آنچه درباره «طاعون ریوی» می‌دانیم

پس از مرگ مشکوک یکی از کارکنان آزمایشگاه تحقیقاتی طاعون در «سیبری» و واکنش‌های گسترده به انتشار این خبر در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی، از گمانه‌زنی‌ها و ادعاهای گمراه‌کننده گرفته تا ترس از تکرار تجربه کووید، سازمان جهانی بهداشت (WHO) از روسیه خواسته است تا اطلاعات بیشتری درباره این پرونده ارائه دهد.

به نقل از بی‌بی‌سی، هنوز دقیقا مشخص نیست چه عاملی باعث بیماری این پرسنل آزمایشگاهی شده اما گزارش‌های رسانه‌ای موجی از گمانه‌زنی‌ها را به راه انداخته است.

مقامات روسیه همچنان در حال بررسی علت مرگ این فرد هستند اما می‌گویند نتیجه آزمایش تمام کسانی که با این پژوهشگر در تماس بوده‌اند، از نظر ابتلا به طاعون ریوی منفی بوده است.

اما در این مرحله یکی از سوالاتی که ذهن بسیاری از مردم را درگیر کرده این است که طاعون ریوی چیست، چگونه گسترش می‌یابد و چقدر خطرناک است؟

طاعون ریوی یا تنفسی چیست؟

طاعون ریوی یک عفونت ریوی بسیار جدی است که اغلب به عنوان مرگبارترین نوع طاعون توصیف می‌شود.

دو نوع دیگر طاعون نیز وجود دارد شامل «طاعون خیارکی» که غدد لنفاوی را درگیر می‌کند و «طاعون سپتسمیک» (خونی) که خون را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

طاعون ریوی ممکن است پس از ابتلای اولیه به یکی از این انواع دیگر طاعون بروز کند.

علائم طاعون ریوی شامل تنگی نفس، درد قفسه سینه و اغلب سرفه همراه با خروج خون است.

این نوع طاعون نسبت به طاعون خیارکی، بیماری جدی‌تری محسوب می‌شود اما شیوع کمتری دارد.

آمار جهانی ابتلا به این سه نوع طاعون در هر سال متغیر است اما احتمالا رقمی بین ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ مورد را شامل می‌شود. همچنین بیشتر این موارد از نوع طاعون خیارکی هستند و بسیاری از آن‌ها در آفریقای مرکزی رخ می‌دهند اما مواردی نیز در نقاط دیگر جهان از جمله روسیه، هند، چین و ایالات متحده مشاهده می‌شود.

پروفسور «پیرو اولیارو»، استاد بیماری‌های عفونی مرتبط با فقر در دانشگاه آکسفورد در این باره می‌گوید: طاعون ناپدید نشده است. در واقع باکتری عامل آن موسوم به Yersinia pestis در زیستگاه‌های حیوانات در بسیاری از نقاط جهان وجود دارد. حدود ۲۰۰ گونه جونده می‌توانند این باکتری را در خود جای دهند و زیستگاه‌های آن در سراسر قاره آمریکا، اوراسیا و آفریقا یافت می‌شود.

وی تاکید می‌کند: بنابراین موارد پراکنده ابتلای انسانی همچنان رخ می دهد اما نظارت ثابت، اقدامات کنترل عفونت و درمان موثر آنتی بیوتیکی، ابزارهای مهمی برای محدود کردن تاثیر این باکتری بر جوامع انسانی هستند.

عامل بیماری چگونه منتشر می‌شود؟

طاعون یک بیماری عفونی است و توسط باکتری‌هایی ایجاد می‌شود که معمولا در پستانداران کوچک و کک‌های آن‌ها یافت می‌شوند.

شما ممکن است با گزیده شدن توسط کک آلوده یا تماس با حیوان آلوده، به این بیماری مبتلا شوید.

با این حال انتقال طاعون ریوی از انسان به انسان نیز امکان‌پذیر است؛ بدین صورت که قطرات حاوی عامل بیماری‌زا در اثر سرفه در هوا پخش شده و توسط فرد دیگری استنشاق می‌شوند، هرچند این نوع انتقال معمولاً نیازمند تماس بسیار نزدیک است.

