نوموفوبیا؛ بیماری قرن ۲۱ و نگرانی تازه سازمان‌های بهداشتی

در حالی که ترس از عنکبوت، فضاهای بسته یا طوفان برای بسیاری از افراد شناخته‌شده است، نوع جدیدی از ترس در زندگی روزمره در حال گسترش است؛ ترسی که نه از یک حیوان یا موقعیت خاص، بلکه از قطع شدن ارتباط با تلفن همراه ناشی می‌شود.

به گزارش فرارو به نقل از نیوز ویک، ترس از عنکبوت، ارتفاع، فضاهای بسته و حتی طوفان از جمله فوبیاهای شناخته‌شده هستند، اما در سال‌های اخیر نوع دیگری از ترس توجه متخصصان را به خود جلب کرده است: «نوموفوبیا» (Nomophobia). این اصطلاح از عبارت انگلیسی «ترس از نداشتن تلفن همراه» گرفته شده و به شرایطی اشاره دارد که فرد از قطع شدن ارتباط خود با تلفن همراه و شبکه‌های ارتباطی دچار اضطراب می‌شود.

نوموفوبیا به عنوان نوعی وضعیت روان‌شناختی توصیف می‌شود که در آن فرد از جدا شدن از امکان ارتباط از طریق تلفن همراه هراس دارد. این وضعیت می‌تواند با علائمی مانند اضطراب، تغییر در الگوی تنفس، لرزش، تعریق، بی‌قراری، احساس سردرگمی و افزایش ضربان قلب همراه باشد.

با این حال، تشخیص نوموفوبیا همیشه ساده نیست. متخصصان معتقدند گاهی مشخص کردن اینکه فرد ابتدا به تلفن همراه وابسته شده و سپس علائم اضطرابی پیدا کرده، یا اینکه یک اختلال اضطرابی از قبل وجود داشته و خود را به شکل ترس از نبود تلفن همراه نشان داده، دشوار است.

رابطه نوموفوبیا با احساسات روزمره

با افزایش نگرانی‌ها درباره وابستگی به تلفن‌های هوشمند، پژوهشگران در مطالعه‌ای جدید بررسی کرده‌اند سطح نوموفوبیا چگونه با تغییرات احساسی روزانه و میزان مشغله افراد ارتباط پیدا می‌کند و چگونه این عوامل بر استفاده از گوشی برای مقابله با شرایط روانی مختلف تأثیر می‌گذارند.

در این پژوهش که در مجله «Healthcare» منتشر شده، ۳۷ فرد ۱۸ تا ۳۹ ساله به مدت چهار هفته مورد بررسی قرار گرفتند و در مجموع ۸۳۷ مشاهده روزانه از وضعیت آن‌ها ثبت شد. پژوهشگران استفاده از تلفن هوشمند را در سه گروه اصلی قرار دادند: استفاده از شبکه‌های اجتماعی، پیام‌رسانی فوری و استفاده‌های غیرارتباطی و غیرشبکه‌ای.

یافته‌ها نشان داد افرادی که سطح نوموفوبیای بالاتری دارند، مدت و دفعات بیشتری از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند. همچنین میان احساسات منفی و افزایش دفعات استفاده از شبکه‌های اجتماعی ارتباط قابل توجهی مشاهده شد.

پژوهشگران توضیح می‌دهند پیام‌رسانی فوری می‌تواند فرد را در معرض تعاملات اجتماعی غیرقابل پیش‌بینی و گاهی استرس‌زا قرار دهد، در حالی که شبکه‌های اجتماعی ممکن است با ایجاد رضایت فوری و نوعی «فرار کوتاه‌مدت» از واقعیت، به کاهش موقت اضطراب کمک کنند.

همزمانی احساس بد و بیکاری

یکی از یافته‌های قابل توجه این پژوهش، نقش میزان مشغله روزانه بود. در افراد دارای سطح بالای نوموفوبیا، زمانی که احساسات منفی با دوره‌های کم‌مشغله بودن همزمان می‌شد، دفعات استفاده از تلفن همراه به شکل محسوسی افزایش پیدا می‌کرد.

این افراد در چنین شرایطی نه‌تنها استفاده کلی بیشتری از گوشی داشتند، بلکه استفاده از شبکه‌های اجتماعی و سایر کاربردهای غیرشبکه‌ای تلفن همراه نیز افزایش پیدا می‌کرد. در مقابل، افرادی که سطح نوموفوبیای پایین‌تری داشتند، در برابر شرایط مختلف استرس‌زا الگوی نسبتاً ثابتی از استفاده از تلفن همراه نشان دادند.

این یافته‌ها نشان می‌دهد مسئله وابستگی به تلفن همراه را نمی‌توان صرفاً با تعداد ساعت‌های استفاده از صفحه نمایش سنجید. به اعتقاد پژوهشگران، برنامه‌های مقابله با وابستگی به گوشی باید در کنار کاهش زمان استفاده، مهارت‌های لازم برای مدیریت احساسات و مقابله سالم‌تر با اضطراب و حالات منفی را نیز تقویت کنند.

تلفن همراه؛ راهی برای فرار از احساسات؟

پژوهشگران معتقدند افرادی که توانایی کمتری در تنظیم هیجانات خود دارند، ممکن است تلفن همراه را به ابزاری بیرونی برای کسب اطمینان، پرت کردن حواس یا فرار موقت از احساسات ناخوشایند تبدیل کنند.

از سوی دیگر، حالت اضطرابی مداوم مرتبط با نوموفوبیا می‌تواند بخشی از منابع ذهنی مورد نیاز برای عملکردهای شناختی را مصرف کند. در نتیجه، فرد ممکن است بیشتر حواس‌پرت شود، ظرفیت حافظه کاری او کاهش پیدا کند و عملکرد اجرایی کلی ذهن نیز تضعیف شود.

به این ترتیب، مسئله فقط این نیست که فرد ساعت‌های زیادی را با گوشی سپری می‌کند. در موارد شدیدتر، تلفن همراه می‌تواند به وسیله‌ای تبدیل شود که فرد برای احساس امنیت، کاهش اضطراب یا فرار از افکار ناخوشایند به آن وابسته است.

نسل‌های قدیمی‌تر سال‌هاست به جوان‌ترها توصیه می‌کنند تلفن همراه خود را کنار بگذارند و زمان کمتری را با آن سپری کنند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد نگرانی درباره رابطه ناسالم با تلفن همراه ممکن است تا حدی جدی‌تر از یک توصیه ساده برای کاهش زمان استفاده باشد.

نوموفوبیا لزوماً به معنای اعتیاد قطعی به تلفن همراه نیست، اما می‌تواند نشانه‌ای از رابطه‌ای ناسالم با فناوری باشد؛ به‌ویژه زمانی که فرد احساس کند بدون گوشی نمی‌تواند آرام بماند یا با احساسات منفی خود کنار بیاید.

بنابراین، چه فرد علائم نوموفوبیا داشته باشد و چه نداشته باشد، بررسی الگوی استفاده شخصی از تلفن همراه می‌تواند مفید باشد. اگر گوشی از یک وسیله ارتباطی و سرگرمی به ابزاری تبدیل شود که فرد برای مدیریت اضطراب، تنهایی یا احساسات ناخوشایند ناچار است دائماً به آن پناه ببرد، شاید زمان آن رسیده باشد که این عادت جدی‌تر بررسی شود.