تصاویر| دنبالههای سینمایی که لزومی نداشت ساخته شوند!
دنبالهسازی در سینما بهخودیخود اتفاق بدی نیست. چهبسا بعضی از قسمتهای دوم نهتنها چیزی از فیلم اصلی کم نکردهاند، بلکه توانستهاند جهان داستانی را گسترش دهند و حتی از نسخه نخست فراتر بروند. اما مشکل از جایی آغاز میشود که ادامه یک داستان، بهجای داشتن ضرورت روایی، صرفاً به تصمیمی اقتصادی تبدیل میشود.
گاهی یک فیلم دقیقاً در بهترین نقطه ممکن به پایان میرسد. داستان خود را روایت کرده، شخصیتهایش را به سرانجام رسانده و مخاطب را با حسی از رضایت، شگفتی یا حتی ابهام از سالن سینما بیرون فرستاده است.
چنین آثاری نیازی به توضیح بیشتر ندارند، چون تمام آنچه باید گفته شود، در همان یک فیلم خلاصه شده است. با این حال، موفقیت تجاری، محبوبیت شخصیتها و البته وسوسه تکرار فرمولهای پولساز، گاهی باعث میشوند سازندگان به سراغ داستانهایی بروند که شاید اصلاً نیازی به ادامه پیدا کردن نداشتهاند.
دنبالهسازی در سینما بهخودیخود اتفاق بدی نیست. چهبسا بعضی از قسمتهای دوم نهتنها چیزی از فیلم اصلی کم نکردهاند، بلکه توانستهاند جهان داستانی را گسترش دهند و حتی از نسخه نخست فراتر بروند. اما مشکل از جایی آغاز میشود که ادامه یک داستان، بهجای داشتن ضرورت روایی، صرفاً به تصمیمی اقتصادی تبدیل میشود. در این شرایط، شخصیتهایی که پیشتر به نقطه پایانی مناسبی رسیده بودند، دوباره وارد ماجراهایی میشوند که نه تازگی چندانی دارند و نه تأثیر قابلتوجهی بر میراث فیلم اصلی میگذارند.
گاهی نتیجه، اثری تکراری و قابلپیشبینی است و گاهی حتی دنبالهای که با تغییر مسیر داستان، از جذابیت و هویت قسمت نخست فاصله میگیرد. در این مقاله سراغ فیلمهایی میرویم که شاید بهتر بود همان یک قسمت باقی میماندند. آثاری که پایانبندی آنها بهاندازه کافی کامل بود و ادامه پیدا کردنشان بیش از آنکه ضرورتی هنری داشته باشد، پاسخی به عطش بازار برای موفقیت تجاری دوباره بود.
Kung Fu Panda 4 (2024)

وقتی صحبت از انیمیشنهای محبوب و خاطرهانگیز میشود، بعید است نام پاندای کونگفوکار از قلم بیفتد. مجموعهای که در سال ۲۰۰۸ با قسمت اول خود به پرده سینماها آمد و خیلی زود توانست جایگاه ویژهای میان مخاطبان سینما، بهخصوص علاقهمندان انیمیشن پیدا کند. قسمت اول اثری فوقالعاده بود که با ترکیب هوشمندانه کمدی، اکشن، احساسات و پیامهای اخلاقی، داستان ساده اما جذابی از یک پاندای بانمک و دستوپاچلفتی را روایت میکرد که برخلاف تمام پیشبینیها به یک جنگجوی اژدها تبدیل میشد. شخصیتپردازی دوستداشتنی پو، شوخیهای بهیادماندنی و مسیر تحول او باعث شدند با انیمیشنی روبهرو باشیم که چیزی فراتر از یک سرگرمی معمولی بود.
با این حال، هرچه مجموعه جلوتر رفت، کیفیت آن نیز تا حدودی سیر نزولی پیدا کرد. قسمت دوم با وجود فاصله گرفتن از تازگی و جذابیت نسخه نخست، همچنان اثری قابل قبول و حتی از نظر داستانی پختهتر در بعضی جنبهها بود. قسمت سوم هم اگرچه نتوانست به اندازه دو فیلم قبلی تأثیرگذار ظاهر شود، اما همچنان سرگرمکننده بود و میشد از تماشای آن لذت برد. به همین دلیل، تصور اینکه این مجموعه با سه قسمت به پایان برسد، چندان هم ناخوشایند نبود.