همچنین اگر فرد به طاعون سپتسمیک (عفونت خون) مبتلا باشد و عفونت به ریه‌ها سرایت کند، ممکن است در مراحل بعدی به طاعون ریوی نیز دچار شود.

برخی نظریه‌ها حاکی از آن است که طاعون ریوی یکی از عوامل اصلیِ رویدادی بوده که به «مرگ سیاه» شهرت دارد؛ همان همه‌گیری عظیمی که در قرن چهاردهم جان میلیون‌ها نفر را در سراسر اروپا گرفت.

دکتر «زانیا استاماتاکی»، دانشیار ایمونولوژی ویروسی در دانشگاه بیرمنگام می‌گوید: بسیار مهم است که پژوهشگران بتوانند بیماری‌هایی مانند طاعون را مطالعه کنند.

او خاطرنشان کرد: درک می‌کنم که چرا ایده وجود طاعون در آزمایشگاه برای مردم نگران‌کننده است و همین امر توجیه می‌کند که چرا انجام این‌گونه تحقیقات حائز اهمیت است.

زانیا گفت: طاعون یک بیماری به‌ تاریخ‌پیوسته نیست. این بیماری همچنان در جمعیت جوندگان سراسر آفریقا، آسیا و قاره آمریکا بومی است و هر ساله موارد ابتلای انسانی از جمله شیوع نوع ریوی آن، رخ می‌دهد.

تشخیص بیماری، تولید واکسن و پایش مقاومت آنتی‌بیوتیکی، همگی نیازمند آزمایشگاه‌هایی هستند که این عامل بیماری‌زای زنده را نگهداری و روی آن مطالعه کنند. این اقدامات برای آمادگی در برابر شیوع بیماری حیاتی است.

آیا این بیماری قابل درمان است؟

به گفته سازمان جهانی بهداشت، طاعون ریوی دوره کمون بسیار کوتاهی دارد؛ گاهی تنها ۲۴ ساعت.

کارشناسان هشدار می‌دهند که اگر این بیماری به‌سرعت تشخیص داده و درمان نشود، تقریباً همیشه کشنده است.

اما خبر خوب این است که اگر درمان به‌موقع آغاز شود، بیماری طاعون به آنتی‌بیوتیک‌ها به‌خوبی پاسخ می‌دهد.

دکتر «مالیک گیبانی»، دانشیار بالینی در حوزه واکسینولوژی باکتریایی در امپریال کالج لندن در این باره می‌گوید: این عفونت به‌طور گسترده به‌عنوان تهدیدی جدی برای سلامت عمومی شناخته می‌شود. طاعون ریوی شکل بسیار شدیدی از بیماری طاعون است. برخی منابع علمی بیان می‌کنند که در صورت عدم درمان، میزان مرگ‌ومیر آن ۱۰۰ درصد است، هرچند دستیابی به آمار دقیق در عصر حاضر دشوار است. با این حال این بیماری با آنتی‌بیوتیک قابل درمان است به‌ویژه اگر درمان در مراحل اولیه آغاز شود.

به همین دلیل ممکن است به افرادی که احتمالاً در معرض خطر بالای ابتلا قرار داشته‌اند، درمان پیشگیرانه پس از مواجهه (با استفاده از آنتی‌بیوتیک) و/یا قرنطینه پیشنهاد شود.

در مورد پرونده روسیه، هنوز مشخص نیست که آیا فرد فوت‌شده به طاعون ریوی مبتلا بوده است یا خیر.

مقامات روسیه با صدور بیانیه‌ای اعلام کردند نتایج آزمایش‌ها نشان‌دهنده وجود هیچ‌گونه میکروارگانیسم مرتبط با فعالیت‌های شغلی بیمار نبوده است؛ از این رو، در این مرحله هنوز دقیقاً مشخص نیست چه اتفاقی رخ داده است.

منبع: ایسنا