چنگیز حبیبیان چرا دیگر نمی‌خواند؟
چنگیز حبیبیان از خوانندگان باسابقه موسیقی پاپ که سال‌ها در هر مناسبت و رویدادی آواز او به ویژه از صدا و سیما شنیده می‌شد، از دلایل کم‌کاری خود در سال‌های اخیر سخن گفت و با ارزیابی وضعیت موسیقی که به اعتقاد او تحت تاثیر شرایط اجتماعی و اقتصادی قرار گرفته است، گفت: «آینده برگزاری کنسرت‌ها به‌تدریج رو به زوال می‌رود.» حبیبیان معتقد است این حوزه برای ادامه فعالیت به پشتوانه ملی و دولتی نیاز دارد.
چنگیز حبیبیان از خوانندگان باسابقه موسیقی پاپ است که آخرین بار در پاییز ۱۴۰۲ در قالب پروژه مشترک «خاطره‌سازها» به صحنه بازگشت. این خواننده در نشست خبری کنسرت «خاطره‌سازها»، به کاهش فعالیت‌های اجرایی خوانندگان نسل خود اشاره کرد و با بیان اینکه در سال‌های گذشته کنسرت‌هایشان متوقف شده یا به‌ندرت برگزار شده است، گفت که این وضعیت دلایل مختلفی دارد.
ایسنا به بهانه فعالیت کمرنگ چنگیز حبیبیان در سال‌های اخیر، گفت‌وگویی با این خواننده درباره فعالیت‌های اخیرش و وضعیت فعلی موسیقی داشت که در ادامه مشروح آن را می‌خوانید.
ـ شما آخرین بار در سال ۱۴۰۲ و در کنسرت «خاطره‌سازها» روی صحنه رفتید و از آن زمان تاکنون اجرایی نداشته‌اید. در این سال‌ها در حوزه موسیقی به چه فعالیت‌هایی مشغول بوده‌اید؟
رشته اصلی من ساختمان است. دکترای معماری دارم و در حوزه نظام مهندسی فعالیت می‌کنم. با توجه به شرایط این روزهای موسیقی و به‌هم‌ریختگی وضعیت برگزاری کنسرت‌ها، در حال حاضر بیشتر در رشته اصلی خودم و روی پروژه‌های معماری فعالیت دارم. هرچند بازار این حوزه هم چندان وضعیت خوبی ندارد.
با این حال، کارهای تولیدشده زیادی دارم. فکر می‌کنم دست‌کم ۱۰ قطعه تولید کرده‌ام، اما هنوز فرصت نشده است آن‌ها را منتشر کنم. در واقع، مجال و حال‌وهوای جامعه به شکلی نیست که بخواهم این آثار را عرضه کنم. به هر حال، برای انجام هر کاری باید ثبات وجود داشته باشد؛ فرقی نمی‌کند این ثبات روحی، هنری یا اقتصادی باشد. در حال حاضر، نه‌تنها من، بلکه بیشتر اقشار جامعه چنین ثباتی را احساس نمی‌کنند که بتوانند یک کار جدی را دنبال کنند.
درحال حاضر کنسرت‌ها عملا به آن شکل گذشته برگزار نمی‌شوند. شاید از گوشه و کنار بشنویم که بعضی‌ها اتفاقاتی را رقم زده‌اند، اما خود من چند ماهی است که پیگیر برگزاری یک کنسرت هستم و هنوز این موضوع به سرانجام نرسیده است. در همین راستا تصمیم گرفتیم اجرایی را در دی‌ماه در یکی از سالن‌های بلک باکس با ظرفیت ۳۰۰ نفره روی صحنه ببریم تا مردم هم فرصتی برای عوض شدن حال‌وهوایشان داشته باشند.
ـ به نظر شما این بی‌ثباتی که از آن سخن گفتید چه تأثیری بر فعالیت هنرمندان گذاشته است؟
فعلاً شرایط غیرقابل پیش‌بینی است. آدم نمی‌داند فردا چه اتفاقی می‌افتد و تصوری از آینده ندارد. امیدوارم کسانی که دست‌اندرکار هستند، به‌ویژه مدیران ارشد کشور، بتوانند ثباتی را بر جامعه حاکم کنند.
از دست ما کاری برنمی‌آید، ما هنرمند هستیم و نهایتاً می‌توانیم در این زمینه قلمی بزنیم و قدمی برداریم. اما کسانی که مسئولیت و اختیار دارند، به‌ویژه مدیران ارشد فعلی کشور، باید برای ایجاد ثبات در جامعه تلاش کنند؛ چراکه در نهایت کار در دست آن‌هاست.