اما سال ۲۰۲۴ و انتشار قسمت چهارم، تمام معادلات را تغییر داد. فیلمی که بهجای گسترش هوشمندانه دنیای پو، بیشتر شبیه تلاشی برای زنده نگه داشتن یک برند تجاری به نظر میرسید. داستان کمرمق، شخصیتهای نهچندان جذاب، شوخیهای تکراری و فقدان آن شور و هیجان آشنای قسمتهای قبلی، باعث شدند با یکی از ضعیفترین تجربههای این مجموعه روبهرو شویم. حتی بازگشت پو هم نتوانست کمکی به نجات فیلم کند. قسمت چهارم نهتنها چیز قابلتوجهی به میراث این مجموعه اضافه نکرد، بلکه با افت محسوس کیفیت خود، زخمی کاری بر پیکر پاندای کونگفوکار دوستداشتنی وارد کرد. شاید بهتر بود سازندگان همان قسمت سوم را پایان ماجراجوییهای پو در نظر میگرفتند و اجازه میدادند این پاندای دوستداشتنی با خاطرهای دلپذیر در ذهن مخاطبان باقی بماند.
Joker: Folie à Deux (2024)

در سال ۲۰۱۹، تاد فیلیپس با ساخت جوکر یکی از متفاوتترین روایتهای سینمایی از شخصیتهای دنیای کمیک را به مخاطبان ارائه کرد. فیلمی که برخلاف بسیاری از آثار ابرقهرمانی، نه به دنبال نمایش نبردهای پرزرقوبرق و قهرمانان شکستناپذیر بود و نه قصد داشت با جلوههای ویژه تماشاگر را سرگرم کند.
جوکر داستان مردی تنها، طردشده و آسیبدیده بود که در میان بیتفاوتی جامعه و فشارهای روانی، آرامآرام به شخصیتی هولناک تبدیل میشد. بازی خیرهکننده واکین فینیکس، فضاسازی تلخ و واقعگرایانه و نگاه متفاوت فیلم به جنون و فروپاشی روانی، آن را به اثری ماندگار تبدیل کردند. فیلم حتی توانست جایزه اسکار بهترین بازیگر مرد را برای فینیکس به ارمغان بیاورد و به یکی از موفقترین آثار اقتباسی از دنیای کمیک تبدیل شود.
نکته مهم این بود که جوکر در پایان به نقطهای رسیده بود که عملاً نیازی به ادامه داستان احساس نمیشد.
آرتور فلک مسیر تحول خود را طی کرده بود و فیلم با پایانی بحثبرانگیز و در عین حال تأملبرانگیز، مخاطب را با پرسشهای مختلفی تنها میگذاشت. شاید همین ابهام و فضای تاریک یکی از مهمترین دلایل ماندگاری فیلم اول بود. با این حال، تاد فیلیپس در سال ۲۰۲۴ تصمیم گرفت بار دیگر به سراغ این شخصیت برود و این بار جوکر: جنون مشترک را با حضور واکین فینیکس و لیدی گاگا روانه سینماها کند.
نتیجه اما چیزی نبود که طرفداران انتظارش را داشتند. فیلم با اضافه کردن عناصر موزیکال، تلاش کرد مسیر متفاوتی را در پیش بگیرد، اما این انتخاب نهتنها به جذابیت داستان کمک چندانی نکرد، بلکه در بسیاری از لحظات باعث از بین رفتن ریتم روایت شد. شخصیتپردازی ضعیف، کشدارشدن غیرمنطقی اتفاقات و ناتوانی در ایجاد تأثیر روانشناسانه قسمت نخست، از مهمترین مشکلات فیلم بودند. البته متفاوت بودن یک دنباله لزوماً ایراد محسوب نمیشود، اما تفاوت زمانی ارزشمند است که به غنای داستان کمک کند. جنون مشترک در نهایت بیشتر از آنکه یک ادامه ضروری برای جوکر باشد، تجربهای ناامیدکننده بود که نتوانست میراث قسمت اول را حفظ کند. شاید آرتور فلک همانجا که در سال ۲۰۱۹ رهایش کردیم، بهتر در خاطرمان باقی میماند و او را بهتر درک میکردیم.
