طول عمر باورنکردنی یک نوع ماهی؛ بعضی از آنها در زمان حکومت صفویه به دنیا آمدهاند
تصور کنید امروز در آبهای دریاچههای بزرگ ماهیای شنا کند که ۴۰۰ سال پیش به دنیا آمده باشد؛ یعنی در دورانی که حکومت صفویه در ایران بر سر کار بود! نتایج یک پژوهش تازه درباره طول عمر ماهی خاویاری دریاچهای نشان میدهد چنین چیزی ممکن است.
فرادید| ماهی خاویاری دریاچهای که گاهی به دلیل قدمت بسیار زیادش فسیل زنده نامیده میشود، از میلیونها سال پیش در قاره آمریکا زندگی کرده و حتی پیش از شکلگیری دریاچههای بزرگ وجود داشته است. اکنون پژوهشگران میگویند این ماهی عظیم و باستانی ممکن است بسیار بیشتر از آنچه پیشتر تصور میشد عمر کند.
به گزارش فرادید؛ دانشمندان سالها برای تعیین سن ماهی خاویاری دریاچهای، بخشی از باله آن را بررسی میکردند. آنها نمونه را زیر میکروسکوپ قرار میدادند و حلقههای رشد را میشمردند؛ روشی شبیه شمارش حلقههای تنه درخت.
ادوارد بیکر، مدیر ایستگاه پژوهشی اداره منابع طبیعی میشیگان، میگوید این روش در مورد ماهیهای خاویاری محدودیتهای جدی دارد.
او توضیح میدهد هرچه ماهی پیرتر میشود، تعیین دقیق سن آن با استفاده از حلقههای رشد دشوارتر خواهد شد. ماهی با افزایش سن آهستهتر رشد میکند و حلقههای رشد نیز بسیار کمرنگ و نزدیک به یکدیگر میشوند، بهطوری که شمارش دقیق آنها تقریباً غیرممکن است.
بیکر که از دهه ۱۹۹۰ روی ماهیهای خاویاری دریاچهای مطالعه کرده است، میگوید در ابتدای فعالیت حرفهای خود تصور رایج این بود که بیشتر این ماهیها تنها ۵۰ تا ۶۰ سال عمر میکنند.
اما هرچه زمان بیشتری را صرف مطالعه این ماهیها کردم، بیشتر درباره این تصور تردید کردم. همین موضوع باعث شد به دنبال روش دیگری برای تخمین سن واقعی آنها باشیم.
ماهیهای خاویاری دریاچهای حدود ۴۰ سال است که در میشیگان به عنوان گونهای نیازمند حفاظت تحت نظارت قرار دارند. در این مدت، برنامههای علامتگذاری و پایش ماهیها در سطح ایالتی و فدرال اجرا شده است.
در پژوهش تازه، محققان از اطلاعات چند دهه صید، علامتگذاری و رهاسازی ماهیها در پنج جمعیت مختلف در بخش شمالی دریاچههای بزرگ استفاده کردند.
دانشمندان با صید، علامتگذاری و رهاسازی ماهیهای خاویاری طی سالهای طولانی، توانستند یک ماهی یکسان را در چندین نوبت بررسی کنند و بر اساس تغییر اندازه آن، معادلهای برای تعیین سرعت رشد به دست آورند.
بیکر میگوید این روش میتواند تخمین دقیقتری از حداکثر طول عمر ماهی خاویاری دریاچهای ارائه دهد؛ ماهیای که در مواردی طول آن به حدود ۲ متر و ۷۵ سانتیمتر نیز میرسد.
او میگوید برخی از ماهیهایی که بررسی کردهاند تنها حدود دو میلیمتر در سال رشد میکردند. اگر فاصله میان دو بار صید فقط سه یا چهار سال باشد، اندازهگیری چنین تغییر کوچکی بسیار دشوار است. پژوهشگران به فاصلهای ۱۰، ۲۰ یا حتی ۳۰ ساله میان نخستین علامتگذاری و صید دوباره نیاز داشتند تا تغییر قابل اندازهگیری در طول ماهی مشاهده و سرعت رشد بسیار آهسته آن محاسبه شود.
طول عمری بسیار بیشتر از تصور قبلی
با استفاده از معادله جدید رشد، پژوهشگران به این نتیجه رسیدند که ماهیهای خاویاری دریاچهای بسیار بیشتر از برآوردهای قبلی عمر میکنند.
بیکر میگوید بررسیها نشان داده است که این ماهیها بر اساس روش جدید، طول عمری بسیار بیشتر از آنچه در گذشته با بررسی حلقههای رشد و مقاطع عرضی باله تصور میشد دارند. بر اساس نتایج پژوهش، طول عمر نرها بین ۹۰ تا ۲۷۹ سال و طول عمر مادهها بین ۹۹ تا ۴۲۷ سال برآورد شده است.
برای مقایسه، پیرترین ماهی خاویاری دریاچهای که پیش از این ثبت شده بود، حدود ۱۵۲ سال سن داشت. این یافته جدید از نظر طول عمر، این ماهی را به یکی از شگفتانگیزترین مهرهداران جهان نزدیک میکند. کوسه گرینلند که یکی از طولانیعمرترین مهرهداران شناختهشده زمین است، حدود ۲۷۲ تا ۵۱۲ سال عمر میکند.
البته برای آنکه ماهی بتواند چند قرن زنده بماند، احتمال زنده ماندن سالانه آن باید بسیار بالا باشد. برآوردها نشان میدهد احتمال زنده ماندن ماهیهای خاویاری دریاچهای از یک سال تا سال بعد حدود ۹۶ تا ۹۸ درصد است؛ یعنی بخش بسیار بزرگی از جمعیت هر سال زنده میمانند.
بیکر میگوید این ماهیها سرعت تولیدمثل بالایی ندارند و جمعیت آنها نیز بهسرعت افراد جدیدی به خود اضافه نمیکند. بنابراین نمیتوان تعداد زیادی از ماهیهای خاویاری یک جمعیت را از بین برد و انتظار داشت که آن جمعیت همچنان پایدار باقی بماند.
این ماهیها زمانی گونهای مزاحم و بیارزش تلقی میشدند و در اواخر قرن نوزدهم بهشدت صید شدند؛ تا جایی که جمعیت آنها تقریباً نابود شد.
بیکر میگوید ماهیهای خاویاری که امروز در دریاچههای بزرگ باقی ماندهاند، احتمالاً همان نسلهای جوانی هستند که از موج گسترده و بیضابطه صید در آن دوران جان سالم به در بردند و توانستند پس از سال ۱۹۱۰ زنده بمانند. اکنون همین ماهیها به اعضای زادآور جمعیتهای باقیمانده تبدیل شدهاند.
او معتقد است نتایج پژوهش تازه ضرورت اعمال محدودیتهای جدی برای حفاظت از این گونه در سراسر دریاچههای بزرگ را بیش از پیش نشان میدهد.