ـ همان‌طور که اشاره کردید و بررسی‌ها هم نشان می‌دهد تولیدات موسیقی در میان خوانندگانی که در دهه ۷۰ فعالیت پررنگ‌تری داشتند، به‌شدت کاهش پیدا کرده است. حتی هنرمندانی که در سال‌های اخیر آثار متعددی منتشر می‌کردند، حالا فعالیت کمتری دارند. از طرفی، دیگر شاهد انتشار آلبوم به شکل گذشته نیستیم و اگر اثری هم منتشر شود، بیشتر در قالب تک‌آهنگ است. نظر و ارزیابی شما درباره این وضعیت چیست؟
من دوستانی دارم که سازهایشان را فروخته‌اند و با پول آن امرار معاش می‌کنند. شرایط به جایی رسیده است که فردی با مدرک کارشناسی یا کارشناسی ارشد موسیقی، با وجود تحصیلات و سواد هنری، می‌گوید «سازی که در اختیار دارم در شرایط فعلی نمی‌تواند برای من نانی به همراه داشته باشد که بتوانم به خانه ببرم.»
هنرمندان خوبی را می‌شناسم که در حال حاضر به‌عنوان پیک موتوری کار می‌کنند. منظورم هنرمندان ضعیف نیستند، بلکه افرادی هستند که هرکدامشان می‌توانستند حرفی برای گفتن داشته باشند و حتی در جایگاه اول قرار بگیرند.
حال باتوجه به این میزان بی‌ثباتی و ناامیدی آیا در چنین شرایطی رمقی برای هنرمند باقی می‌ماند؟ آیا پولی برایش باقی می‌ماند که بخواهد قطعه‌ای تولید کند؟ هزینه‌ها سرسام‌آور است. اگر بخواهید کاری آکوستیک تولید کنید ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون تومان هزینه دارد.
بعد از تولید اثر، مسئله دیگری مطرح می‌شود، اینکه آن را کجا پخش کنید؟ صدا و سیما مدت‌هاست که در چنین فضاهایی سیر نمی‌کند. جایی هم وجود ندارد که بتوانیم به آن مراجعه کنیم و بگوییم اثر جدیدی منتشر کرده‌ایم و آن را پخش کنید تا دست‌کم مردم بشنوند و برای گوش دادن به آن مراجعه کنند، نه اینکه لزوماً آن را بخرند.
کمتر شاهد تولید آلبوم هستیم؛ زیرا تولید یک آلبوم هزینه‌ای میلیاردی دارد. اگر بخواهید آلبوم خوبی با آهنگسازان و ترانه‌سرایان خوب و با استفاده از سازهای مناسب و به‌صورت کاملاً آکوستیک ضبط کنید، باید بیش از یک میلیارد تومان هزینه کنید.
از طرف دیگر، کار به دست هوش مصنوعی افتاده است؛ جوانان یک ترانه دم‌دستی را به این ابزارها می‌دهند و خیلی سریع برایشان یک قطعه موسیقی تولید می‌کند. اگر هم کمی با نرم‌افزارها آشنایی داشته باشند، می‌توانند آثاری تولید کنند که دست‌کم از نظر شنیداری، تا حدودی قابل قبول و البته موقتی باشند. طبیعی است که در چنین شرایطی این راه را انتخاب کنند، چون هزینه چندانی ندارد.
این موضوع واقعاً تأسف‌بار است. در چنین شرایطی باید برای این وضعیت غصه خورد و ناراحت بود. متولیان فرهنگی ما هم در این مسئله دخیل هستند. نمی‌دانم واقعاً وزیر ارشاد و معاونان او و مسئولان صداوسیما چه نگاهی به این موضوع دارند.
ـ گفته می‌شود یکی از دلایل کاهش فعالیت هنرمندان این است که در قبال شنیده شدن آثارشان بازگشت مالی ندارند. در کشورهای دیگر، هنرمندان از طریق پلتفرم‌های مختلف و میزان پخش آثارشان درآمد کسب می‌کنند، اما در ایران چنین امکانی به شکل متداول وجود ندارد. این مسئله چقدر می‌تواند در کاهش تولیدات موسیقی تأثیرگذار باشد؟
بله، در کشورهایی که کپی‌رایت رعایت می‌شود، وقتی آهنگی تولید و پخش می‌شود، بابت هر بار پخش آن از رادیو و تلویزیون، مبلغی به‌عنوان حمایت و حق هنرمند به خواننده تعلق می‌گیرد و به حساب او واریز می‌شود. اما در کشور ما باید برویم و التماس کنیم که اثرمان را پخش کنند، تازه در نهایت هم پخش نمی‌کنند! متأسفانه در حال حاضر قشر هنرمندان به‌شدت نیازمند حمایت هستند.
مجموعه این مسائل با یکدیگر تضاد دارند و آدم را به سمت ناامیدی می‌برند. البته همه‌چیز یک روز درست خواهد شد، ارتباطات خوبی شکل خواهد گرفت و این جنگ هم تمام می‌شود. هیچ اتفاقی همیشگی نیست.
در کنار این مسائل، نباید از فرهنگ دور شویم؛ از انسانیت، مهر و محبت و مهربانی فاصله گیریم. نباید شرایط به شکلی شود که هرکسی از این وضعیت سوءاستفاده کند، مثلاً صاحب یک استودیو از فرصت استفاده کند و قیمت‌ها را بالا ببرد.