The Matrix Resurrections (2021)

بعضی فیلمها آنقدر تأثیرگذار و جریانساز هستند که گذر زمان هم نمیتواند از ارزش آن بکاهد. ماتریکس ساخته خواهران واچوفسکی در سال ۱۹۹۹ یکی از همین آثار است. فیلمی که با ایدههای فلسفی، روایت پیچیده، جلوههای بصری انقلابی و سکانسهای اکشن خلاقانهاش، نهتنها سینمای علمیتخیلی را متحول کرد، بلکه تأثیرش را میتوان در بسیاری از آثار سینمایی سالهای بعد مشاهده کرد. داستان نئو و دنیایی که انسانها بدون آگاهی از حقیقت در آن زندگی میکردند، بهاندازهای جذاب و عمیق بود که هنوز هم پس از گذشت چند دهه، بحث درباره مفاهیم و لایههای مختلف آن ادامه دارد.
سهگانه ماتریکس در مجموع توانسته بود مسیر داستانی مشخصی را طی کند و با قسمت سوم یعنی انقلابهای ماتریکس به نقطه پایانی خود برسد. شاید همه مخاطبان از پایانبندی آن رضایت کامل نداشتند، اما دستکم احساس میشد داستان نئو و نبرد انسانها با ماشینها به سرانجام مناسبی رسیده است. به همین دلیل، وقتی خبر ساخت قسمت چهارم پس از حدود ۱۸ سال منتشر شد، این سؤال به وجود آمد که واقعاً چه چیزی برای گفتن باقی مانده است؟
ماتریکس: رستاخیزها در سال ۲۰۲۱ اکران شد و بازگشت کیانو ریوز و کری-ان ماس به نقشهای محبوبشان رقم خورد. اما برخلاف انتظارات، نتیجه امیدوارکننده نبود. فیلم در بخشهایی تلاش میکند با ارجاع به قسمتهای قبلی و حتی شوخی با دنبالهسازیهای هالیوود، رویکرد متفاوتی داشته باشد، اما این خودآگاهی و بازی با خاطرات مخاطب نمیتواند ضعفهای اساسی روایت را پنهان کند. داستان در بسیاری از لحظات کشدار و کمرمق به نظر میرسد و آن حس شگفتی و خلاقیتی که زمانی هویت اصلی ماتریکس بود، جای خود را به تکرار ایدههای آشنا داده است. شاید بزرگترین مشکل رستاخیزها این باشد که بعد از این همه سال، دلیل قانعکنندهای برای بازگشت به دنیای ماتریکس ارائه نمیدهد. ساخت قسمت چهارم عملاً یکی از بدترین تصمیمهای ممکن برای مجموعهای بود که میتوانست با همان سهگانه در تاریخ سینما ماندگار بماند. گاهی بهترین راه احترام گذاشتن به یک شاهکار، دست نزدن به آن است!
Son of the Mask (2005)

گاهی اوقات موفقیت یک فیلم آنقدر چشمگیر است که سازندگان را به فکر تکرار فرمول آن میاندازد، اما مشکل از جایی شروع میشود که تصور میکنند صرفاً با استفاده دوباره از یک ایده محبوب میتوانند همان جادوی گذشته را زنده کنند. ماسک محصول ۱۹۹۴ با بازی جیم کری یکی از بهترین نمونههای کمدی فانتزی دهه نود میلادی بود. فیلمی پرانرژی، خلاقانه و سرشار از لحظات بامزه که با تکیه بر تواناییهای حیرتآور جیم کری در اجرای کمدی فیزیکی، به اثری محبوب و ماندگار تبدیل شد. ترکیب جلوههای ویژه جذاب، طراحی بصری متفاوت و شخصیت عجیب و دوستداشتنی استنلی ایپکیس باعث شد ماسک به یکی از خاطرهانگیزترین فیلمهای آن دوران تبدیل شود.
با چنین موفقیتی، انتظار میرفت اگر قرار است دنبالهای ساخته شود، دستکم بخشی از جذابیتهای نسخه اصلی را حفظ کند. اما اتفاقی که در سال ۲۰۰۵ و با اکران پسر ماسک رخ داد، چیزی فراتر از یک دنباله ضعیف بود. فیلم این بار بدون حضور جیم کری و با داستانی کاملاً متفاوت، سراغ شخصیت دیگری رفت که بهواسطه ماسک جادویی وارد ماجراهای عجیبوغریبی میشد. نتیجه اما بهشدت ناامیدکننده از آب درآمد.
