گنج برنزی بعد از سههزارسال از باتلاق بیرون آمد؛ «هدیهای رازآلود به نیروهای مقدس»
باستانشناسان در جریان بررسیهای پیش از ساختوساز در مسیر یک خط راهآهن در جمهوری چک، گنجینهای کمنظیر از عصر برنز کشف کردهاند که برخلاف بسیاری از ذخایر فلزی باستانی، احتمالاً برای نگهداری و استفاده دوباره پنهان نشده بود؛ بلکه به طور عمدی شکسته و در میان زمینهای باتلاقی بهعنوان پیشکشی آیینی به نیروهای مقدس سپرده شده بود.
فرادید| این مجموعه در نزدیکی شهر کوژتین در منطقه موراویا در مرکز جمهوری چک و هنگام عملیات باستانشناسی در مسیر توسعه خط راهآهن برنو–پژروف کشف شد. بررسیهای انجامشده توسط پژوهشگران مرکز باستانشناسی اولوموتس نشان میدهد این یافته متعلق به فرهنگ «گورستانهای کوزهای» است؛ تمدنی مربوط به عصر برنز که حدود ۳ هزار سال پیش در بخش بزرگی از اروپای مرکزی شکوفا شد. دلیل نامگذاری این تمدن این است که آنها مردگان خود را پس از سوزاندن درون کوزهها دفن میکردند.
به گزارش فرادید؛ اما این بار اشیای کشفشده ارتباطی با تدفین نداشتند. این گنجینه در کنار یک رودخانه و در محلی مرطوب و باتلاقی قرار گرفته بود؛ محیطی که در باورهای جوامع عصر برنز اغلب جایگاهی ویژه و مقدس داشت.
در میان این مجموعه هشت داس برنزی خمشده و آسیبدیده، یک داس سالم، تیغه شکسته یک شمشیر، قطعاتی از زیورآلات، دو شیء فلزی نیمهساخته و سه شمش خام برنز یافت شد. برخلاف یک ذخیره معمولی از ابزارهای نو و آماده استفاده، این مجموعه بیشتر شبیه بقایای ابزارهایی فرسوده و عمداً تخریبشده بود؛ ویژگیای که راز آن را بیشتر میکند.
پژوهشگران با استفاده از روش «تحلیل آثار استفاده» دریافتند که بیشتر ابزارها پیش از دفن، برای مدت طولانی مورد استفاده قرار گرفته بودند. در عین حال، نشانههایی از تخریب عمدی نیز روی آنها دیده شد: تیغه شمشیر با ضربهای شدید شکسته شده و چندین داس نیز عمداً خم شده بودند.
به گفته متخصص این حوزه، میشائل کاماراد، آثار باقیمانده روی اشیا نشان میدهد این آسیبها نتیجه کار روزمره نبوده، بلکه بخشی از مراسم دفن و قرار دادن اشیا در زمین بوده است.
همین شواهد، همراه با محل کشف در یک تالاب که دسترسی دوباره به آن دشوار بوده، باعث شده باستانشناسان این فرضیه را مطرح کنند که این گنجینه نه یک ذخیره فلزی، بلکه هدیهای آیینی بوده است؛ شاید پیشکشی برای جلب رضایت ارواح آب یا نشانهای از یک رویداد مهم در زندگی جامعهای باستانی.
کشف این گنجینه تصادفی نبود. باستانشناسان از پیش میدانستند این منطقه اهمیت تاریخی دارد، زیرا در نزدیکی آن یک سکونتگاه بزرگ پیشاتاریخی در جریان کاوشهای نجاتبخشی سال ۲۰۲۵ شناسایی شده بود. همین موضوع باعث شد در بررسیهای جدید از دستگاههای فلزیاب نیز استفاده شود و سرنخهای وجود گنجینه برنزی آشکار شود.
این منطقه پیش از این نیز رازهای مدفون دیگری در خود پنهان کرده بود. در کاوشهای قبلی، مجموعهای از اشیای آهنی متعلق به اوایل قرون وسطی در بقایای یک کارگاه صنایعدستی کشف شده بود؛ اما برخلاف گنجینه برنزی، آن مجموعه احتمالاً کاربردی و مرتبط با فعالیت روزمره یک صنعتگر بوده است.
تفاوت میان این دو یافته نشان میدهد یک قطعه زمین کوچک میتواند در دورههای مختلف تاریخی، معناهای کاملاً متفاوتی برای انسانها داشته باشد: گاهی محل کار و تولید و گاهی مکانی مقدس برای سپردن اشیایی که دیگر قرار نبود به دنیای انسانها بازگردند.
اشیای برنزی کشفشده اکنون در حال مرمت و بررسی دقیق هستند. پژوهشگران امیدوارند مطالعه بیشتر آنها بتواند روشن کند چرا مردم عصر برنز این ابزارها را پس از استفاده، شکستند و در دل یک تالاب رها کردند.
