کشف مقبرۀ 3500 سالۀ زنی که برای «خدای آمون» آواز میخواند
کشف یک مقبره تازه، نقش مهم «زنان آوازخوان» در آیینهای مذهبی مصر باستان را روشن کرده است؛ زنانی از طبقات ممتاز که با آواز، رقص، طبل و سازهای آیینی، خدایان را فرا میخواندند. در دوره دودمان هجدهم، این نقش به حرفهای معتبر و ویژه زنان اشراف تبدیل شد.
فرادید| جشن سالانه «جشنواره زیبای دره» یکی از مهمترین آیینهای مصر باستان بود که در آن خدایان با مردگان سلطنتی و ثروتمندان ارتباط داده میشدند. در این مراسم، پیکرههای آمون، موت و خونسو از معبد کارناک خارج و با قایقهایی آیینی از نیل عبور داده میشدند تا مقبرهها و معابد مهم را متبرک کنند.
به گزارش فرادید؛ در این آیین، زنان آوازخوان در پیشاپیش کاروان حرکت میکردند، میخواندند، میرقصیدند، طبل میزدند و سازهای فلزی آیینی به نام سیستروم را تکان میدادند. صدای آنها برای فراخواندن خدایان و اعلام حضور آنان به مردم اهمیت داشت.
کشف تابوتهای دوباره دفنشده
در گورستان باستانی «ذراع ابوالنجا» در کرانه غربی نیل، باستانشناسان در میان لایهای از بقایای کاوشهای ۱۵۰ سال گذشته، به یک گذرگاه پنهان و مجموعهای از تابوتهای چوبی دست یافتند. تاکنون حدود ۱۰ تابوت از این محل بیرون آورده شده است. یکی از آنها متعلق به زنی به نام «مریت» بود که در دودمان هجدهم بهعنوان آوازخوان معبد آمون فعالیت میکرد.
به نظر میرسد این تابوتها در محل دفن اولیه خود نبودهاند، بلکه در دورهای از بحران، برای حفاظت از مردگان در برابر غارتگران و فرسایش، دوباره در یک محفظه مخفی دفن شدهاند. مصریان باستان در چنین شرایطی گاهی بقایای افراد مهم را از مقبرههایشان خارج و در مکانهای امنتر دفن میکردند.
آواز برای فراخواندن خدایان
وظیفه مریت بهعنوان آوازخوان آمون، خواندن سرودها، رقص و اجرای نغمهها و نیایشهایی برای فراخواندن خدایان بود. در مصر باستان، معابد هر روز برای خدایان آیینهای مفصلی برگزار میکردند. کاهنان معابد را پاک میکردند، بخور میسوزاندند و غذا و نوشیدنی پیشکش میکردند؛ اما آواز خواندن نیز بخش مهمی از این مراسم بود.
در جشنوارههای بزرگ، آوازخوانان پیشاپیش قایقهای مقدس حرکت میکردند و با طبل، سنجهای دستی و سیستروم فضای پرهیاهویی ایجاد میکردند. این صداها هم برای فراخواندن خدایان و هم برای آگاه کردن مردم از حرکت پیکرههای مقدس بود.
یک آوازخوان مشهور
یکی از مشهورترین زنان آوازخوان مصر باستان «نائونی» نام داشت که خدمتگزار آمونرع بود. مقبره او که متعلق به حدود سال ۱۰۵۰ پیش از میلاد است، حاوی طوماری ۱۷ فوتی از بخشهایی از کتاب مردگان بود.
بخشی از کتاب مردگان که در مقبره نائونی کشف شد
تصاویر و نوشتههای این طومار صحنه داوری اوزیریس و «وزن کردن قلب» را نشان میدهند؛ جایی که قلب نائونی در یک کفه ترازو و مائات، نماد نظم کیهانی، در کفه دیگر قرار دارد. متعادل بودن ترازو نشان میدهد که او میتواند با موفقیت وارد جهان پس از مرگ شود.
مریت، آوازخوان آمون
نوشتههای روی تابوت مریت نشان میدهد که او در دودمان هجدهم، یعنی بین حدود ۱۵۵۰ تا ۱۲۹۲ پیش از میلاد، زندگی میکرده است. این دودمان آغازگر دوره پادشاهی نوین مصر بود؛ دورهای که مصر به یکی از قدرتمندترین و ثروتمندترین حکومتهای جهان باستان تبدیل شد.
هرچند زنان آوازخوان پیش از این دوره نیز وجود داشتند، در زمان حکومت حتشپسوت جایگاه آنان تغییر مهمی پیدا کرد. این فرمانروای زن نقش آوازخوان را به یک عنوان رسمی و حرفهای در ساختار مذهبی تبدیل کرد و آن را به زنان طبقات ممتاز اختصاص داد.
مریت نیز طبق نوشتههای روی تابوتش، آوازخوان معبد آمون در کارناک بوده است. آمون در دوره پادشاهی نوین به مهمترین خدای تبس و یکی از قدرتمندترین خدایان مصر تبدیل شد. ثروت و نفوذ خاندان سلطنتی بهطور فزایندهای به معابد او اختصاص یافت و بعدها آمون با رع، خدای خورشید، ترکیب شد و آمونرع به عنوان «شاه خدایان» شناخته شد.
آوازخوانان آمون زنان صاحبمنزلتی بودند که آواز و موسیقی آیینی آنان برای آرام کردن خدایان، دور کردن آشوب و جلب برکت الهی برای مصر ضروری تلقی میشد.
مریت احتمالاً در اوج شکوفایی دودمان هجدهم، نقشی مهم در آیینهای مربوط به آمون ایفا میکرد. با این حال، درباره زندگی شخصی او هنوز اطلاعات زیادی در دست نیست و شاید کشفیات آینده بتواند جایگاه او را در میان زنان آوازخوان برجسته مصر باستان روشنتر کند.