بزرگترین مشکل فیلم، فقدان همان چیزی بود که نسخه اصلی را جذاب میکرد. جیم کری با انرژی مهارنشدنی، حرکات اغراقآمیز و استعداد کمنظیرش در کمدی، بخش مهمی از هویت ماسک بود. حذف او بهتنهایی ضربه بزرگی به دنباله وارد کرد، اما مشکل فقط به این موضوع محدود نمیشد. شوخیهای کودکانه، جلوههای ویژه نهچندان دلنشین، داستان بیمعنا و شخصیتهایی که بهسختی میشد با آنها ارتباط برقرار کرد، باعث شدند فیلم حتی در حد یک سرگرمی معمولی هم ظاهر نشود. پسر ماسک نهتنها نتوانست موفقیت قسمت اول را تکرار کند، بلکه به یکی از نمونههای مشهور دنبالهسازیهای فاجعهبار سینما تبدیل شد. شاید اگر سازندگان به همان فیلم سال ۱۹۹۴ بسنده میکردند، ماسک با خاطرهای بسیار خوشایندتر در ذهن مخاطبان باقی میماند. بعضی شخصیتها واقعاً نیازی به بازگشت ندارند و ماسک یکی از بهترین مثالهای این موضوع است.
Hotel Transylvania: Transformania (2022)

مجموعه هتل ترانسیلوانیا از آن دسته انیمیشنهایی بود که با تکیه بر ایدهای ساده اما خلاقانه، توانست مخاطبان زیادی را جذب کند. قسمت اول در سال ۲۰۱۲ با معرفی هتلی مخصوص هیولاها و شخصیتی دوستداشتنی به نام دراکولا، ترکیبی سرگرمکننده از کمدی، ماجراجویی و روابط خانوادگی را به نمایش گذاشت. قسمت دوم و سوم هم با وجود اینکه نتوانستند به اندازه نسخه نخست تازگی داشته باشند، تقریباً آثار قابل قبولی بودند و لحظات بامزه و جذابی برای مخاطبان فراهم میکردند. در مجموع، سه فیلم نخست توانسته بودند دنیای شخصیتها را گسترش دهند و به نظر میرسید داستان این خانواده عجیبوغریب به پایانی مناسب رسیده است.
اما در سال ۲۰۲۲، قسمت چهارم با عنوان هتل ترانسیلوانیا: ترانسفورمانیا منتشر شد. این بار ماجرا حول دستگاهی میچرخید که باعث میشد انسانها به هیولا و هیولاها به انسان تبدیل شوند. ایدهای که در نگاه اول میتوانست موقعیتهای کمدی جذابی خلق کند، اما در عمل نتوانست به اندازه کافی سرگرمکننده باشد. تکرار شوخیهای آشنا، داستان نسبتاً قابل پیشبینی و استفاده بیشازحد از موقعیتهای اغراقآمیز باعث شدند فیلم جذابیت سه قسمت قبلی را نداشته باشد.
البته نمیتوان گفت قسمت چهارم کاملاً فاقد لحظات سرگرمکننده است، اما مشکل اصلی اینجاست که دیگر چیز تازهای برای ارائه ندارد. حتی تغییر صداپیشه دراکولا و غیبت آدام سندلر در این قسمت نیز برای بسیاری از طرفداران خوشایند نبود. شاید بهتر بود سازندگان پس از سه قسمت، پرونده هتل ترانسیلوانیا را میبستند و اجازه میدادند این مجموعه با همان خاطرات شیرین در ذهن مخاطبان باقی بماند.