از طرف دیگر، پلتفرم‌های خارجی هم شرایط خاص خودشان را دارند. هنرمند در اینجا با این پرسش مواجه می‌شود که به کجا مراجعه کند؟ فعالیت در پلتفرم‌های غیرایرانی ممکن است برایش دردسرساز شود، اینکه چرا با فلان شبکه همکاری کرده، چرا چنین حرفی زده یا چرا آن کار را انجام داده است. آن‌ها هم به هر حال مسائل و محدودیت‌های خودشان را دارند. ما در ایران زندگی می‌کنیم و باید قوانین ایران را صددرصد رعایت کنیم. افرادی که در ایران زندگی می‌کنند باید تابع این قوانین باشند.
ـ همان‌طور که اشاره کردید، هزینه برگزاری کنسرت بسیار بالا رفته است. حتی هنرمندانی که همیشه پرکار بودند، مانند گذشته پس از پایان ایام سوگواری، کنسرت‌های چندانی در تهران برگزار نکردند و بیشتر اجراهایشان در شهرستان‌ها بود. به نظر می‌رسد با توجه به قیمت‌های فعلی، تهیه‌کنندگان هم تمایل چندانی به برگزاری کنسرت پاپ در تهران ندارند. اگر این روند ادامه پیدا کند، آینده برگزاری کنسرت‌ها را چگونه پیش‌بینی می‌کنید؟
آینده برگزاری کنسرت‌ها به‌تدریج رو به زوال می‌رود و این مسئله کاملاً مشخص است. وقتی مسیری را پیش روی خود می‌بینید که در انتهای آن روشنایی وجود ندارد، چه آینده‌ای می‌توانید برایش تصور کنید؟
دست‌کم در حوزه هنر و به‌ویژه موسیقی، تهیه‌کننده باید از نظر اقتصادی سودی به دست بیاورد. یک بار ضرر می‌کند، دو بار ضرر می‌کند، اما بالاخره او هم زندگی و زن و بچه دارد و نمی‌تواند همین‌طور سرمایه‌گذاری کند. مگر چقدر سرمایه در اختیار دارد که بخواهد مدام هزینه کند و در نهایت هم اتفاقی نیفتد؟
متولیان فرهنگی باید به این موضوع ورود کنند، چون مسئله از نظر سرمایه‌گذاری و هزینه‌ها بسیار سنگین است و دیگر کار یک یا دو نفر نیست. این حوزه واقعاً به یک پشتوانه ملی و به تعبیری دولتی نیاز دارد. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی باید ورود کند و صداوسیما هم باید نقش خود را ایفا کند؛ به هر حال، این مجموعه‌ها بودجه دارند.
مدت‌هاست که ما برای رسانه ملی کاری نخوانده‌ایم. من ۳۰ سال است که در مرکز موسیقی فعالیت دارم، اما در این دو سه سال حتی یک کار هم به ما ارجاع نشده است. فکر می‌کنم تنها یک قطعه برای ماه محرم، آن هم دو سال پیش، خواندم. بعد از آن دیگر اثری به ما پیشنهاد نشده است، نه یک کار ترانه و موسیقی، نه یک اثر ارکسترال که تولید شود.
این مسئله فقط مربوط به من نیست، برای بسیاری از هم‌نسلان من و حتی خوانندگان جدید هم همین وضعیت وجود دارد. تعداد زیادی از این خوانندگان، شاید بیش از ۲۰ تا ۳۰ هزار نفر و حتی حدود ۴۰ هزار نفر، در آزمون‌ها شرکت کرده و پذیرفته شده‌اند، اما هیچ دعوتی برای همکاری با آن‌ها صورت نگرفته است.
در نهایت، این افراد هم به دنبال زندگی خودشان می‌روند. کسی که حرفه‌ای موسیقی را بلد بوده، به سراغ کار دیگری می‌رود و کسی هم که مهارت دیگری نداشته، راننده اسنپ یا پیک موتوری می‌شود. به هر حال، اتفاق خاصی نمی‌افتد و این وضعیت واقعاً بد است؛ چراکه فرهنگ است که یک کشور را می‌سازد و به آن هویت و پایداری می‌بخشد. هنر است که یک کشور را ماندگار می‌کند و به آن دوام می‌دهد. به نظر من، مسائل دیگر به‌تنهایی نمی‌توانند چنین تأثیری داشته باشند. بنابراین، ما باید در درجه اول روی این موضوع و مقوله فرهنگ کار کنیم و در جامعه فرهنگ‌سازی داشته باشیم.
دست‌کم باید به این درک برسیم که مثلاً وقتی کشور در شرایط جنگی قرار دارد، زمان مناسبی برای گران کردن اقلام و کالاها نیست. مردم به اندازه کافی گرفتاری دارند و نباید فشار بیشتری به آن‌ها وارد کرد. البته این موضوع هم به فرهنگ‌سازی در جامعه بستگی دارد؛ کاری که مسئولیت آن هم بر عهده ما نیست.
