آیا پرندگان از پرواز لذت میبرند؟
وقتی پرندگان در آسمان شیرجه میزنند، دور خود میچرخند و بدون هدف مشخصی پرواز میکنند، آیا فقط در حال انجام رفتاری غریزی هستند یا واقعاً از این کار لذت میبرند؟
جورگ ماسن، پژوهشگر حوزه رفتار حیوانات و استاد دانشگاه اوترخت هلند،، سالها بعد توانست این پرسش را با آزمایشی علمی بررسی کند. پاسخدادن به چنین پرسشی آسان نیست، زیرا حیوانات نمیتوانند درباره احساسات خود صحبت کنند و پژوهشگران باید از روی رفتار، تصمیمها و نشانههای فیزیولوژیکی بدن آنها به نتیجه برسند.
پژوهشگران برای پاسخ به این پرسش، آزمایشی را در پارک پرندگان آویفونا در هلند طراحی کردند؛ جایی که شرایطی متفاوت با بسیاری از محیطهای نگهداری پرندگان فراهم است. در چند ماه از سال، پرندگان هر روز در ساعتهای مشخصی میتوانند آزادانه از محل نگهداری خود خارج و وارد فضای باز شوند.
پس از باز شدن درها، هر پرنده بدون هیچ دخالتی از سوی مراقبان تصمیم میگیرد که پرواز کند یا در محل خود باقی بماند. این انتخاب برای پرندگان هیچ پیامد مثبت یا منفی ندارد؛ نه برای پرواز پاداشی دریافت میکنند و نه برای ماندن جریمه میشوند. به همین دلیل، پژوهشگران میتوانستند بررسی کنند که آیا پرندگان از روی تمایل خودشان پرواز را انتخاب میکنند یا صرفاً به دلیل یک عامل بیرونی.
در پژوهش، ۱۷ طوطی کاکاتوی گالا شرکت کردند که در طبیعت برای پیداکردن دانه مسافتهای طولانی را طی میکنند. پژوهشگران مشاهده کردند این پرندگان تقریباً در تمام فرصتهای ۲۰ دقیقهای که برای پرواز در اختیارشان قرار گرفت، تصمیم گرفتند از محل خود خارج شوند و پرواز کنند.
مایکل مندل، پژوهشگر رفتار حیوانات در دانشگاه بریستول که در مطالعه حضور نداشت، میگوید انتخاب مداوم پرواز از سوی کاکاتوها با این احتمال سازگار است که آنها پرواز را تجربهای ارزشمند میدانند. البته همه پرندگان همیشه پرواز نکردند. فقط یک جفت کاکاتو در یکی از روزها ترجیح دادند در محل خود بمانند؛ آن روز بهتازگی لانههای جدیدی دریافت کرده بودند و به فعالیتهایی مانند جفتگیری و رفتارهای مربوط به انتخاب جفت مشغول بودند.
پژوهشگران پس از پرواز، تغییرات رفتاری دیگری هم مشاهده کردند. کاکاتوها بیشتر به جستوجوی غذا پرداختند، بدن خود را خاراندند و تاج پرهای سرشان را بیشتر بالا بردند. پژوهشگران این رفتارها را نشانههایی از افزایش هیجان مثبت پس از پرواز آزادانه تفسیر کردند.
به نوشته ساینتیفیک آمریکن، در بخش دیگری از آزمایش، پژوهشگران از روشی به نام آزمون سوگیری شناختی استفاده کردند؛ روشی که در مطالعات رفتار حیوانات برای بررسی وضعیت احساسی آنها به کار میرود. ایده روش این است که حیوانات، مانند انسانها، وقتی شرایط روحی بهتری دارند ممکن است اتفاقهای مبهم را خوشبینانهتر تفسیر کنند، اما در شرایط نامطلوب واکنش محتاطانهتر یا بدبینانهتری نشان دهند.
پژوهشگران ابتدا به کاکاتوها یاد دادند که موقعیتی مشخص با دریافت گردو، خوراکی مورد علاقهشان، ارتباط دارد. سپس در مرحله آزمایش، موقعیتهایی ایجاد کردند که نتیجه آنها مشخص نبود و بررسی کردند پرندگان چگونه واکنش نشان میدهند. کاکاتوهایی که چند روز فرصت پرواز آزاد داشتند، در مواجهه با این موقعیتهای نامشخص بیشتر به سمت گزینهای رفتند که احتمال دریافت گردو در آن وجود داشت؛ رفتاری که پژوهشگران آن را نشانهای از حالت ذهنی مثبتتر تفسیر کردند.
درمقابل، پرندگانی که برای چند روز امکان پرواز نداشتند، کمتر انتظار داشتند به خوراکی مورد علاقهشان برسند و واکنشهای محتاطانهتری نشان دادند. پژوهشگران از این تفاوت رفتاری نتیجه گرفتند که محرومیت از پرواز ممکن است روی وضعیت ذهنی کاکاتوها اثر بگذارد و فرصت انجام یک رفتار طبیعی مانند پرواز، احتمالاً با تجربهای مثبت برای آنها همراه است.
بااینحال، بررسی هورمونهای بدن پرندگان نتیجهی مورد انتظار را نشان نداد. دانشمندان پیشبینی کرده بودند پس از پرواز، سطح هورمون استرس کاهش پیدا کند، اما تغییر مشخصی مشاهده نشد. به گفته ماسن، احتمال دارد کاهش استرس ناشی از احساس بهتر با افزایش هورمونهای مرتبط با فعالیت فیزیکی پوشانده شده باشد، زیرا خود پرواز نیز برای بدن نوعی فعالیت شدید محسوب میشود.
پژوهشگران تأکید میکنند که هنوز نمیتوان با قطعیت گفت پرندگان مانند انسان احساس شادی میکنند. نسبتدادن احساسات پیچیده به حیوانات همیشه موضوعی بحثبرانگیز بوده است، زیرا رفتار بهتنهایی نمیتواند تجربه ذهنی موجود زنده را ثابت کند. بااینحال، اگر پرندگان توانایی تجربه آگاهانه احساسات را داشته باشند، نتایج مطالعه نشان میدهد که پرواز احتمالاً برای کاکاتوهای گالا تجربهای خوشایند است.
به گفته ماسن، برای کاکاتوهای گالا پرواز فقط یک حرکت فیزیکی نیست؛ بلکه نوعی «نیاز رفتاری» محسوب میشود. یعنی رفتاری که این پرندگان بهطور طبیعی انگیزه انجام آن را دارند. او معتقد است یافتههای این پژوهش میتواند در نگاه ما به نگهداری از پرندگان در محیطهای انسانی هم اهمیت داشته باشد؛ زیرا رفاه حیوانات فقط به جلوگیری از رنج محدود نمیشود و باید شرایطی فراهم شود که حیوان بتواند رفتارهای طبیعی خود را نیز انجام دهد.
منبع: خبرآنلاین
