برلین تقسیم شد؛ ۲۲ مرداد ۱۳۴۰

کمی پس از نیمه‌شب ۱۳ اوت ۱۹۶۱ [۲۲ مرداد ۱۳۴۰]، سربازان آلمان شرقی شروع به کشیدن سیم‌خاردار و چیدن آجر به‌ عنوان مانعی میان برلین شرقیِ تحت کنترل شوروی و بخش غربی و دموکراتیک شهر کردند.

پس از جنگ جهانی دوم، آلمان شکست‌خورده به مناطق اشغالی شوروی، آمریکا، بریتانیا و فرانسه تقسیم شد. شهر برلین نیز، اگرچه از نظر فنی در منطقه تحت اشغال شوروی قرار داشت، به همین ترتیب تقسیم شد و شوروی کنترل بخش شرقی شهر را در دست گرفت.

پس از آن‌که یک عملیات عظیم انتقال هوایی متفقین در ژوئن ۱۹۴۸ تلاش شوروی برای محاصره برلین غربی را ناکام گذاشت، بخش شرقی شهر بیش از پیش در حوزه نفوذ شوروی فرو رفت. طی ۱۲ سال بعد، آلمان شرقی که از بخش غربی خود جدا شده و عملاً به یک دولت اقماری شوروی تبدیل شده بود، شاهد مهاجرت ۲.۵ تا ۳ میلیون نفر از شهروندانش به آلمان غربی در جست‌وجوی فرصت‌های بهتر بود. تا سال ۱۹۶۱، روزانه حدود هزار نفر از مردم آلمان شرقی ــ ازجمله بسیاری از کارگران ماهر، متخصصان و روشنفکران ــ کشور را ترک می‌کردند.

در ماه اوت، والتر اولبریشت، رهبر کمونیست آلمان شرقی، از نیکیتا خروشچف، نخست‌وزیر شوروی، مجوز لازم را برای مسدود کردن تمامی راه‌های ارتباطی میان برلین شرقی و برلین غربی دریافت کرد. سربازان در شب ۱۲ به ۱۳ اوت کار را آغاز کردند و بیش از ۱۰۰ مایل (حدود ۱۶۰ کیلومتر) سیم‌خاردار را اندکی در داخل مرز برلین شرقی کشیدند.

سیم‌خاردار خیلی زود جای خود را به دیواری از بلوک‌های بتنی داد که حدود ۶ فوت (نزدیک به ۱.۸ متر) ارتفاع و ۹۶ مایل (حدود ۱۵۵ کیلومتر) طول داشت و به برج‌های نگهبانی، مواضع مسلسل و نورافکن مجهز بود. نیروهای پلیس آلمان شرقی که با نام «فولکس‌پولیتسای» (Volkspolizei) یا به اختصار «وُلپوس» (Volpos) شناخته می‌شدند، شبانه‌روز دیوار برلین را گشت‌زنی می‌کردند.

بسیاری از ساکنان برلین در نخستین صبح پس از احداث دیوار، ناگهان خود را از دوستان یا اعضای خانواده‌شان در نیمه دیگر شهر جداشده یافتند. برلینی‌های غربی به رهبری شهردارشان، ویلی برانت، در اعتراض به دیوار تظاهرات کردند.

برانت در همین حال دموکراسی‌های غربی، به‌ویژه ایالات متحده، را به دلیل آن‌که در برابر احداث دیوار موضعی اتخاذ نکرده بودند، مورد انتقاد قرار داد. رئیس‌جمهور جان اف. کندی پیش‌تر به‌ طور علنی گفته بود که ایالات متحده عملاً تنها می‌تواند به ساکنان برلین غربی و آلمان غربی کمک کند و هرگونه اقدام به نفع مردم آلمان شرقی، تنها به شکست منجر خواهد شد.

دیوار برلین یکی از قدرتمندترین و نمادین‌ترین نشانه‌های جنگ سرد بود. در ژوئن ۱۹۶۳، کندی سخنرانی مشهور خود با عنوان «Ich bin ein Berliner» («من یک برلینی هستم») را در برابر دیوار ایراد کرد و از این شهر به‌ عنوان نمادی از آزادی و دموکراسی در مقاومت در برابر استبداد و سرکوب تجلیل کرد.

در سال ۱۹۷۰، ارتفاع دیوار به ۱۰ فوت (حدود ۳ متر) افزایش یافت تا از تلاش برای فرار جلوگیری شود؛ تلاش‌هایی که در آن زمان تقریباً هر روز رخ می‌داد. از سال ۱۹۶۱ تا ۱۹۸۹، درمجموع ۵۰۰۰ نفر از مردم آلمان شرقی موفق به فرار شدند و شمار بسیار بیشتری نیز تلاش کردند اما ناکام ماندند. تیراندازی‌های خبرساز به سوی برخی از کسانی که قصد فرار و پناهندگی داشتند، تنها نفرت جهان غرب از دیوار را تشدید کرد.

سرانجام، در اواخر دهه ۱۹۸۰، آلمان شرقی که از افول اتحاد جماهیر شوروی تأثیر پذیرفته بود، اجرای شماری از اصلاحات لیبرال را آغاز کرد. در ۹ نوامبر ۱۹۸۹ [۱۸ آبان ۱۳۶۸] انبوهی از مردم آلمان شرقی و غربی در دو سوی دیوار برلین گرد آمدند و شروع به بالا رفتن از دیوار و تخریب آن کردند. با نابودی این نماد سرکوب دوران جنگ سرد، آلمان شرقی و غربی بار دیگر به یک کشور تبدیل شدند و در ۳ اکتبر ۱۹۹۰ [۱۱ مهر ۱۳۶۹] پیمان رسمی اتحاد دو آلمان را امضا کردند.

منبع: خبرآنلاین