12 رودخانه مشهور جهان که نقش مهمی در زندگی بشر داشتهاند
این رودخانهها، چه به دلیل اهمیت مذهبی، چه نقش اقتصادی، چه ارزش زیستمحیطی و چه تأثیر تاریخی، هر یک به شکلی مسیر زندگی انسانها را تغییر دادهاند. جهان امروز بدون وجود این رودهای بزرگ، چهرهای کاملاً متفاوت داشت.
فرادید| رودخانهها نقش بزرگی در شکلگیری دنیای امروز داشتهاند. آنها درهها را پدید آوردند، نخستین شهرها را سیراب کردند، مسیر حرکت نخستین بازرگانان شدند و امروز نیز آب، غذا و انرژی مورد نیاز میلیاردها نفر را تأمین میکنند.
به گزارش فرادید؛ با این حال، برخی از رودخانهها به دلیل عظمت، جایگاه فرهنگی و مذهبی یا تمدنهایی که در کنارشان شکل گرفتهاند، شهرتی فراتر از دیگران دارند. در ادامه با 12 رودخانه مشهور جهان و ویژگیهای منحصربهفرد آنها آشنا میشویم.
آمازون
رودخانه آمازون بیش از هر رودخانه دیگری در جهان آب جابهجا میکند. این رودخانه در هر ثانیه حدود ۲۰۹ هزار متر مکعب آب را به اقیانوس اطلس میریزد؛ رقمی که از مجموع آبدهی هفت رودخانه بزرگ بعدی جهان نیز بیشتر است و نزدیک به یکپنجم آب شیرین ورودی به اقیانوسهای جهان را تشکیل میدهد.
آمازون با طول تقریبی ۶۴۰۰ کیلومتر از رشتهکوههای آند در پرو سرچشمه میگیرد و پس از عبور از پرو، کلمبیا و برزیل به اقیانوس اطلس میرسد. این رودخانه همچنان رقیب اصلی نیل برای عنوان طولانیترین رودخانه جهان است و هر چند سال یک بار با اندازهگیریهای تازه، این رقابت دوباره مطرح میشود. عرض بسیار زیاد آمازون باعث شده در سراسر مسیر اصلی آن حتی یک پل نیز ساخته نشود. همچنین حوضه آبریز آن غنیترین تنوع زیستی جهان را در خود جای داده و تنها بیش از سه هزار گونه ماهی در آن شناسایی شده است.
نیل
رود نیل با طول حدود ۶۶۵۰ کیلومتر معمولاً طولانیترین رودخانه جهان شناخته میشود. این رود از میان ۱۱ کشور عبور میکند و در نهایت به دریای مدیترانه میریزد.
این رودخانه از دو شاخه اصلی تشکیل میشود؛ نیل سفید که از نزدیکی دریاچه ویکتوریا سرچشمه میگیرد و نیل آبی که از ارتفاعات اتیوپی جاری میشود. این دو شاخه در شهر خارطوم به هم میپیوندند.
شهرت واقعی نیل به تمدنی بازمیگردد که در کنار آن شکل گرفت. این رود نوار باریکی از سرسبزی را در میان بیابانهای مصر و سودان ایجاد کرد و با آبیاری زمینها و غنی کردن خاک، پایههای تمدن مصر باستان را بنا نهاد.
گنگ
رود گنگ حدود ۲۵۰۰ کیلومتر در شمال هند و بنگلادش جریان دارد، اما اهمیت آن تنها به طولش محدود نمیشود. برای صدها میلیون نفر، گنگ مقدسترین رود آیین هندو است و بهعنوان الهه زنده «گانگا» پرستش میشود.
شهرهای بسیاری در امتداد این رود شکل گرفتهاند. زائران برای پاک شدن از گناهان در آب آن غسل میکنند، خانوادهها مردگان خود را در کنار پلکانهای سنگی شهر واراناسی به خاکستر تبدیل میکنند و زندگی روزمره مردم همواره با این رود گره خورده است. کمتر رودخانهای در جهان تا این اندازه در فرهنگ و باورهای یک ملت جای گرفته است.
