«مجسمههای 40 هزارسالۀ بندانگشتی» در اعماق این غار پیدا شدند
باستانشناسان در غار هوله فِلس در جنوبغربی آلمان، دو مجسمۀ کوچک پرنده را کشف کردهاند که حدود ۴۰ هزار سال پیش از عاج ماموت تراشیده شدهاند. این آثار، نمونههای تازهای از کهنترین هنرهای پیکرهسازی شناختهشده بشر به شمار میروند و نشان میدهند انسانهای عصر یخبندان، هزاران سال پیش، توانایی شگفتانگیزی در مشاهده طبیعت و خلق آثار هنری ظریف داشتهاند.
فرادید| این دو مجسمه توسط پژوهشگران دانشگاه توبینگن از لایههای باستانی فرهنگ اورینیاسی در غار هوله فِلس، واقع در منطقه میراث جهانی شوابی به دست آمدهاند. با وجود آنکه هر دو پیکره بسیار کوچک و تنها اندکی بزرگتر از یک بند انگشت هستند، جزئیات چشمگیری از ساختار بدن و رفتار پرندگان را به نمایش میگذارند. این کشفیات از سوی نیکلاس کنارد، سرپرست کاوشهای این محوطه، به عنوان «مهمترین یافته سال» غار هوله فِلس معرفی شدهاند.
به گزارش فرادید؛ یکی از این پیکرهها پرندهای را در حال استراحت نشان میدهد؛ حالتی که شاید به نشستن روی آشیانه شباهت داشته باشد. پیکره دوم، پرندهای را با بالهای کاملاً گشوده به تصویر کشیده است، هرچند بخشی از بال چپ آن شکسته و هنوز پیدا نشده است.
هنوز مشخص نیست که هر دو اثر را یک هنرمند ساخته یا نه. اگرچه هر دو از یک لایه باستانشناسی به دست آمدهاند، اما حدود یک و نیم متر از یکدیگر فاصله داشتهاند و ممکن است در زمانهای متفاوت یا حتی توسط نسلهای مختلف ساخته شده باشند.
کوچکترین اثر هنری عصر یخبندان در منطقه
پیکره پرنده بالگشوده تنها دو سانتیمتر طول، یک سانتیمتر عرض و نیم سانتیمتر ارتفاع دارد و کوچکترین مجسمه شناختهشده عصر یخبندان در منطقه میراث جهانی شوابی محسوب میشود.
بیشتر آثار پیکرهای کشفشده در این منطقه بین سه تا نه سانتیمتر اندازه دارند، اما این دو اثر بهطرز چشمگیری کوچکتر هستند. وزن آنها نیز بسیار اندک است؛ یکی تنها ۱٫۳ گرم و دیگری ۰٫۷ گرم وزن دارد.
با وجود این اندازه بسیار کوچک، سازندگان آنها جزئیات دقیقی را در اثر ثبت کردهاند. پرنده در حال استراحت دارای چشمانی گرد و برجسته است و پرنده بالگشوده نیز منقاری کاملاً مشخص و شیارهای موازی روی بالها دارد که احتمالاً پرهای آن را نشان میدهند.
به گفته کنارد، این آثار صرفاً اشیایی ساده با شکل پرنده نیستند، بلکه نتیجه مشاهده دقیق پرندگان زندهاند؛ آثاری که حتی امروز نیز پژوهشگران را به فکر شناسایی گونه پرندگان و رفتار به تصویر کشیدهشده وامیدارند.
ثبت رفتار پرندگان در هنر عصر یخبندان
بیشتر پیکرههای حیوانی متعلق به عصر یخبندان اروپا، حیوانات را در حالتهای ثابت نشان میدهند، اما این دو مجسمه از این نظر استثنایی هستند که رفتار مشخصی را به تصویر میکشند.
پرنده نخست حالتی پهن و خوابیده دارد؛ سرش را به بدن نزدیک کرده و پاهایش را زیر خود جمع کرده است. پژوهشگران احتمال میدهند این حالت، پرندهای را هنگام خوابیدن روی تخمها یا مراقبت از آشیانه نشان دهد.
کاوشهای سال 2025 در غار هوله فلس
در مقابل، پرنده دوم با گردنی کشیده و بالهایی کاملاً باز دیده میشود. این حالت میتواند نشاندهنده پروازی در حال آغاز یا فرود روی آب باشد. برخی پژوهشگران نیز احتمال میدهند این وضعیت به نمایش قدرت، دفاع از قلمرو یا رفتارهای جفتیابی مربوط باشد.
گونه دقیق این پرندگان هنوز مشخص نیست، اما پژوهشگران پرندگانی مانند کبک برفی، خروس جنگلی یا حتی برخی پرندگان شکاری را از گزینههای احتمالی میدانند.
این کشف فرضیهای جالب را نیز تقویت میکند؛ اینکه هر محوطه باستانی در عصر یخبندان شاید سنت هنری ویژه خود را داشته است.
حدود ۲۵ سال پیش نیز در همین غار، پیکرهای از یک پرنده آبزی که از عاج ماموت ساخته شده بود کشف شد. اکنون با این دو یافته تازه، تعداد مجسمههای پرندگان کشفشده در هوله فِلس به سه عدد رسیده است.
در مقابل، سه محوطه مهم دیگر عصر یخبندان در همین منطقه میراث جهانی، دهها پیکره از ماموتها، شیرهای غارنشین، اسبهای وحشی و دیگر جانوران را در خود جای دادهاند، اما تاکنون هیچ مجسمه پرندهای در آنها یافت نشده است.
این الگو نشان میدهد هنرمندان هوله فِلس علاقه ویژهای به پرندگان داشتهاند و شاید هر جامعه از هنرمندان عاجتراش، حیوانات خاصی را برای بیان باورها و هویت فرهنگی خود انتخاب میکرده است.
اما در نهایت اینکه پرندگان برای شکارچیان و گردآورندگان خوراکی که حدود ۴۰ هزار سال پیش در غار هوله فِلس زندگی میکردند چه اهمیتی داشتهاند، هنوز روشن نیست. شاید این پیکرهها طلسمهای شخصی، نمادهای گروهی یا بخشی از آیینها و داستانهایی بودهاند که هیچ اثری از آنها تا امروز باقی نمانده است.