Independence Day: Resurgence (2016)

در سال ۱۹۹۶، رولند امریش با ساخت روز استقلال یکی از بهیادماندنیترین فیلمهای علمیتخیلی و فاجعهمحور تاریخ سینما را روانه پرده کرد. فیلمی که با نمایش حمله گسترده موجودات فضایی به زمین، صحنههای تخریب عظیم، جلوههای ویژه تماشایی و لحظات حماسی، به موفقیتی چشمگیر در گیشه دست یافت. حضور بازیگرانی مانند ویل اسمیت نیز به جذابیت اثر کمک زیادی کرد. روز استقلال شاید از نظر داستانی بینقص نبود، اما دقیقاً میدانست چگونه مخاطب را سرگرم کند و تجربهای هیجانانگیز و سینمایی از یک تهاجم فرازمینی ارائه دهد.
با وجود موفقیت بزرگ فیلم، داستان آن در پایان به نقطهای رسیده بود که ابداً نیازی به ادامه پیداکردن نداشت. انسانها در نبردی نفسگیر توانسته بودند مهاجمان را شکست دهند و زمین را نجات دهند. همین پایانبندی، روز استقلال را به یک اثر کامل در سبک خودش تبدیل میکرد. اما بیست سال بعد سازندگان تصمیم گرفتند بار دیگر به سراغ این جهان بروند و قسمت دوم را با عنوان روز استقلال: بازخیز بسازند.
فیلم در سال ۲۰۱۶ اکران شد، اما خیلی زود مشخص شد که تکرار موفقیت نسخه اصلی کار سادهای نیست. غیبت ویل اسمیت، یکی از مهمترین چهرههای قسمت نخست، ضربه قابلتوجهی به جذابیت دنباله وارد کرد. از طرف دیگر، داستانی شلوغ و کمرمق، شخصیتهای متعدد و کمعمق و صحنههای اکشنی که بیشتر از آنکه هیجانانگیز باشند، صرفاً پرزرقوبرق به نظر میرسیدند، باعث شدند فیلم نتواند تأثیرگذاری نسخه اصلی را تکرار کند. بازخیز نمونه دیگری از دنبالههایی است که تصور میکنند گسترش مقیاس داستان و افزودن جلوههای ویژه بیشتر، الزاماً به معنای ساخت فیلمی بهتر است. گاهی یک ایده موفق فقط برای همان یک فیلم ظرفیت دارد و روز استقلال دقیقاً یکی از همین نمونههاست. شاید بهتر بود زمین همان سال ۱۹۹۶ برای همیشه از شر مهاجمان فضایی خلاص میشد!
Despicable Me 4 (2024)

ظاهراً سال ۲۰۲۴ را باید سال دنبالههای ناامیدکننده سینما نامید! بعد از آثاری مثل جوکر: جنون مشترک و پاندای کونگفوکار ۴، حالا به سومین فیلم این فهرست میرسیم که در همین سال اکران شد و بار دیگر نشان داد محبوبیت یک مجموعه لزوماً به معنای ضرورت ادامه دادن آن نیست.
مجموعه من نفرتانگیز از همان قسمت اول در سال ۲۰۱۰ توانست با ایدهای جذاب و شخصیتی متفاوت به نام گرو، جایگاه ویژهای میان انیمیشنهای کمدی پیدا کند. ترکیب یک شرور سابق با سه دختر دوستداشتنی، مینیونهای بامزه و موقعیتهای طنزآمیز، فرمولی بود که بهخوبی جواب داد. قسمت دوم نیز توانست موفقیت نسخه نخست را ادامه دهد و قسمت سوم هم با وجود نشانههایی از تکرار، همچنان اثری سرگرمکننده بود. اما به نظر میرسید داستان گرو و خانوادهاش دیگر به اندازه کافی روایت شده است.
با این حال، در سال ۲۰۲۴ قسمت چهارم از راه رسید تا ثابت کند گاهی اصرار بر ادامه یک فرنچایز میتواند نتیجهای کاملاً معکوس داشته باشد. داستان این بار گرو را درگیر ماجرای شروری به نام ماکسیم لو مال میکند. شخصیتی که قرار است تهدید بزرگی باشد، اما در عمل نه جذابیت خاصی دارد و نه آنقدر پرداخت شده که بتواند به یک ضدقهرمان بهیادماندنی تبدیل شود. حضور او بیشتر بهانهای برای راه انداختن چند ماجرای پراکنده است تا شکلگیری یک تقابل واقعاً هیجانانگیز.