میسیسیپی
میسیسیپی دومین رودخانه بلند آمریکای شمالی است و حدود ۳۷۷۰ کیلومتر از دریاچه ایتاسکا در ایالت مینهسوتا تا خلیج مکزیک امتداد دارد. تنها رود میزوری، که یکی از شاخههای اصلی آن است، طول بیشتری دارد.
این رود از کنار یا میان ۱۰ ایالت آمریکا عبور میکند و یکی از مهمترین مسیرهای حملونقل تجاری جهان به شمار میرود؛ مسیری که سالانه صدها میلیارد دلار کالا از آن جابهجا میشود. افزون بر این، حدود ۴۰ درصد پرندگان مهاجر آمریکای شمالی نیز در مسیر مهاجرت خود از دره میسیسیپی عبور میکنند.
میسیسیپی در فرهنگ آمریکا نیز جایگاه ویژهای دارد و نویسنده مشهور، مارک تواین، ماجراهای شخصیتهای ماندگاری مانند تام سایر و هاکلبری فین را در کنار این رود روایت کرده است.
تیمز
رود تیمز با طول ۳۴۶ کیلومتر از جنوب انگلستان میگذرد و از قلب لندن عبور میکند تا به دریای شمال برسد. این رود طولانیترین رودخانهای است که بهطور کامل در خاک انگلستان قرار دارد.
تیمز نزدیک به دو هزار سال دروازه اصلی شهر لندن بوده است. رومیها که این شهر را بنیان گذاشتند، آن را «تامسیس» مینامیدند و قرنها کشتیهای تجاری از دریای شمال و کانال مانش وارد این رود میشدند.
امروزه بسیاری از مشهورترین بناهای لندن، از جمله برج لندن، پل تاور و ساختمان پارلمان، در کنار این رود قرار دارند. تیمز که زمانی یکی از آلودهترین رودخانههای اروپا بود، اکنون به یکی از پاکترین رودخانههایی تبدیل شده که از یک کلانشهر بزرگ عبور میکنند.
ماری
رود ماری با طول ۲۵۰۸ کیلومتر طولانیترین رودخانه استرالیاست. این رود از رشتهکوههای آلپ استرالیا سرچشمه میگیرد، مرز میان ایالتهای نیو ساوت ولز و ویکتوریا را تشکیل میدهد و سرانجام به اقیانوس جنوبی میریزد.
حدود دو هزار کیلومتر از مسیر این رود قابل کشتیرانی است و از این نظر پس از آمازون و نیل، سومین رودخانه قابل کشتیرانی طولانی جهان محسوب میشود.
در کشوری خشک مانند استرالیا، آب ماری اهمیت فراوانی دارد. این رود آب مورد نیاز حدود یکونیم میلیون خانوار را تأمین میکند و حوضه آبریز آن بخش عمده محصولات باغی استرالیا، از جمله حدود ۹۵ درصد پرتقالهای این کشور، را تولید میکند.
اورینوکو
رود اورینوکو حدود ۲۱۴۰ کیلومتر در ونزوئلا و مرز کلمبیا جریان دارد و از نظر حجم آب، چهارمین رودخانه بزرگ جهان است.
یکی از شگفتیهای طبیعی این رود، کانال «کاسیکیاره» است؛ شاخهای طبیعی که اورینوکو را به حوضه آمازون متصل میکند و یکی از معدود نقاط جهان است که دو سامانه بزرگ رودخانهای به یکدیگر راه پیدا میکنند.
این رود زیستگاه گونههای ارزشمند بسیاری از جمله تمساح اورینوکو، دلفین رودخانهای، سمور غولپیکر، آناکوندای سبز و بیش از هزار گونه ماهی است.
سنت لارنس
رود سنت لارنس آب دریاچههای بزرگ آمریکای شمالی را به اقیانوس اطلس منتقل میکند و مهمترین خروجی بزرگترین مجموعه دریاچههای آب شیرین جهان به شمار میرود.
این رودخانه در گذشته مسیر اصلی ورود فرانسویها به آمریکای شمالی بود و شهرهایی مانند مونترآل و کبک در امتداد آن شکل گرفتند.
