اگر آب دریا را روی یخهای قطبی بریزیم چه میشود؟
پژوهشگران برای نخستین بار در شرایط واقعی آزمایش کردهاند که آیا میتوان با پمپاژ آب دریا روی یخهای قطب شمال، ضخامت آنها را افزایش داد و روند ذوب شدنشان را کندتر کرد یا نه. نتایج اولیه امیدوارکننده است و نشان میدهد این روش میتواند یخ را ضخیمتر و مقاومتر کند، اما دانشمندان تأکید میکنند که اجرای آن در مقیاس وسیع با چالشهای بزرگ فنی، اقتصادی و زیستمحیطی روبهرو است.
فرادید| با گرمتر شدن زمین، یخهای دریایی قطب شمال با سرعت نگرانکنندهای در حال از بین رفتن هستند و همین موضوع دانشمندان را به بررسی راهکارهای مختلف واداشته است. برخلاف برخی طرحهای بحثبرانگیز مهندسی اقلیم، مانند پخش ذرات گوگرد در جو برای کاهش تابش خورشید، این روش بسیار سادهتر است: در زمستان آب دریا روی یخهای موجود پمپ میشود تا یخ بزند و لایهای تازه و ضخیم روی آن ایجاد کند.
به گزارش فرادید؛ این شیوه که «ضخیمسازی یخ» نام دارد، سالهاست در برخی مناطق شمالگان برای ساخت جادههای یخی و سکوهای موقت مورد استفاده قرار میگیرد و حتی از روشی مشابه برای نگهداری پیستهای هاکی روی یخ نیز استفاده میشود. پژوهشگران معتقدند اگر این فناوری توسعه پیدا کند، میتواند به کاهش فرسایش سواحل، آسانتر شدن رفتوآمد در مناطق قطبی و حفظ مسیرهای مهاجرت جانوران کمک کند.
برای بررسی علمی این ایده، گروهی از محققان در زمستان ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ در خلیج کمبریج در منطقه نوناووت کانادا، هشت منطقه آزمایشی و سه منطقه کنترل ایجاد کردند. آنها با استفاده از پمپهای شناوری که مصرف برقشان از یک تستر نان هم کمتر بود، تا ۲۰ سانتیمتر آب دریا را یک یا دو بار روی یخها پاشیدند، در حالی که مناطق کنترل بدون هیچ مداخلهای باقی ماندند.
نتایج نشان داد یخهای آزمایشی تا پایان زمستان در برخی نقاط حدود ۳۲ سانتیمتر ضخیمتر از یخهای معمولی شدند؛ افزایشی که تقریباً با میزان کاهش ضخامت یخهای قطب شمال طی ۵۰ سال گذشته برابری میکند. همچنین مناطقی که دو بار آب روی آنها پمپ شده بود، نسبت به مناطقی که فقط یک بار این کار انجام شده بود، ضخامت بیشتری پیدا کردند.
این روش علاوه بر افزایش ضخامت، باعث روشنتر شدن سطح یخ نیز شد. یخهای ضخیمتر نور خورشید را بهتر به فضا بازتاب میدهند و در نتیجه دیرتر گرم و ذوب میشوند. در طول فصل ذوب نیز مشخص شد یخهای تقویتشده نسبت به یخهای معمولی دیرتر آب میشوند و مدت بیشتری دوام میآورند.
دانشمندان توضیح میدهند هنگامی که آب دریا روی یخ پمپ میشود، برف روی سطح یخ از آب اشباع میشود و این مخلوط بهسرعت یخ میزند. از سوی دیگر، کاهش ضخامت لایه برف باعث میشود سرمای هوا راحتتر به یخ نفوذ کند و یخ طبیعی از قسمت زیرین نیز سریعتر رشد کند.
اگر بتوان این نتایج را در مقیاس بزرگ تکرار کرد، افزایش بازتاب نور خورشید در قطب شمال ممکن است به خنکتر شدن این منطقه کمک کند. این موضوع میتواند سرعت ذوب شدن یخهای گرینلند را کاهش دهد و حتی از آب شدن خاکهای منجمد دائمی نیز تا حدی جلوگیری کند.
با این حال، مهمترین پرسش همچنان بیپاسخ مانده است: آیا اجرای چنین طرحی در سراسر قطب شمال امکانپذیر است؟ برآوردهای پیشین نشان میدهد برای پوشش تنها ۱۰ درصد از اقیانوس منجمد شمالی به حدود ۱۰ میلیون پمپ بادی نیاز است و پوشش کل منطقه به حدود ۱۰۰ میلیون پمپ احتیاج خواهد داشت؛ رقمی که اجرای آن را از نظر هزینه و لجستیک بسیار دشوار میکند.
از سوی دیگر، یخهای دریایی قطب شمال از سال ۱۹۷۹ تاکنون حدود ۲۰ درصد از وسعت خود را از دست دادهاند و این روند همچنان شتاب میگیرد. بنابراین اگر قرار باشد این فناوری در مقیاس گسترده اجرا شود، باید هرچه زودتر آغاز شود، زیرا با کوچکتر شدن سطح یخها، فرصت استفاده از این روش نیز کمتر خواهد شد.
پژوهشگران همچنین هشدار میدهند که پیامدهای زیستمحیطی و اجتماعی این فناوری هنوز بهطور کامل شناخته نشده است. انجام مطالعات بیشتر برای اطمینان از ایمنی این روش زمانبر خواهد بود و ممکن است تا آن زمان بخش زیادی از یخهای قطب شمال از بین رفته باشند.
به همین دلیل بسیاری از کارشناسان معتقدند ضخیمسازی یخ، دستکم در آینده نزدیک، راهکاری مناسب برای نجات کل یخهای قطب شمال نیست و احتمالاً تنها در مقیاسهای محلی کاربرد خواهد داشت. با وجود این، آزمایشهای جدیدتر پژوهشگران که هنوز منتشر نشدهاند، نتایج امیدوارکنندهتری داشته و نشان دادهاند در برخی مناطق، ضخامت یخ تا ۵۰ سانتیمتر بیشتر از مناطق عادی شده است.