مشکل فیلم فقط به شرور ضعیف محدود نمیشود. داستان بیش از حد شلوغ است، شخصیتهای فرعی فرصت کافی برای درخشش ندارند و پایانبندی نیز بهشدت آبکی و غیرقانعکننده به نظر میرسد. اتفاقات مهم داستان بدون پرداخت مناسب جمع میشوند و مخاطب درنهایت با پایانی روبهرو میشود که بیش از آنکه رضایتبخش باشد، خندهدار و ناامیدکننده است. من نفرتانگیز ۴ شاید در گیشه موفق بوده، اما از نظر خلاقیت و کیفیت داستانی یک عقبگرد محسوس برای مجموعه محسوب میشود. ظاهراً گرو هم مثل بسیاری از شخصیتهای محبوب سینما، قربانی اصرار هالیوود به ادامه دادن داستانهایی شده که مدتها پیش حرفشان را زدهاند.
Coming 2 America (2021)

برخی فیلمها با گذشت زمان به آثاری کالت و خاطرهانگیز تبدیل میشوند و همین محبوبیت باعث میشود سازندگان وسوسه شوند پس از سالها دوباره به سراغ شخصیتهایشان بروند. سفر به آمریکا محصول سال ۱۹۸۸ با بازی ادی مورفی یکی از همین آثار بود. کمدی جذابی که با داستان شاهزادهای آفریقایی، سفرش به آمریکا و تلاش برای پیدا کردن عشق واقعی، توانست مخاطبان زیادی را سرگرم کند. بازی درخشان ادی مورفی، شخصیتهای بامزه و موقعیتهای کمدی متنوع، فیلم را به یکی از آثار محبوب کارنامه این بازیگر تبدیل کرد. با این حال، داستان در همان قسمت اول به سرانجام مناسبی رسیده بود و واقعاً نیازی به ادامه نداشت.
اما پس از گذشت بیش از سه دهه، در سال ۲۰۲۱ قسمت دوم منتشر شد تا بار دیگر مخاطبان را به دنیای این شخصیت بامزه و متفاوت ببرد. بازگشت ادی مورفی و آرسنیو هال در نگاه اول اتفاق هیجانانگیزی به نظر میرسید، اما فیلم خیلی زود نشان داد که صرفاً حضور بازیگران قدیمی نمیتواند جادوی گذشته را تکرار کند و ممکن است به جای موفقیت، فاجعه خلق کند.
داستان بیمحتوا، شوخیهای تکراری و تکیه بیشازحد بر نوستالژی، باعث شدند قسمت دوم نتواند هویت مستقل و جذابی برای خود بسازد. فیلم بیشتر از آنکه یک ماجراجویی تازه باشد، مجموعهای از ارجاعات به قسمت اول بود که سعی داشت با یادآوری خاطرات قدیمی مخاطب را راضی نگه دارد. سفر به آمریکا ۲ شاید برای طرفداران قدیمی لحظاتی نوستالژیک داشته باشد، اما درنهایت دنبالهای غیرضروری بود که نشان داد بعضی خاطرات بهتر است دستنخورده باقی بمانند.
Men in Black: International (2019)

مجموعه مردان سیاهپوش یکی از دوستداشتنیترین آثار علمیتخیلی و کمدی اواخر دهه ۹۰ میلادی بود. قسمت اول در سال ۱۹۹۷ با ترکیب هوشمندانهای از کمدی، اکشن و موجودات عجیبوغریب، دنیایی سرگرمکننده خلق کرد که با بازی جذاب ویل اسمیت و تامی لی جونز به موفقیت بزرگی رسید. شیمی فوقالعاده این دو بازیگر، شوخیهای بهیادماندنی و ایده جذاب سازمانی مخفی برای کنترل موجودات فضایی، هویت اصلی مجموعه را شکل میدادند. دو قسمت بعدی هم با وجود افتوخیزهایی، همچنان توانستند تا حد زیادی جذابیت این جهان را حفظ کنند.
اما در سال ۲۰۱۹، سازندگان تصمیم گرفتند بدون حضور دو شخصیت اصلی مجموعه، بار دیگر به سراغ دنیای مردان سیاهپوش بروند. مردان سیاهپوش: بینالمللی با حضور کریس همسورث و تسا تامپسون تلاش کرد نسل تازهای از مأموران مخفی را معرفی کند و جان دوبارهای به این مجموعه ببخشد. انتخابی که روی کاغذ، بهخصوص با توجه به همکاری موفق این دو بازیگر در دنیای سینمایی مارول چندان هم بد به نظر نمیرسید. اما نتیجه نهایی فاصله زیادی با انتظارات داشت.
