کدام حیوان بیشترین مقدار «گاز معده» را دفع می‌کند؟
شاید تصور کنید گاوها قهرمان بی‌رقیب دفع گاز در دنیای حیوانات هستند، اما اسب‌ها، جوندگان و حتی موریانه‌ها هم می‌توانند رقبای جدی آن‌ها باشند. دانشمندان هنوز نمی‌توانند با قطعیت مشخص کنند کدام حیوان بیش از همه گاز دفع می‌کند؛ زیرا اندازه‌گیری دقیق این پدیده دشوارتر از چیزی است که به نظر می‌رسد.
فرادید| مطالعه گاز معده حیوانات، برخلاف ظاهر طنزآمیزش، به دانشمندان کمک می‌کند رژیم غذایی، عملکرد دستگاه گوارش و نقش گونه‌های مختلف در چرخه طبیعی گازهای گلخانه‌ای را بهتر بشناسند.
به گزارش فرادید؛ یکی از روش‌های بررسی این موضوع، اندازه‌گیری میزان متان تولیدشده به‌وسیله حیوانات است؛ هرچند متان تنها بخشی از گازهای گوارشی را تشکیل می‌دهد و همه آن نیز از راه روده خارج نمی‌شود.
چرا گاوها رکورددار نیستند؟
گاوها و دیگر نشخوارکنندگان، مانند گوسفند، بز، گاومیش و شتر، بخش عمده متان تولیدشده در دستگاه گوارش خود را از طریق آروغ زدن آزاد می‌کنند. علت این موضوع به محل تخمیر مواد غذایی بازمی‌گردد. این حیوانات برای تجزیه مواد گیاهی به میکروب‌های دستگاه گوارش متکی‌اند و بخش مهمی از این فرایند در ابتدای دستگاه گوارش آن‌ها انجام می‌شود. گاز تولیدشده در این مرحله عمدتاً از طریق دهان خارج می‌شود؛ بخشی از آن نیز جذب خون شده و از راه ریه‌ها دفع می‌شود.
در مقابل، حیواناتی مانند اسب‌ها که تخمیر مواد گیاهی در بخش انتهایی دستگاه گوارششان انجام می‌شود، گاز بیشتری را از طریق روده دفع می‌کنند. بر اساس گزارشی در سال ۲۰۱۹، اسب‌ها در میان این گروه از حیوانات، با تولید حدود ۱۸ کیلوگرم متان در سال برای هر اسب، بالاترین میزان ثبت‌شده را دارند.
بااین‌حال، این آمار به معنای اثبات رکوردداری اسب‌ها نیست. به گفته برخی پژوهشگران، میزان انتشار متان در بسیاری از حیوانات، از جمله کرگدن‌ها، هنوز به‌اندازه کافی اندازه‌گیری نشده است. بنابراین ممکن است گونه‌هایی وجود داشته باشند که در مقایسه با اسب‌ها گاز بیشتری تولید کنند.
از اسب‌ها تا موریانه‌ها؛ رقابت ادامه دارد
اگر میزان تولید متان را نسبت به وزن بدن در نظر بگیریم، نوتریا، جونده‌ای گیاه‌خوار که اغلب در نزدیکی آب زندگی می‌کند، ممکن است از اسب‌ها پیشی بگیرد. موریانه‌ها نیز به دلیل جمعیت عظیمشان، سهم قابل‌توجهی در تولید طبیعی متان دارند. برآوردها نشان می‌دهد این حشرات در مجموع سالانه حدود ۱۰ تراگرم متان تولید می‌کنند؛ هر تراگرم معادل یک میلیارد کیلوگرم است.
البته تولید متان لزوماً معیار دقیقی برای تعیین میزان دفع گاز نیست. بخشی از این گاز از طریق خون به ریه‌ها می‌رسد و با بازدم خارج می‌شود. به همین دلیل، اندازه‌گیری متان به‌تنهایی نمی‌تواند مشخص کند هر حیوان چه مقدار گاز از روده دفع می‌کند.
آیا گاز معده حیوانات تغییرات اقلیمی را تشدید می‌کند؟
متان یکی از گازهای گلخانه‌ای قدرتمند است و انتشار آن از دامداری، به‌ویژه از طریق آروغ زدن گاوها و سایر نشخوارکنندگان، در گرمایش زمین نقش دارد. به همین دلیل، پژوهشگران در حال بررسی روش‌هایی برای کاهش تولید متان در دام‌ها هستند؛ از جمله افزودن جلبک دریایی به رژیم غذایی آن‌ها.
بااین‌حال، گاز دفع‌شده از حیوانات تنها بخشی از چرخه طبیعی متان است. برای مثال، بخش قابل‌توجهی از متان تولیدشده به‌وسیله موریانه‌ها در خاک به‌وسیله باکتری‌هایی مصرف می‌شود که از این گاز به‌عنوان منبع انرژی استفاده می‌کنند. در نتیجه، همه متان تولیدشده وارد جو نمی‌شود.
در نهایت، هنوز نمی‌توان با اطمینان یک حیوان را رکورددار دفع گاز معرفی کرد. آنچه روشن است، تفاوت چشمگیر گونه‌ها در شیوه هضم غذا و تولید گاز است؛ تفاوتی که نشان می‌دهد حتی پدیده‌ای به‌ظاهر پیش‌پاافتاده مانند نفخ نیز می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره زیست‌شناسی حیوانات و تأثیر آن‌ها بر محیط‌زیست در اختیار دانشمندان قرار دهد.