امروزه آبراه سنت لارنس امکان حرکت کشتیهای اقیانوسپیما به اعماق قاره را فراهم میکند و دهانه وسیع آن زیستگاه نهنگ سفید بلوگا و گاهی حتی نهنگ آبی است.
دانوب
دانوب پس از ولگا دومین رودخانه بلند اروپا است، اما شاید بینالمللیترین رودخانه جهان باشد. این رود با طول حدود ۲۸۵۰ کیلومتر از میان یا مرز ۱۰ کشور شامل آلمان، اتریش، اسلواکی، مجارستان، کرواسی، صربستان، رومانی، بلغارستان، مولداوی و اوکراین عبور میکند.
دانوب قرنها مسیر اصلی تجارت و گسترش امپراتوریها بوده و امروزه نیز برای حملونقل کالا، تولید برق آبی و تأمین آب شهرهای بزرگ اهمیت فراوانی دارد.
این رود از کنار پایتختهای بیشتری نسبت به هر رودخانه دیگری میگذرد و شهرهای وین، براتیسلاوا، بوداپست و بلگراد در کنار آن قرار دارند.
دجله
رود دجله با طول حدود ۱۹۰۰ کیلومتر از کوهستانهای شرق ترکیه سرچشمه میگیرد و پس از عبور از عراق، در نزدیکی بصره به رود فرات میپیوندد و رود اروندرود یا شطالعرب را تشکیل میدهد که به خلیج فارس میریزد.
شهرت دجله بیش از هر چیز به نقش آن در شکلگیری تمدن بینالنهرین بازمیگردد؛ منطقهای که بسیاری آن را زادگاه نخستین تمدنهای شهری جهان میدانند. شهرهای باستانی بزرگی مانند آشور، نینوا و بغداد در کنار این رود رونق گرفتند. دجله به دلیل جریان تندتر و عمق بیشتر، از گذشته یکی از مهمترین مسیرهای کشتیرانی و تجارت در منطقه بوده و تا امروز نیز منبع حیاتی آب میلیونها نفر در عراق و بخشهایی از ترکیه به شمار میرود.
فرات
فرات با طول تقریبی ۲۸۰۰ کیلومتر طولانیترین رود غرب آسیاست. این رود از پیوستن دو شاخه در شرق ترکیه شکل میگیرد، از سوریه و عراق میگذرد و در نهایت به دجله میپیوندد.
فرات همراه با دجله، ستون فقرات تمدن باستانی بینالنهرین را تشکیل میداد؛ جایی که تمدنهای سومر، اکد، بابل و آشور در کنار آن شکوفا شدند. هزاران سال پیش، شبکههای پیشرفته آبیاری در امتداد این رود ساخته شد و زمینه کشاورزی گسترده و پیدایش نخستین شهرهای بزرگ جهان را فراهم کرد. فرات همچنین در متون تاریخی و کتابهای مقدس بارها از آن یاد شده و به همین دلیل یکی از شناختهشدهترین رودخانههای جهان از نظر تاریخی و فرهنگی به شمار میآید.
مکونگ
رود مکونگ با طول حدود ۴۳۵۰ کیلومتر از فلات تبت سرچشمه میگیرد و پس از عبور از چین، میانمار، لائوس، تایلند، کامبوج و ویتنام به دریا میریزد.
حدود ۶۰ میلیون نفر به طور مستقیم به این رود وابسته هستند و بزرگترین صنعت شیلات آب شیرین جهان نیز در حوضه آن قرار دارد. از نظر تنوع زیستی آبهای شیرین، تنها آمازون از مکونگ غنیتر است و گونههایی مانند گربهماهی غولپیکر مکونگ، از بزرگترین ماهیان آب شیرین جهان، در آن زندگی میکنند.
یکی از پدیدههای شگفتانگیز این رود در فصل باران رخ میدهد؛ زمانی که جریان آب به سمت دریاچه تونلهساپ کامبوج معکوس میشود و اندازه این دریاچه چندین برابر فصل خشک افزایش مییابد. این پدیده یکی از پربارترین مناطق صید ماهی جهان را ایجاد میکند.