بزرگترین مشکل فیلم این بود که تقریباً هیچکدام از ویژگیهای متمایزکننده قسمتهای قبلی را به شکل مؤثری بازسازی نکرد. کمدی کلیشهای، داستانی قابل پیشبینی، شخصیتپردازی سطحی و فقدان آن شیمی جذاب میان دو مأمور اصلی، باعث شدند فیلم بیشتر شبیه یک محصول معمولی و فراموششدنی باشد تا ادامه یک مجموعه محبوب. بینالمللی بهخوبی نشان داد که موفقیت مردان سیاهپوش صرفاً به ایده موجودات فضایی و ابزارهای عجیبوغریب وابسته نبود، بلکه بخش مهمی از جذابیت آن به حضور ویل اسمیت و تامی لی جونز و البته لحظات کمدی برمیگشت. شاید بهتر بود سازندگان بهجای تلاش برای احیای مجموعه، اجازه میدادند مردان سیاهپوش یک سهگانه باقی بماند و ادامه پیدا نکند.
Avatar: the Way of Water (2022) – Fire and Ash (2025)

بعضی فیلمها آنقدر از نظر بصری چشمگیر و از نظر تجاری موفق هستند که سازندگان تصور میکنند حتماً باید جهان داستانی آنها را گسترش دهند. آواتار ساخته جیمز کامرون یکی از بارزترین نمونههای این رویکرد است. قسمت اول در سال ۲۰۰۹ با نمایش دنیای شگفتانگیز پاندورا، فناوری سهبعدی پیشرفته و جلوههای بصری خیرهکننده، رویدادی عظیم و انقلابی را در سینمای جهان رقم زد. فیلم به موفقیتی تاریخی در گیشه رسید و برای مدتی طولانی عنوان پرفروشترین فیلم تاریخ سینما را در اختیار داشت. بدون تردید آواتار تجربهای تماشایی و سرگرمکننده بود، اما سؤال اینجاست که آیا واقعاً داستان آن ظرفیت و ضرورت ادامه پیدا کردن داشت؟
با اکران آواتار: راه آب در سال ۲۰۲۲، جیمز کامرون پس از سیزده سال دوباره مخاطبان را به پاندورا بازگرداند. قسمت دوم از نظر فنی و بصری دستاورد قابلتوجهی بود و با معرفی محیطهای جدید، موجودات شگفتانگیز و سکانسهای چشمنواز، تجربه سینمایی جذابی ارائه داد. فیلم موفق شد مخاطبان زیادی را به سینما بکشاند و از نظر تجاری نیز عملکرد فوقالعادهای داشته باشد. با این حال، نمیتوان انکار کرد که از نظر داستانی، حرف تازه چندانی برای گفتن نداشت و بخش زیادی از جذابیت را مدیون همان دنیای بصری قسمت اول بود.
با انتشار قسمت سوم، آواتار: آتش و خاکستر در سال ۲۰۲۵، این سؤال جدیتر از همیشه مطرح شد که گسترش این داستان تا کجا قرار است ادامه پیدا کند؟ شاید موفقیت عجیب قسمت نخست و رکوردشکنی تاریخی آن، جیمز کامرون را به ساخت یک حماسه چندقسمتی ترغیب کرده باشد، اما موفقیت تجاری الزاماً به معنای وجود یک ضرورت داستانی نیست.
آواتار مجموعهای است که میتوان از تماشای آن لذت برد، کیفیت فنیاش را تحسین کرد و ساعتها در دنیای رنگارنگ و سحرآمیز آن غرق شد، اما لزوماً به اثری ماندگار و فراموشنشدنی در تمام جنبههای سینمایی تبدیل نشده است. شاید اگر داستان جیک سالی همانجا در قسمت اول به پایان میرسید، چیزی از ارزش آن کم نمیشد. گاهی ساختن یک دنیای شگفتانگیز بهتنهایی کافیست و نیازی نیست هر بار به بهانهای تازه دوباره به آن بازگردیم.
منبع: گیمفا