن متوجه شد شکل مهره بیشتر به استخوان دایناسورها شباهت دارد.

برای اطمینان، او از پروفسور پل بارت دیرینه‌شناس موزه تاریخ طبیعی لندن خواست نمونه را بررسی کند. بارت می‌گوید اگرچه این استخوان در نگاه اول بسیار ساده به نظر می‌رسد، اما ویژگی‌های آن کاملاً منحصربه‌فرد است.

او توضیح داد یک سمت مهره دارای حفره‌ای گرد و سمت دیگر دارای برآمدگی کروی است؛ ساختاری که باعث می‌شود مهره‌ها مانند مفصل گوی و کاسه به یکدیگر متصل شوند. به گفته او، همین ویژگی تقریباً بدون تردید نشان می‌دهد این استخوان متعلق به یکی از دایناسورهای تیتانوسور است، زیرا چنین ترکیبی از ویژگی‌ها فقط در این گروه دیده می‌شود.

تیتانوسورها از بزرگ‌ترین جانورانی بودند که تاکنون روی زمین زندگی کرده‌اند. تاکنون بیش از ۱۰۰ گونه از این دایناسورها در نقاط مختلف جهان شناسایی شده است. همه آن‌ها گیاه‌خوار، چهارپا و دارای گردنی بسیار بلند و دمی کشیده بودند. بزرگ‌ترین گونه‌های این خانواده بیش از ۳۵ متر طول و حدود ۶۰ تن وزن داشتند.

با این حال، اندازه مهره کشف‌شده نشان می‌دهد تیتانوسور جنوبگان احتمالاً حدود هفت متر طول داشته است. به گفته پژوهشگران، این موضوع می‌تواند دو دلیل داشته باشد؛ یا این دایناسور هنوز بالغ نشده بود، یا اینکه به گونه‌ای کوچک‌تر از سایر اعضای خانواده تیتانوسورها تعلق داشت.

بررسی‌ها نشان می‌دهد این جانور حدود ۸۲ میلیون سال پیش، در اواخر دوره کرتاسه، در جنوبگان زندگی می‌کرد؛ زمانی که این قاره هیچ شباهتی به سرزمین یخ‌زده امروزی نداشت. در آن دوران، جنوبگان پوشیده از جنگل‌های انبوه و سرسبز بود و محیطی مناسب برای زندگی دایناسورهای گیاه‌خوار فراهم می‌کرد.

این کشف همچنین اهمیت تاریخی ویژه‌ای دارد، زیرا اگرچه پس از سال ۱۹۸۵ چند فسیل دایناسور دیگر نیز در جنوبگان پیدا شده‌اند، اما تعداد آن‌ها بسیار اندک است و این نمونه قدیمی، در واقع نخستین استخوان دایناسوری است که از این قاره کشف شده بود، هرچند هویت واقعی آن تا امروز ناشناخته مانده بود.

دیرینه‌شناسان می‌گویند مطالعه فسیل‌های جنوبگان بسیار دشوار است، زیرا بیشتر شواهد باستانی زیر لایه‌های ضخیم یخ پنهان شده‌اند و دسترسی به سنگ‌های حاوی فسیل به‌سادگی امکان‌پذیر نیست.

پروفسور پل بارت معتقد است این کشف یادآوری می‌کند که قاره‌ای که امروز یکی از غیرقابل‌سکونت‌ترین نقاط زمین به شمار می‌رود، میلیون‌ها سال پیش زیستگاهی سرسبز و پر از گونه‌های مختلف جانوری بوده است. به گفته او، این فسیل به دانشمندان کمک می‌کند بهتر درک کنند دایناسورها و دیگر جانوران چگونه در اکوسیستم‌های باستانی جنوبگان، در جنوبی‌ترین بخش جهان، زندگی می‌کردند.

نتایج این پژوهش در مجله علمی Acta Palaeontologica Polonica منتشر شده است.